Tramaichean Smùid Bhaile a’ Ghobhainn #gàidhlig #cleachdi

Le alasdairmaccaluim

Tha Glaschu ainmeil fhathast airson a tramaichean, ged a dh’fhalbh iad cha mhòr 60 bliadhna air ais. Ach an robh fhios agad gun robh siostam trama fa leth ann am Baile a’ Ghobhainn mus robh an sgìre na pàirt de Ghlaschu?

Bha slighe-trama ann leis an ainm caran mòr-chùisean The Vale of Clyde Tramway. (“Càite bheil thu  a’ fuireach?” “The Vale of Clyde?” “Oooh, spaideil!”)

Bha an loidhne seo mu 2 mhìle gu leth a dh’fhaid, a’ ruith air Rathad Bhaile a’ Ghobhainn bho Linthouse san iar gu Paisley Road Toll san ear far an robh ceangal ann le tramaichean Ghlaschu.

’S e an rud a bha inntinneach mun loidhne seo gur e tramaichean smùid a bh’ aca. Dh’fhosgail an loidhne le tramaichean-eich ann an 1873 ach bho 1877 gu toiseach nan 1893, b’ e tramaichean smùid a bh’ aca. B’ e seo a’ chiad siostam trama smùid anns an RA air fad.

Bha tramaichean smùid tòrr na bu shaoire ri ruith na tramaichean eich agus ged is e locothan smùid a bh’ annta, bha riaghailtean teann ann a thaobh fuaim agus smùid agus bha iad tòrr na bu shamhaiche is na bu ghlaine na trèanaichean smùid air na rathaidean iarainn.

Trama smùid Bhaile a’ Ghobhainn. Chan eil na toglaichean san dealbh ann tuilleadh.

Ma leugh thu leabhraichean Thomas the Tank Engine nuair a bha thu beag, bidh cuimhne agad air Toby the Tram Engine. Bha na tramaichean smùid ann am Baile a’ Ghobhainn gu math coltach ri Toby – einnsinnean beaga a bha car coltach ri seada no bothan hot-dog air cuibhlean. Bhiodh an loco a’ tarraing trèilear do luchd-siubhail.

Choisich mi slighe na loidhe trama air fad bho chionn goirid mar a’ chuairt lockdown agam air an latha sin, a’ tòiseachadh aig Paisley Road Toll is a’ coiseachd fad na slighe gu Linthouse.

Clì: Paisley Road Toll an-diugh. Deas: san 19mh linn. Trama Vale of Clyde air an làimh dheis

Às dèidh coiseachd seachad air an Drochaid Squinty, chaidh mi seachad air stiùdiothan STV agus a’ BhBC agus Ionad an t-Saidheans agus uair sin, ràinig mi Talla-baile Bhaile a’ Ghobhainn, far robh Comhairle Bhaile a’ Ghobhainn suidhichte uair agus far an deach na co-dhùnaidh mòra a dhèanamh mu thramaichean san sgìre.

Tha an rathad an uair sin a’ dol air lùb seachad air Docaichean a’ Phrionnsa agus a-steach gu meadhan Bhaile Ghobhainn far a bheil Crois Bhaile a’ Ghobhainn, stèisean an t-Subway agus na bùithean.

Às dèidh sinn, leanaidh an t-slighe air adhart seachad air toglaichean Gàradh Bhàtaichean Fairfield. Bha rathad-iarainn ainmeil ann am Fairfield uair agus bheir sinn sùil air seo ann am post bloga eile. An uair sin, thèid an rathad seachad air Pàirc Elder agus os cionn beul Tunail a’ Chluaidh gu Linthouse far an robh deireadh na loidhne. Tha seo gu math faisg air Rionnag a’ Bhàis (’S e The Queen Elizabeth University Hospital Glasgow an t-ainm oifigeil a th’ air ach ’s e Rionnag a’ Bhàis a th’ aig a’ mhòr-chuid air oir tha e nas fhasa cuimhneachadh agus tha coltas an Death Star air!).

Seo mapa den t-slighe air fad.

Slighe Vale of Clyde Tramway, Baile Ghobhainn

Chan eil rud sam bith air fhàgail den t-slighe trama a-nis agus gu mì-fhortanach, chan eil mòran dealbhan ann nas motha. Chan fhaca mi riamh ach trì dealbhan de thamaichean smùid Bhaile a’ Ghobhainn agus tha dà dhiubh sa phost-bloga seo!

Luchd-obrach Vale of Clyde Tramways, depot Fairfield, Baile a’ Ghobhainn

Bha tramaichean smùid ann an tòrr bhailtean san RA. Ann an Alba, bha iad ann am Baile a’ Ghobhainn agus Dùn Èideann ach ’s ann an Dùn Dè a bha iad a bu shoirbheachaile agus iad a’ ruith siostam nan tramaichean air fad bho 1884 gu 1902 nuair a ghabh tramaichean dealanach thairis na slighean uile.

A rèir an leabhair History of the Steam Tram, bha 50 siostam trama smùid ann am Breatainn is Èirinn uile gu lèir: 7 dhiubh ann an Èirinn, 3 an Alba, 1 anns a’ Chuimrigh, 1 ann an Gearnsaidh agus an còrr ann an Sasainn. Bha an siostam a bu mhotha ann am Birmingham.

Bha tramaichean smùid tòrr na bu shaoire na tramaichean eich ach cha do mhair na tramaichean smùid ro fhada oir cha robh ach mu 15 bliadhna eadar toiseach nan tramaichean smùid agus cruthachadh an teicneòlais airson tramaichean dealanach, a bha na bu shaoire, na bu luaithe agus na bu shàbhailte cuideachd.

Seo an t-slighe a-steach gu Tunail a’ Chluaidh, Linthouse. Bha ceann na loidhne trama dìreach air taobh eile na drochaid seo.

Ged nach do mhair na tramaichean smùid ro fhada ann an Alba, ge-tà, tha grunn thramaichean smùid glèidhte fhathast a’ ruith ann an dùthchannan eile. Seo eisimpleir de thrama smùid ann am Bern, An Eilbheis.

Bidh trèanaichean, tramaichean is tràilidhean air ais ann am Baile a’ Ghobhainn na Grèine/“Vale of Clyde” a dh’aithghearr gus sùil a thoirt air barrachd rathaidean-iarainn inntinneach!

Alasdair

S


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Gaelic Word of the Week – St Bridget’s Day

Le Oifigear Gàidhlig

Each week we publish the text of our Gaelic Word of the Week podcast here with added facts, figures and photos for Gaelic learners who want to learn a little about the language and about the Scottish Parliament – Pàrlamaid na h-Alba. This week we are looking at St Bridget’s day. The 1st of Febuary … Leugh an corr de Gaelic Word of the Week – St Bridget’s Day

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Lèirmheas air Tinte na Farraige Duibhe le Ian Malcolm!

Le lasairdhubh

Níorbh fhéidir liom an bunleabhar a léamh toisc go bhfuil mo chuid Gaeilge na hAlban saghas bunúsach, ach iompraíonn aistriúchán Eoin P. Ó Murchú an fuadar is na sceitimíní go dtí an leagan Gaeilge go sciliúil.

Cha b’ urrainn dhomh an leabhar tùsach a leughadh leis gu bheil mo chuid Gàidhlig na h-Alba rudeigin bunasach, ach dh’ath-theangaich Eoin P. Ó Murchú an othail agus an ireapais gu Gàidhlig na h-Èireann gu sgileil.

Tá mé gafa ag ficsean eolaíochta arís agus ag dréim go mór leis an chéad úrscéal eile ó Tim Armstrong!

Tha mi glaicte le ficsean saidheans a-rithist agus a’ dèanamh fiughair mhòr ris an ath nobhail aig Tim Armstrong!

Leugh an còrr an seo!


Tadhail air Air Cuan Dubh Drilseach

Powered by WPeMatico

Say A Gaelic Phrase Day

Le Bella Caledonia Editor

Hands Up for Trad have initiated a day to celebrate Gaelic. It’s aimed at people trying out their tentative learning. They say: “Friday 5th February 2021 is the first ever Say A Gaelic Phrase Day. This is an new initiative, to encourage people to have a go at speaking Gaelic! Hands Up for Trad are […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Powered by WPeMatico

Ìre 2 de Bhile nan Eucoirean Gràin gu bhith ann

Le Oifigear Gàidhlig

Tha Comataidh a’ Cheartais air ainmeachadh gun tòisich Ìre 2 de Bhile Eucoirean Gràin is Òrdugh Phobalach Dimàirt sa tighinn. Tha tòrr dhaoine ann a’ choimhearsnachd Ghàidhlig air ùidh a nochdadh san reachdas seo, le grunn bhuidhnean is dhaoine fa-leth air am beachdan a chur a-staigh dhan cho-chomhairle aig Ìre i. Seo bhidio goirid a … Leugh an corr de Ìre 2 de Bhile nan Eucoirean Gràin gu bhith ann

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

A’ tighinn a dh’aithghearr air trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Le alasdairmaccaluim

Chan eil cus chothrom agam a dhol air trèanaichean an-dràsta!

Cha robh mi air trèana sam bith am-bliadhna fhathast agus cha robh mi air trèana ach mu 5 tursan bhon Mhàirt 2020 uile gu lèir.

Ach tha mi air a bhith a’ dol air feadh an t-saoghail tro leabhraichean is bhidiothan agus tha an glasadh-sìos air leisgeil a thoirt dhomh beagan rannsachaidh a dhèanamh air rudan gu math faisg orm agus gus tòrr leabhraichean a cheannach air rudan a tha an dà chuid air an stairsneach agam fhèin agus gu math fad air falbh bhuam!

Seo na leabhraichean is cairtean-puist a tha mi air cheannach bho chionn ghoirid:

A chionn ’s nach urrainn dhomh Ghlaschu a Deas fhàgail an-dràsta, tha mi air a bhith a’ coimhead air na tha air fhàgail de slighean-trama, slighean bus-tràilidh agus seann rathaidean-iarainn air na cuairtean làitheil agam.

Tha mi ag obair air puist mu na leanas an-dràsta. Ma tha beachd sam bith agaibh leig fios – a bheil rud sam bith eile a bu toil leibh fhaicinn?

  • Rathaidean-iarainn ann an Ibrox agus Baile a’ Ghobhainn
  • Tramaichean-smùid Bhaile Ghobhainn
  • Trama-eich ainmeil ann am Fionntamhnach (Fintona) ann an Contae Tír Eoghain, Èirinn (agus rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach ann an Èirinn!)
  • Tramaichean anns a’ Chòrn
  • Rathaidean-iarainn an Eilean Sgitheanaich

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Gaelic Word of the Week – the National Bàrd – am Bàrd Nàiseanta

Le Oifigear Gàidhlig

Every Friday, you can learn a little both about Gaelic and about the Scottish Parliament through Gaelic Word of the Week our  a mini podcast on Soundcloud. Here you can read the text and see extra content and pictures. The 25th of January is Burns night – Oidhche Bhurns. On this night people all over … Leugh an corr de Gaelic Word of the Week – the National Bàrd – am Bàrd Nàiseanta

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

“Oral Literacies”

Le Gordon Wells

Following her major project on Reading Aloud, in which she included research on Gaelic as well as many other languages in England, Scotland, and Wales, Sam Duncan has now written a book about it. The title, “Oral literacies”, nicely encapsulates the challenge to many established orthodoxies around language and learning that Sam clearly, yet warmly articulates within its pages.

This is, in fact, the second substantial publication emerging from the project, following the special issue of Changing English last year which compiled a number of papers from the UCL symposium on the same topic. These included Gordon Wells’ paper on Island Voices, which focussed on the primacy of speech while freshly acknowledging the porosity of the boundary with written language.

While proponents of established language teaching regimes (and writers of census questions) may still find it appropriate to categorise linguistic behaviour in terms of a traditional “four skills” matrix, it’s refreshing to find research work which interrogates a rigid compartmentalisation of reading, writing, speaking and listening. Approaching, as she does, from a quite different perspective to that of Gaelic revitalisationism, it may nonetheless be significant for those engaged in the latter that “orality” features highly in Sam’s treatment.

And the book’s comprehensive index enables the selective reader to focus in on particular interests, such as Gaelic, psalm-singing, or indeed Island Voices!

Here’s the full back-cover description of the book.

This is the first book to focus exclusively on an examination of early 21st-century adult reading aloud. The dominant contemporary image of reading in much of the world is that of a silent, solitary activity. This book challenges this dominant discourse, acknowledging the diversity of reading practices that adults perform or experience in different communities, languages, contexts and phases of our lives, outlining potential educational implications and next steps for literacy teaching and research.

By documenting and analysing the diversity of oral reading practices that adults take part in (on- and offline), this book explores contemporary reading aloud as hugely varied, often invisible and yet quietly ubiquitous. Duncan discusses questions such as: What, where, how and why do adults read aloud, or listen to others reading? How do couples, families and groups use oral reading as a way of being together? When and why do adults read aloud at work? And why do some people read aloud in languages they may not speak or understand?

This book is key reading for advanced students, researchers and scholars of literacy practices and literacy education within education, applied linguistics and related areas.

There was an online launch at Lancaster University in early January, for which Sam wrote this blogpost:

https://literacieslog.wordpress.com/2021/01/04/oral-literacies-when-adults-read-aloud-launch-of-the-book-by-sam-duncan-on-8th-january/

The scholarship is meticulous throughout the book in its treatment of a fascinatingly wide-ranging and ambitious topic. Nonetheless, Sam’s writing style (of which the blogpost gives us an example) remains clear, approachable, and fundamentally humane – while pleasingly sprinkled with evocative surprises:

“… and in the background we might hear the sounds of Gaelic karaoke…”

The interested readership may well extend beyond the purely academic!

 


Tadhail air Island Voices – Guthan nan Eilean

Powered by WPeMatico

Kenna Chaimbeul, Màiri Anna NicUalraig, Priscilla Scott ⁊ Ainsley Hamill

Le comanngaidhligghlaschu

Bannal Frangag: Frangag Tholmach agus na h-òrain

Bidh an ath choinneamh againn oidhche Dhiaordaoin sa tighinn (21 Faoilleach), 7.30f. Bidh Kenna Chaimbeul, Màiri Anna NicUalraig, Priscilla Scott agus Ainsley Hamill a’ tighinn thugainn le Bannal Frangag: Frangag Tholmach (1840-1926) agus na h-òrain a chruinnich i. Tha sinn a’ dèanamh fiughar mhòr ris a’ choinneamh seo agus gu mòr an dòchas gun urrainn dhuibh a bhith cuide ruinn. Chithear fiosrachaidh mu cheangal-lìn gu h-ìosal.

Àm: 7.30f, Diardaoin 21ᵐʰ dhan Fhaoilleach
Àite: Coinneamh tro mheadhan Zoom. Facal-faire: ri thighinn
Cànan: Gàidhlig

Our next meeting will be on Thursday at 7.30pm when we will be joined by Kenna Chaimbeul, Màiri Anna NicUalraig, Priscilla Scott and Ainsley Hamill will be joining us (in Gaelic) on the theme of Frances Tolmie and her song collection.

When: 7.30pm, Thursday 21th January
Where: Via Zoom meeting. Password: will be posted before the event
Language: Gaelic

Tadhail air Comann Gàidhlig Ghlaschu

Powered by WPeMatico

Ath-bheothachadh ann an Àfard? #gaidhlig

Le alasdairmaccaluim

Tha iomairt a’ dol air adhart aig an àm seo gus Rathad-iarainn Srath Àfard (Alford Valley Railway) ann an Siorrachd Obar Dheathain ath-fhosgladh.

’S e rathad-iarainn caol-ghèidse a tha seo a tha a’ ruith bho sheann stèisean a’ bhaile tro raon goilf a-steach gu pàirc.

Stèisean Àfard, 2011

Tha an loidhne, a tha mu mhìle a dh’fhaidte, a’ tòiseachadh ann an stèisean a’ bhaile ach, an àite a bhith a’ dol air làrach na seann loidhne a dhùin ann an 1965, tha i air slighe gu tur ùr.

Dh’fhosgail an rathad-iarainn ann na 1980 agus thadhail mi air aon turas air ais ann 2011. ‘S e loidhne àlainn a th’ ann le seallaidhean brèagha agus tha i ri taobh Taigh-tasgaidh Còmhdhail Roinn a’ Mhonaidh cuideachd.

Nuair a chaidh mi ann, ge-tà, bha an loidhne ann an droch staid le lusan a’ fàs tron trac agus bha e follaiseach gun robh beagan TLC a dhìth air an loidhne. Smaoinich mi aig an àm gur dòcha nach maireadh an loidhne ro fhada – agus cha robh mi fada ceàrr oir dhùin i ann an 2017.

Gu fòrtanach, tha companaidh coimhearsnachd air an loidhne a ghabhail thairis agus tha iad air iomairt maoineachadh sluaigh a chur air bhog gus an stèisean a sgeadachadh. Gur math a thèid leotha!

Seo bhidio a thog mi den loidhne air ais ann an 2011

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico