Liosta na lice – na tursan rèile is eile a tha mi airson dèanamh mus fhàigh mi bàs

Le alasdairmaccaluim

Fad iomadh bliadhna tha mi air a bhith a’ sgrìobhadh liosta-bucaid airson turasan rèile a tha mi airson dèanamh.

Tha mi dìreach air smaoineachadh gum biodh “liosta-lice” math mar Ghàidhig air bucket list – leis gur e liosta a th’ ann de na rudan a tha thu airson dèanamh mus teid thu fon leac!

Tha mi air a bhith a’ smaoineachadh air mo liosta-lice barrachd sna beagan bhliadhnaichean mu dheireadh. Sa chiad dol a-mach, tha mi a’ fàs sean agus tha e a’ fàs nas fhollaisiche is nas fhollaisiche dhomh nach bi an tìde no an t-airgead agam gus a h-uile rud a dhèanamh a bu toil leam.

A bharrachd air mo shaoghal fhèin, mar chuideigin a dh’fhàs suas sna 80an, tha mi a’ faireachdainn a-rithist gur dòcha nach eil deireadh an t-saoghail cho fada air falbh le atharrachadh luath na gnàth-shìde agus cogaidhean gun fheum gun adhbhar san àird an ear. Agus fiù ’s mura faigh sin uile bàs,  le bubble an AI gu bhith a’ spreidheadh uair sam bith agus a’ tòiseachadh seargadh mòr san eaconamaidh, tha deagh sheansa nach bi peinnsean agam aig a’ cheann thall co-dhiù!

Mar sin, chan eil fhios agam am bu chòir dhomh smaoineachadh gu cruaidh air na tha mi airson dèanamh agus a bhith faiceallach le airgead is planadh airson an àm ri teachd – no am bu chòir dhomh m’ airgead agus mo thìde a chosg air rudan a tha a’ còrdadh rium an-dràsta leis gur dòcha nach bi a-màireach ann! Mar a thuirt Neil Young – “it’s better to burn out, ’cause rust never sleeps!” no mar a thuirt Steppenwolf – “Fire all your guns and once and explode into space”!

Co-dhiù, seo na rudan a tha air an liosta-lice siubhail agam. Tha cuid nan tursan trèana, cuid eile, tursan bàta no bus.

Bhiodh e fìor mhath cluinntinn bhuaibh – dè na h-àiteachan a tha air an liosta-lice agad? No an robh thu riamh ann an gin de na h-àiteachan seo?

Aldarnaigh, Eileanan Caolais Shasainn Tha rathad-iarainn beag snog ann an Alderney ann an Eileanan a’ Chaolais le seann trèana tiùb à Lunnainn!   Agus bu toil leam a dhol gu Gearnsaidh is Deàrrsaidh cuideachd fhad ’s a bhios mi ann oir is toil leam dùthchannan beaga le mion-chànanan. Flag of Alderney - Wikipedia
Eilean Lundy, Caolas Bristol, Sasainn Eilean beag ann an Devon a tha ainmeil bhon Shipping Forecast a bha uair na “mheanbh-nàisean” le uachdaran craicte a bha den bheachd gur e seòrsa Rìgh a bh’ ann a dh’fheuch ris na stampaichean agus an t-airgead fhèin a bhith aige.   Agus mas math mo chuimhne, tha fionn-sgeul caran fortean ann mu mar a tha an t-eilean ann an Sasainn seach sa Chuimrigh.
Enys Lannvanagh (Looe Island), A’ Chòrn An cuala tu riamh an t-òran Jerusalem – òran nàiseanta neo-oifgeil Shasainn?

And did those feet in ancient time,
Walk upon Englands mountains green:
And was the holy Lamb of God,
On Englands pleasant pastures seen!

Uill, a rèir beul-aithris, ’s e an fhreagairt “no but he was in Cornwall!” agus ’s ann ann an Eilean Looe, Kernow, a bha e an da-rìribh. A rèir an fhionn-sgeòil, bha Seòsamh Arimatia air turas malairt gus meinneadairean fhaicinn sa Chùirn agus bha Iosa ann còmhla ris. Bha na Còrnaich caran garbh is bha Iosa na bhalach òg is mar sin, chaidh Iosa fhàgail air an eilean fhad ’s Seosamh ri barganachadh

Chaidh an t-eilean  a cheannaich le dà bhoireannach caran craicte anns na 1960an cuideachd agus sgrìobh iad dà leabhar sgoinneil mu am beatha ann.   Tha an t-eilean dìreach ri taobh baile Logh/Looe (far am bi iad a’ filmeadh Beyond Paradise agus a’ cumail a-mach gu bheil iad ann an Devon!) agus tha meur-loidhne àlainn ann eadar Logh/Looe agus Lyskerrys/Liskeard.  

Agus mu dheireadh, tha an t-ainm Enys Lannvanagh gu math coltach ris a’ Ghàidhlig: tha e a’ ciallachadh “Innis Lann-mhanach.”  

Cornish Flag
Syllan – na h-Eileanan Scilly, a’ Chòrn ’S e Kernophile gu cùl a th’ annam agus ged a bha mi air tìr-mòr na Cùirne, cha robh mi riamh sna h-Eileanan  Scilly. Tha mi ag iarraidh a dhol ann air an trèana cadail eadar Loundres/Lunnainn agus Pennsans/Penzance agus an uair sin air a’ bhàta.  

Tha sreath leabhraichean eucoir fìor mhath mu na h-eileanan mu DC Ben Kitto le Kate Rhodes cuideachd.

Scillonian Cross - Wikipedia
Sealtainn Bha mi anns a h-uile siorrachd ann an Alba – ach a-mhàin Sealtainn agus mar sin tha mi airson a dhol ann gus am bi mi air Alba air fad fhaicinn.  

Bidh a h-uile duine as aithne dhomh ag ràdh “Tha Sealtainn OK, ach tha Arcaibh fada nas fheàrr”.   Agus leis an fhìrinn innse, tha sin a’ cur ris a’ mhiann agam Sealtainn fhaicinn!   (Agus feumar a ràdh gu bheil Arcaibh air leth fhèin math – agus ma tha e fiù ’s a leth cho math ri Arcaibh, bidh e sgoinneil).

Flag of Shetland - Wikipedia
Scilly gu Sealltainn Ma tha mi a’ dol do na h-eileanan as fhaide a tuath agus as fhaide a deas anns an RA, saoilidh mi gum b’ fhiach e a dhèanamh san aon turas!   Is iomadh duine a nì Lands End>Taigh Iain Ghrot ach tha seo nas hardcore!   Dhèanainn le còmhdhail phoblach e.   Bheireadh e beagan làithean, tòrr mòr obair planaidh agus airgead gu leòr ach ’s ann a bhiodh e sgoinneil.
Diuranais Tha mi gu mòr airson a dhol air a’ bhus eadar Inbhir Nis agus Diùranais.   Cha robh mi riamh ann an Cataibh an ear agus chuala mi gur e seo fear de na tursan bus as fheàrr san t-saoghal.   (Agus ged a bha mi air a’ chosta a tuath ann an Inbhir Theòrsa, tha e fhathast doirbh dhomh creidsinn gu bheil costa aig tippy-top na h-Alba!) Sutherland Flag | Free official image and info | UK Flag ...
San Francisco Chan eil mi a’ dol a dhol gu na stàitean gus am bi rudan ciallach is sàbhailte an sin a-rithist, ach cò nach biodh airson càraichean càbaill suaicheanta a’ bhaile fhaicinn?

Bu toil leam a dhol air turas fada aig Amtrak cuideachd – is dòcha New York gu San Francisco.

Carson a tha bratach California ann an Gàidhlig Mhanainn an seo?  Leugh am bloga seo.

california mhanainn
Stroma An aon eilean ann an Gallaibh agus bha sluagh a’ fuireach ann gus tòiseach nan 1960an. Tha turasan dhan eilean gu bhith a’ tòiseachadh am-bliadhna fhathast agus is mi a bhios a’ dol ann. Flag of Caithness - Wikipedia
Monaco Is toil leam “meanbh-stàitean” agus bha mi sa Bhatacan mar-thà. Tha mi ag iarraidh a dhol gu Monaco a-nis – cha toil leam daoine bheartach is càraichean mòra, no gu dearbha, an Grand Pris no casinothan, ach tha an dàrna lìonra rèile as lugha san t-saoghal aig an dùthaich bheag seo (às dèidh a’ Bhatacain).

Ma tha tìde no airgead gu leòr agam, bu toil leam a dhol gu Andorra, Liechtenstein is San Marino cuideachd gus am faic mi a h-uile meanbh-stàit Eòrpach!

Rònaigh Tha a h-uile duine air a bhith ann an Hiort a-nis. Cha mhòr nach e Times Square a th’ ann sna làithean seo!. Mar sin, tha mi ag iarraidh dhol gu eilean tòrr nas iomallaiche – Rònaigh.

Leugh mu tòrr mu eachdraidh inntinneach an Eilein. ’S e an aon trioblaid a th’ agam nach eil fios agam ciamar a thèid mi ann. A bheil fhios aig duine?  

Is toil leam na h-eileanan iomallach anns na h-Eileanan an Iar. Ma bhios cothrom agam, bu toil leam na h-Eileanan Seunta, Na h-Eileanan Flannach, Sùlaisgeir agus fiù ’s Rocal fhaicinn cuideachd.

Tha ùidh mhòr air a bhith agam ann an eileanan beagan mar seo fad bhliadhnaichean bho leugh mi The Farthest Hebrides le Alasdair Alpin MacGregor agus St Kilda and Other Hebridean Outliers le Frank Thompson.

Outer Hebrides Flag
Na Blascaodaí Ma tha An Blascaod Mór math gu leòr do Pheig f***ing Sayers, tha e math gu leòr dhomhsa!

Leugh mi na leabhraichean uile mun na Blascaodaí agus tha mi ag iarraidh a dhol ann.

Eilean na Deasghabhalach (Ascension Island) Eilean beag ann an taobh deas na h-Atlantaig.  

A bharrachd air eileanan iomallach ann an Alba, tha ùidh mhòr agam ann an St Helena, Tristan da Cunha, South Georgeia, na h-Eileanan Fàlclannach agus Pitcairn am measg eile – ach ‘s e Eilean Deasghabhalach às fheàrr leam!

Tha am pleana eadar Sasainn agus na h-eileanan Fàlclannach a’ stad ann air an t-slighe.

Flag of Ascension Island

Sin tòrr rudan ceart gu leòr! Ach fiù ‘s mur a bi e comasach dhomh mòran, no gin aca fhaicinn, chan eil adhbhar gearain agam oir rinn mi tòrr rudan a bha air an liosta cheana:

Eileanan: Hiort, Cumaradh Beag, Colbhasa, Toraigh.

Turas gu Hiort

Eilean Mhanainn

Raad-Yiarn Sniaull, Mannin

Rathaidean-iarainn: Acton Depot, Lunnainn; The Island Line, Isle of Wight, East Anglia Transport Museum,  Buckinghamshire Railway Centre, post office railway

Bus-tràilidh Ghlaschu, Taigh-tasgaidh Sandtoft
Bus tràilidh Ghlaschu ann an Linconlnshire – chòrd e rium glan fheuchainn!

Rail challenges: chaidh mi air a h-uile rathad-iarainn ann an Alba agus ann an Èirinn a Tuath agus rinn mi a h-uile loidhne aig an London Overground, Underground agus DLR. (Tha mi ag obair air a’ Chuimrigh a-nis – mu 50% dèante, a’ feuchainn ri Sasainn air fad a dhèanamh cuideachd – ach chan eil sin furasta!).  Fhuair mi cothrom a dhol air bus-tràilidh cuideachd, ann an gleidheachas ann an Sasainn (East Anglia agus Sandtoft).

Leig fios an robh thu ann an gin de na h-àiteachan seo no mu àite sam bith far a bheil thu ag iarraidh a dhol.

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Ceistean mòra mu Chòmhdhail 2

Le alasdairmaccaluim

Sgrìobh mi post bloga bho chionn bliadhna no dha le beagan rudan nach eil mi idir a’ tuigsinn mu chòmhdhail.

An turas seo, tha beagan a bharrachd rudan agam.

  1. Carson a tha trèanaichean a’ stad cho tràth/carson a tha consairtean a’ crìochnachadh cho anmoch?

Tha thu ag iarraidh a dhol gu gig. Bidh an gig a’ tighinn gu crìch aig mu 11f. Bidh na trèanaichean uile agus a’ mhòr-chuid de na busaichean a’ stad mu 11f.

Ann an Glaschu, gach turas a tha gig mòr san SECC, tha na miltean mòra de chàraichean anns a’ bhaile gun fheum idir air agus tha iad a’ dùmhlachadh an M8 gu mòr a bharrachd air an CO2 uile.

Chunnaic mi cuideigin a’ gearan sna pàipearan naidheachd an latha roimhe agus ag ràdh “carson nach eil na busaichean is na trèanaichean a’ ruith nas anmoiche”. Ach bha mise riamh a’ smaoineachadh “carson nach tig consairtean gu crìch aig 10 seach 11 gus am faigh daoine dhachaigh air còmhdhail phoblach?”  

Tha e daonnan nas fhasa Mohammed a thoirt dhan bheinn seach a’ bheinn a thoirt gu Mohammed! Tha mi a’ smaoineachadh san fharsaingeachd gum bu chòir trèanaichean ruith nas anmoiche air an oidhche, gu h-àraid seirbheisean eadar-chathrach, ach cha bhiodh cosgaise a bharrachd ann do ScotRail no na companaidhean bus nan robh na consairtean a’ tighinn gu crìch aig 10.

Shaoilinn gum biodh cumhachd aig comhairlean no an Riaghaltas gus rudeigin a dhèanamh mu dheidhinn uairean ceadachaidh gus seo a chur an comas.

Mar a chanas iad sa chànan eile, ‘s e “measan aig ìre iosail” a tha seo!  

Eric Bell a’ cluich beò ann an Glaschu
Eric Bell (Thin Lizzy), sàr chuicheadair blues ann an Glaschu.
  • Carson nach eil barrachd co-òrdanachaidh ann eadar aiseagan is trèanaichean/busaichean?

Tha an dà chuid ScotRail agus na h-aithisgean air a’ Chosta an Iar san roinn phoblaich is mar sin, shaoileadh tu gum biodh na clàran-ama nas co-òrdanaichte. Agus ged a tha na companaidhean bus prìobhaideachd sa mhòr-chuid, tha tòrr a’ faighinn subsadaidh nach beag bhon Riaghaltas.

Agus fiù ‘s nuair a tha ceangal oifigeil ann air a’ chlàr-ama, gu tric, tha na trèanaichean no busaichean a tha “a’ ceangal” ri bàtaichean clàraichte gus tighinn a-steach dìreach 5 no 10 mhionaidean mus falbh na bàtaichean,  ged a tha CalMac ag ràdh gum feum thu a bhith ann co-dhiù 15 no 30 mionaidean mus falbh an aiseag! Agus ma tha thu a’ dol fad nas slighe bho Inbhir Nis is Ullapul air a’ bhus no eadar Glaschu is Malaig air an trèana, tha e furasta fhèin 5 no 10 mionaidean a chall air an t-slighe. Is iomadh turas a bha agam ri ruith eadar stèisean agus port Mhalaig aig peilear mo bheatha agus aithisg an Eilein fhaighinn!  

  • Carson a tha Wifi ScotRail cho fìor, fìor dhona?

Is e eadar-theangair a th’ annam agus tha mi feumach air wifi gus m’ obair a dhèanamh. Is toil leam a bhith ag obair air trèanaichean agus bidh an t-eadar-theangachadh a nì mi air an trèana a’ maoineachadh tòrr de na  tursan trèana agam mum bi mi a’ sgrìobhadh an seo. Ach is dòcha 50% den àm, chan fhaigh mi air a’ Wifi air an laptop agam idir. Chan eil e gu diofar a bheil an trèana trang no cha mhòr falbh. Agus chan eil e gu diofar dè an loidhne a th’ ann nas motha. (Gu h-annasach, tha an wifi air Loidhne a’ Chinn a Tuath eadar Inbhir Nis agus Inbhir Theòrsa/Inbhir Ùige tòrr nas fhèarr na air an loidhne eadar Glaschu is Dùn Èideann – agus bha fiù ‘s mus d’ fhuair iad Starlink air loidhne a’ Chinn a Tuath).

Agus cha d’ fhuair mi wifi ScotRail *riamh* air m’ fhòn làimh! (Agus tha mi air a bhith a’ feuchainn fad 10 bliadhna is còrr a-nis le trì no ceithir diofar fhònaichean!)

  • Carson idir a tha daoine den bheachd gu bheil e OK graffiti a dhèanamh air trèanaichean?

Airson adhbhar air choireigin, tha daoine a tha ri graffiti den bheachd gu bheil e daonnan OK a bhith a’ cur graffiti air trèanaichean ann an suidheachadh sam bith.

Nithear cron gu leòr air trèanaichean àbhaisteach ach ged a tha e cosgail, tha airgead gu leòr aig Subway Ghlaschu agus ScotRail gus a chur ceart gu luath.

Ach tha e nas miosa do bhuidhnean aig nach eil cus airgid. Tha trioblaid mhòr aig rathaidean-iarainn glèidhte le graffiti. Agus bho chionn ghoirid, chaidh  grunn sheann trèanaichean aig Glaschu Subway a cheannaich le gnìomhachasan, agus sgoiltean airson seòmraichen clas, seòmaichean obrach is eile. Taobh a-staigh beagan làithean, chaidh na càraichean ann am Finnieston, ri taobh Pàirc Pollok agus aig sgoil àraich ann an Glaschu an Ear a graffititheadh chun na h-ìre is gur dòcha nach tèid an cleachdadh tuilleadh.

Cha bhi daoine a’ dèanamh graffitti air càraichean no air busaichean (uill, air taobh a-muigh nam busaichean co-dhiù), ach ma dh’fhàgar trèana fad còig mionaidean, cuiridh amadan air choireigin peant air, fiù ‘s ma tha e follaiseach gun deach obair mhòr a dhèanamh oirre.  Agus ged nach cuireadh muinntir a’ ghraffiti peant air uinneagan taighe, peantaidh iad air uinneagan trèana gun a bhith a’ smaoineachahd mu dheidhinn.

Seann chàr Subway Ghlaschu
Graffiti – chan eil e mòr, chan eil e glic agus chan eil e èibhinn….
  • Carson a tha companaidhean rèile cho spìocach le lounges?

Ma cheananicheas tu tiocaid 1d clas, faodaidh tu a dhol a-steach gu lounge aig a’ chompanaidh rèile agad. Bidh àite suidhe is bòrd cofhurtail ann le tì is cofaidh an-asgaidh ann agus is dòcha beagan greimean bidh. Tha seo gu math feumail ma dh’fheumas tu obrachadh. Ach leis cho daor ’s a tha  tiocaidean 1d clas, chan fhiach e mar as trice.

Ach fiù ‘s ma tha tiocaid 1d clas agad, feumaidh e a bhith leis a’ chompanaidh cheart. Chan eil lounge aig a h-uile companaidh a tha a’ ruith trèanaichean 1d clas anns a h-uile stèisean a bhios iad a’ frithealach. Ann an Glaschu Mheadhain, mar eisimpleir, ma cheannaicheas tu tiocaid Avanti, faodaidh tu an lounge a chleachdadh, ach ma cheannaicheas tu tiocaid Cross Country no TPE, tha thu “on to plums” mar a chanas iad sa chànan eile agus chan fhaigh thu a-steach idir.

Saoilidh mi gum bu chòir cothrom aig duine sam bith a cheannaicheas tiocaid 1d clas a dhol a-steach gu lounge sam bith.

Tha e OK tron latha oir tha bùitean cofaigh gu leòr ann faisg air stèisean mòr sam bith – ach ma tha thu a’ feitheimh ri trèana air an oidhche, chan eil e cho furasta.

’S e an Caledonian Sleeper an eisimpleir as miosa. Chan eil e math gu leòr gu bheil leabaidh agad air an trèana, feumaidh tiocaid double no club a bhith agad.  Tuigidh mi nach eil rùm gu leòr ann airson a h-uile duine a bhios a’ dol air an trèana (tha rùm airson ach tha tiocaid sam bith le leabaidh air leth fhèin daor agus saoilidh mi gu bheil e spiocach gum feum thu còrr math is £200 a chosg airson faighinn a-staigh. Bha lounges aig a’ chadalaiche an Dùn Dè agus Luacharas(airson Cill Rìmhinn) ach dhùin iad bho chionn ghoirid mar thoradh air ìrean cleachdaidh ìosail. Ach nam biodh iad air duine sam bith a tha a’ siubhail à Dùn Dè no Cill Rìmhinn a leigeil a-staigh, bhiodh iad fhathast ann, tha mi cinnteach oir tha e fuar is fliuch is mì-chaillear aig na stèiseanan ud anmoch air an oidhche agus tha thu feumach is airidh air àite blàth.  

A bheil ceist sam bith agad nach eil thu a’ tuigsinn mu chòmhdhail na h-Alba?

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Beachdan gan sìreadh air cuairt-litir agus conaltradh Gàidhlig

Le Oifigear Gàidhlig

Tha an seisean pàrlamaideach a-nis air tighinn gu crìch agus tha seo a’ toirt deagh chothrom dhuinn sùil a thoirt air mar a bhios sinn a’ conaltraidh sa Ghàidhlig sa Phàrlamaid ùire. Tha sinn airson faighinn a-mach ciamar a tha luchd-labhairt na Gàidhlig airson cluinntinn bhon Phàrlamaid agus airson eadar-obrachadh rithe – tron chuairt-litir againn, … Leugh an corr de Beachdan gan sìreadh air cuairt-litir agus conaltradh Gàidhlig

Powered by WPeMatico


Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

W E Gladstone – sòisio-cànanaiche agus action hero! Turas gu Liverpool

Le alasdairmaccaluim

Fhuair mi tiocaid air leth saor gu Liverpool sa Ghreat British Rail Sale na bu thràithe am-bliadhna. ’S e bàrgan dha-rìribh a bh’ ann air £20.

Ach gus tiocaid cho saor fhaighinn, bha agam ri trèana gu math tràth fhaighinn – trèana a bha a’ fàgail Glaschu aig 04:26.

B’ e am plana a bh’ agam a dhol innte tràth gus am faighinn gu leòr caidil. Chan ann mar sin a thachair cùisean ge-tà. Mionaid no dhà às dèidh dhomh a dhol dhan leabaidh thàinig an tè bheag a-steach is thuirt i “tha luchag san taigh!”

Bha na cait air luch a thoirt a-staigh. Bha na cait a’ dol craicte a’ feuchainn ri a lorg agus cha b’ urrainn dhomh a dhol air ais dhan leabaidh gus an robh an luchag air a glacadh agus a-mach às an taigh gu slàn sàbhailte.  Chaidh an luchag a lorg is a chur a-mach aig…. 02:05. Mar sin, fhuair mi uair a thìde gu leth de chadal aig a’ cheann thall.

Nochd an tagsaidh agam aig 03:45 agus fad na slighe bha an dràibhear a’ cur a-mach às a chorp an aghaidh an LEZ, cìsean parcaidh, pedestrianisation – agus a h-uile rud eile a tha math is ceart! Bha mi ro sgìth airson gearain ge-tà is chùm mi nam thost.

Bha an trèana agam air an uair agus chan fhada gus an do dh’fhalbh sin. Gu h-iongantach, chaidh an trèana taobh cearcall Cathcart agus chord sin rium.

’S e trèana Pendalino aig Avanti a bh’ ann agus bha i a’ coimhead gu math spaideil agus bha i air a sgeadachadh bho chionn ghoirid a rèir coltais. Bha an décor agus na seataichean na b’ fheàrr na bha roimhe.

Fhuair mi beagan caidil air an trèana agus aig mu 7m, bha mi ann an Wigan North Western gus an trèana agam gu Liverpool a ghlacadh.

Nis, tha a h-uile rud mu Liverpool do luchd-turais ag amas air dà rud – na Beatles agus ball-coise. Gu mì-fhortanach, is lugha orm an dà chuid! Chan eil mi a’ tuigsinn ball-coise agus tha mi fada den bheachd gu bheil na Stones agus an Who tòrr nas fheàrr na na Beatles.

Dhomhsa, is e an rud as fheàrr mu Liverpool Alexi Sayle, sàr-ghaisgeach a’ chomadaidh agus deagh sgrìobhadair! “Who’s a big fat bastard and as ugly as can be? A-l-e-x-e-i,  S-a-y-l-e!”

Bu choir ìomhaigh a bhith ann dheth sa bhaile – is dòcha na riochd mar Monsieur Aubergine no Bobby Chariot – a bha a’ tarraing às an luchd-comadaidh mì-èibhinn sgriosail bho na 1970a, leithid Jimmy Tarbuck agus Ken Dodd.  

Alexei Sayles Stuff - Monsieur Aubergine Are you on pills for your neeeerves? The wife left you, taken the whippets?  Then enjoy another dollop of the quite brilliant The All New Alexei Sayle  Show. Bobby Chariot, funnier than
 Clì: M Aubergene, Deas: Bobby Chariot  

’S na làithean seo, tha podcast sgoinneil aig Alexi Sayle agus mholainn gu mòr e.

Thòisich an latha agam le turas air na trèaaichean ùra aig Merseyrail. Bha na seann trèanaichean cha mhòr 50 bliadhna a dh’aois agus fhuair iad feadhainn spaideil ùra. Agus a bharrachd air na trèanaichean ùra, bha mi airson Stèisean Headbolt Lane fhaicinn.

Tha na trèanaichean ùra gu math spaideil agus a’ chiad rud a mhothaich mi ’s e cho luath ’s a bha an acceleration aca. Rud eile a tha sgoinneil, ’s e gu bheil “level boarding aca” is mar sin gu bheil iad ruigsinneach do dhaoine air a bheil ciorram no daoine le pramaichean.

Class 777, Liverpool Lime Street

’S e na 777s a chanas iad ris na trèanaichean ùra, agus tha cuid aca nan 777/1s – aig a bheil bataraidh cuideachd. Tha na trèanaichean aig Merseyrail dealanach agus iad a’ ruith air treas rèile. Chaidh lìonra Merseyrail a leudachadh bho chionn ghoirid gu stèisean ùr ann an Headbolt Lane. An àite a bhith a’ togail loidhne ùr le treas rèile, cheannaich iad trèanaichean le bataraidhean a tha comasach air ruith air a’ mhìle ùr de thrac leis na bataraidhean.

Aig ceann na loidhne ann an Headbolt Lane

An uair sin, ghlac mi an trèana dìosail eadar Headbolt Lane agus Wigan Wellgate agus an uair sin gu Southport agus air ais gu Liverpool agus air adhart gu Birkenhead.

Carson a bha mi a’ dol gu Penbedw/Birkenhead?

Tha Wimpy ann! Tha e gam thoirt air ais gu burgairean san Sauchiehall Street Centre sna 80an le mo Mham is mo phiuthair!

Wimpy Penbedw

Fhad ’s a bha mi ann, bha mi a’ leughadh leabhar air a bheil Through the Language Glass – Why the World Looks Different in Other Languages le Guy Deutscher.

San leabhar, tha Deutscher a’ coimhead air a’ cheangal eadar diofar chànanan agus diofar dhòighean air coimhead air an t-saoghal agus air an saoghal a thuigsinn.

Tha fios againn ann an saoghal na Gàidhlig gu bheil speatraman dathan eadar-dhealaichte ann an diofar chànanan agus gum biodh feur gorm seach uaine gu traidiseanta. Tha fios againn cuideachd gu bheil cùisean eadar-dhealaichte a thaobh ruadh is dearg – tha red sa Bheurla a’ gabhail a-steach an dà chuid ach tha cuid de na rudan a tha ruadh brown sa Bheurla cuideachd.

Cò a mhothaich gun robh speactraman dathan eadar-dhealaichte ann an diofar chànanan? Fear ainmeil a rugadh ann an Liverpool.

Cò a bh’ ann ach W.E Gladstone, a bha na Phrìomhaire air Breatainn ceithir tursan!

A bharrachd air a bhith trang le poilititigs, bha am Bodach Mòr (“the Grand Old Man” mar a bh’ aig daoine air) na sgoilear clasaigs. Bha e beò-ghlaicte le Homer agus sgrìobh e leabhar air an robh Studies on Homer and the Homeric Age.

Fhad ’s a bha e a’ rannsachadh na cùise, mhothaich e rud neònach. Cha robh iad a’ cleachdadh dathan san aon dòigh sa bhios sinn sa Bheurla an-diugh. Gu sònraichte, cha robh e coltach gun robh faclan eadar-dhealaichte ann airson gorm is uaine. Bha Gladstone den bheachd nach robh na seann Ghreugaich a’ tuigsinn dathan san aon dòigh idir agus gun robh iad a’ seòrsachadh dathan co-cheangailte ri dubharachd (no shade) dhathan seach air na dathan fhèin. Bha e den bheachd nach robh daoine a’ dèanamh eadar-dhealachadh eadar cuid de na dathan mar a nì sinn an-diugh gus an robh daoine comasach air dath a chur air rudan gu fuadan – dyeing.

Thòisich seo deasbad a mhàir còrr is 100 bliadhna agus aig a’ cheann thall, tha e coltach gun robh Gladstone ceart gu ìre mhòr!

Bha cuimhne agam bhon turas mu dheireadh dhan bhaile gu bheil ìomhaigh ann de Ghladstone sa bhaile is mar sin, chaidh mi ann gus dealbh a thogail.

Ìomhaigh Gladstone, Liverpool

Mhothaich mi gu bheil còta fada air. Ann an uamha, tha an còta dubh agus thug e orm smaoineachadh air Neo agus an t-seacaid leathair aige san fhilm The Matrix.

Smaoinich – William Ewart Gladstone, action hero!

Lieutenant: I think we can handle one elderly Liberal politician. I sent two units, they’re bringing him down now.

Agent Smith: No lieutenant, your men are already dead.

Agus gu dhearbha, is bochd nach robh cumhachdan mar Neo aig Gladstone – b’ urrainn dha a bhith air deagh bhreabadh a thoirt do Thaigh nam Morairean nuair a dhiùlt iad gabhail ri a Bhile airson Fèin-riaghladh na h-Èireann ann an 1893, ged a bha Taigh nan Cumantan air bhòtadh air a shon!

Agus a’ bruidhinn air eachdraidh na h-Èireann, chaidh mi gu Cuimhneachadh a’ Ghorta Mhòir mus deach mi air ais gu Lime Street gus an trèana a ghlacadh air ais a Ghlaschu.

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Donna doesn’t speak Celtic! Philosophical issues about machine translation

Le alasdairmaccaluim

If you are a Doctor Who fan, you may well remember the episode “The Fires of Pompeii”.

Alas, the Doctor and Donna went there in the year 79 CE just before the volcano erupted and not in 1971 CE to see the more important historic event of Pink Floyd recording their Live at Pompeii film!

David Gilmour playing live in Pompeii, 1971

Despite arriving at the wrong time to enjoy some of the best prog rock ever recorded, the Doctor and Donna arrive in a market place. Learning she is in an ancient Roman territory, Donna uses a few words of school Latin with a market stall holder. He replies something like “sorry love I don’t speak Celtic” and Donna doesn’t understand why he is speaking English. The Doctor explains that he is in fact speaking Latin but the TARDIS’s psychic translation circuit is allowing them to understand each other.

The recent growth in machine translation made me think of this. It made me imagine a world where everything in one language is immediately available in another and where it isn’t even clear which languages were being used in the first place.

This quite simply isn’t a good idea.

One of the things that troubles me about the ready availability of machine translation is that it enables anyone to instantly translate Gaelic content into English and immediately be in what would otherwise be all-Gaelic spaces.

This creates two problems – firstly if the translation is correct, and secondly if the translation is wrong.

Let me explain.

Many years ago in the early days of the internet and before social media, Highland Council set up a Gaelic forum on their web pages. It was there to encourage people to discuss different issues in Gaelic.

It worked OK for a while but it was mainly un-moderated and English posting was also allowed and in the end, the posts in Gaelic were swamped by non-Gaelic speakers talking about ancestry and asking for translations for tattoos and suchlike. In the end, the conversation of Gaelic speakers was drowned out by non-Gaelic speakers and Gaelic speakers stopped using it.

This isn’t a big or important example but shows the effect that automatic machine translation can have. It leads to Gaelic being crowded out.

If you post in Gaelic on social media, you are doing so mainly because you want people to interact with your content in Gaelic. This doesn’t mean that you want it to be hidden, or for other people not to understand it, it just means you value the use of Gaelic. Instant Gaelic-English translation can take away a domain for the use of Gaelic to some extent by allowing unlimited access by non-Gaelic speakers.

If we can’t have a conversation within the Gaelic community in Gaelic about our community, what’s the point of even speaking or learning the language?

To be sustainable, languages have to have domains which only belong to that language and MT is a real risk to online and written domains for Gaelic.

If people have to make some effort to get a machine translation of what you’ve written, it’s one thing but if it is done very easily or even automatically, this is a different matter.

I’ve seen examples of websites where Gaelic contributions are automatically translated to English and where it isn’t immediately clear that it wasn’t originally written in English.  

This is very concerning. Firstly, in addition to in-group communication within the Gaelic community, using Gaelic online for many people is about raising the profile of the language. Secondly and more importantly, automatic MT of content is rarely as good as the original.

At best, you will have the situation where people are reading your content in worse English than you could have written yourself. Bear in mind too that most Gaelic speakers find writing in Gaelic more difficult than in English and are less confident in Gaelic writing meaning that they have to put in more effort to write in Gaelic. Again, if there is automatic or very easy MT of Gaelic content this takes away the point of writing in Gaelic.

And if you write in Gaelic and non-Gaelic speakers are able to get an instant translation – or if the software translates it automatically, people will reply in English and before long it will be like the Highland Council Gaelic forum again. You might not be writing for English speakers, but with MT they become part of your audience whether you like it or not.

And that is all if the translation is correct! At worst, the translation will be wrong.

I am on Bluesky. With Bluesky there is a function to translate posts via Google Translate. .

I normally post in Gaelic and as an experiment, I’ve been looking at what translations would be given for my Gaelic posts.

As an advocate of public transport and someone with critical views of AI, I’m personally very sceptical about self-driving cars. I posted something recently referring to autonomous vehicles as “sgleò-bhathair” – vapourware. Google Translate translated this as “a piece of crap!”

This is ruder than I would have been! Vapourware is I suppose a pejorative term, but it does have an important meaning:

And this was just a post by me – not important, not contentious. Imagine, however, if a parliamentarian or a public body related to transport used the word “vapourware” in a meeting and quotes this in Gaelic in an official social media post by the organisation in question.

All it would take would be one journalist or social media user to click on the translation and you’d have a bunch of headline and angry tweets saying things like:

“[Insert public body/public figure here] calls self-driving cars a piece of crap”

I checked quite a few of my posts and a not inconsiderable number of them came up with inaccurate translations.

I don’t tend to post about any contentious issues or get political on social media as I have a day job where I have to be politically neutral. But it got me wondering if I need to check all my messages in “translation” to check they don’t inadvertently say something dodgy when translated by MT. This isn’t something that should have to be a consideration.

This made me think of an incident in the Scotsman many years ago which Ronald Black, the editor of the paper’s Gaelic content told me about.

If I remember the tale correctly, an article about Scottish Secretary Malcolm Rifkind started with the text: “Thug Malcolm Rifkind…”

Thug is the Gaelic for “gave” and sounds like the English word “hook”. It merely says “Malcolm Rifkind gave” but looking at it from the point of view of a non-Gaelic speaker you might read it as:

Evidently a complaint was received about how the article was impugning the character of Mr Rifkind!

This is the kind of thing that we may have to think about more and more.

Are we responsible for what people might read our Gaelic words as meaning though machine translation to English?

Of course not morally speaking. However, in practice, if you did have a situation like the “piece of crap” scenario above, that would hardly matter and you would be likely to see non-Gaelic speakers in the media pontificating about the meaning of words in a language they have no knowledge of and where the the voice of actual Gaelic speakers probably wouldn’t be heard in the matter. This wouldn’t end well.

There has been a lot of talk of “a right to be forgotten” online – that personal, outdated, or irrelevant data shouldn’t be kept or be available online when no compelling reason exists for it to be. I think we should have a “right not to be translated” as far as possible online and that minority language groups should advocate this.

MT is here to stay and people can always use it if they want, but automatic translation of posts should be something that the poster themself can control and turn off. There should also be more disclaimers about the inaccuracy of MT. And there should never ever be websites which automatically change all posts automatically to English.

If people really want to translate what I – or anybody else – posts on social media in Gaelic or Irish or Welsh or whatever, they can copy and paste into Google Translate so they can still read it but if it is automatic or too easy, it is very damaging for minority languages.

And after all, wouldn’t it be a boring world if Doctor Who started saying “let’s go” as a catchphrase rather than “allons y!”

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Losgann na Sìthe – aplacaidean anaragach VII: Seat Frog

Le alasdairmaccaluim

Cha bhi mi a’ dol 1d clas air trèanaichean mar as trice. Tha dà adhbhar air seo. ’S a’ chiad dol a-mach, tha 2na clas math gu leòr agus tha e tòrr nas saoire. San dàrna àite, sna làithean seo chan fhaigh thu mòran a bharrachd ged a phàigheas tu tòrr.

Ach bho chionn ghoirid, dh’ionnsaich mi mu dheidhinn aplacaid gus àrdachaidhean 1d clas fhaighinn air prìsean ìosal. ’S e Seat Frog an t-àinm a th’ air.

Chan eil fios agam carson a thagh iad an t-ainm sin, ach thug e orm smaoineachadh mun òran Peace Frog leis na Doors!

Ma chuireas tu a-steach an trèana a tha thu gu bhith a’ faighinn, chì thu rùp airson na trèana agad. Cuiridh tu tairgse a-steach agus ma bhios tu soirbheachail, gheibh thu àrdachadh gu 1d clas.

Tha mi gu bhith a’ dol gu Liverpool. Fhuair mi fìor bhàrgan sa Ghreat British Rail Sale – tiocaid gu Liverpool agus air ais air £20!

Leis gun robh e cho saor, shaoil mi gum feuchainn Seat Frog airson na trèana dhachaigh bho Liverpool. Chuir mi a-steach tairgse airson £13, an tairgse a bu shaoire a bha ceadaichte airson na trèana sin.

24 uairean a thìde ron trèana, fhuair mi teachdaireachd ag ràdh gun robh an tagradh agam soirbheachail.

Bha e gu math spòrsail – coltach ri flutter beag! Agus mur a robh e soirbheachail, cha bhithinn air dad a chosg agus cha bhithinn air dad a chall.

A-nis bi cothrom agam 1d clas fheuchainn feuch cò ris a bhios e coltach.

Tha mi a’ faicinn buannachd no dà bho bhith a’ dol 1d clas.

Sa chiad dol a-mach, gheibh thu bòrd agus bidh e nas sàbhaiche – cha bhi stag night leis an deoch mhòr orra timcheall ort no dad mar sin mar a thachras gu tric air trèanaichean àbhaisteach. Ma tha agad ri obrachadh, is urrainn dhut a bhith cinnteach gum bi cothrom agad an laptop a chleachdadh agus a theàirrdseadh.  Bidh mi a’ pàigheadh airson nan safarithean rèile agam le bhith ag eadar-theangachadh is ag ath-leughadh air an trèana agus mar sin, tha e gu math goireasach!

Rud eile a tha math – gheibh thu biadh is deoch an-asgaidh. Airson cuid de sheirbheisean gheibh thu greim bìdh leithid chriospaichean no cnothan no briosgaidean ach ann an cuid eile, gheibh thu biadh nas motha leithid paidh no coiridh. Ach gheibh thu srùbag air a h-uile trèana.  

Agus is dòcha an rud as fheàrr, faodaidh tu a dhol a-steach do na seòmraichean-suidhe no “lounges” ciad chlas aig na companaidhean rèile. Tha an t-àite suidhe blàth agus goireasach le cofaidh agus greimean bìdh an-asgaidh. Tha sin gu math feumail air an oidhche no anns a’ gheamhradh, gu sònraichte ma tha obair agad ri dhèanamh air an laptop agad.

’S e an trioblaid a th’ ann gum faighear diofar rudan le diofar chompanaidhean rèile. Mar sin, bidh na gheibh thu eadar-dhealaichte air Trans Pennine Express, Avanti West Coast, Cross Country agus LNER agus mar sin air adhart. Agus chan eil seòmar-suidhne aig a h-uile companaidh anns a h-uile stèisean mòr.

’S ann le Trans Pennine Express a tha an tiocaid 1d clas agam, air trèana dhìreach eadar Liverpool Lime Street agus Glaschu Mheadhain. Tha mi air turas saor eile a chur air dòigh gu Leeds sa Mhàirt agus bheachdaich mi air a bhith a’ cur a-steach airson àrdachadh airson sin cuideachd. Tha mi a’ dol air dà dhiofar thrèana agus ’s ann dìreach air an dàrna thrèana a bha suidheachain 1d clas: eadar Lancaster agus Glaschu.

Liverpool Lime Street

Thug mi sùil air an rùp agus dh’fheumadh tu co-dhiù £30 a chur ann mar thairgse tòiseachaidh. Sin barrachd na cosg an tiocaid agam sa chiad dol a-mach agus cha robh mi idir deònach sin a phàigheadh – agus cuimhnich nach biodh ann an sin ach tairgse agus gur dòcha gum biodh agam ri barrachd air sin a phàigheadh airson àrdachadh fhaighinn.

A rèir coltais, tha eadar-dhealachadh mòr ann eadar diofar shlighean. Thug mi sùil air grunn sheirbheisean eadar Alba agus Lunnainn, cuid aca dhà no trì mìosan air falbh, ach bha cha mhòr an aon phrìs orra uile – £30 airson tairgse as ìsle san rùp. Cuideachd, bha e a’ cosg cha mhòr an aon sùim airson na slighe eadar Glaschu agus Lunnainn ’s a bha e a’ cosg airson turas tòrr nas giorra – dh’fheuch mi Glaschu gu Lunnainn, Carlisle gu Lunnain, Lancaster gu Lunnainn agus Preston gu Lunnainn agus bha an aon phrìs orra uile. Mar sin, ged a fhuair mi bargan an turas seo, chan eil e coltach gum bi e a cheart cho saor no furasta a h-uile turas.

Tha mi aithris air cò ris a bha an turas 1d clas agam coltach an seo às dèidh an turais.

Alasdair

Ag èisteachd ris: Na Doors. Tha seo gu sònraichte math:

A’ leughadh: “Through the Language Glass: Why The World Looks Different In Other Languages”, Guy Deutscher.

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Banrigh a’ Ghorta Mhòir agus Aiseirigh Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn

Le alasdairmaccaluim

Chaidh sinn uile gu York bho choinn ghoirid airson deireadh seachdain. Bidh ìomhaighean deighe aca gach bliadhna agus shaoil sinn gun còrdadh e ris na nigheanan.

Tha an teaghlach air fad dèidheil air a’ bhaile – na taighean-tasgaidh, na seann toglaichean, na bùithtean agus na taighean-bìdh.

Ach ged is e saor-làithean teaghlaich a bha seo seach safari rèile, bhiodh e mì-mhodhail a dhol gu York gun a bhith a’ dol gu Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn!

Às dèidh madainn de bhith a’ coimhead air dràganan is trèanaichean is teadaidhean deighe, rinn mi air an Taigh-tasgaidh.

Gu h-iongantach, bha e doirbh a lorg! Uill, cha robh na toglaichean fhèin doirbh a lorg – tha iad gu math mòr – ach bha an t-slighe a-steach doirbh a lorg.

Tha seo mar thoradh air tòrr mòr obair leasachaidh a tha a’ dol air adhart sa cheàrnaidh seo den bhaile aig an àm seo. Thathar a’ togail York Central, leasachadh mòr ùr ri taobh an taigh-tasgaidh far an robh tòrr taobh-loidhnichean rèile (sidings) nach robh gan cleachdadh tuilleadh. Thathar a’ togail nam mìltean de thaighean, gnìomhachasan is eile ann agus mar thoradh air seo, tha an t-slighe a-steach àbhaisteach dùinte.

A bharrachd air sin, tha dà dhiofar thogalach san taigh-tasgaidh – an Talla Mòr agus Talla an Stèisein. Cha robh deagh cheangail eatorra – dìreach tunail fon rathad – agus cha robh e idir freagarrach a thaobh ruigsinneachd. Thathar a’ togail togalach ùr a bhios gan ceangal agus a bhios mar inntrigeadh ùr.

Mar sin, ged a tha an taigh-tasgaidh faisg air an stèisean, tha na dorsan a-steach sealach mu mhìle air falbh. Chan ann a’ gearan a tha mi, ge-tà – bha mi feumach air cuairt agus chòrd e rium coimhead air làrach York Central.

Airson a dhol a-steach, feumaidh tu a dhol seachad air Talla an Stèisein. Chuir seo dragh mòr orm oir bha iad air na loidhnichean rèile uile a-steach dhan talla a ghearradh agus robh ceangal rèile air an taobh sin den taigh-tasgaidh dhan lìonra nàiseanta tuilleadh. Seo an t-àite far am biodh iad gu tric a’ taisbeanadh locothan agus far am biodh cothrom ann uaireannan a dhol air tursan trèana goirid. (Chaidh mi air turas air a’ Hogwarts Express mu 15 bliadhna air ais mar eisimpleir!)

Bhris e mo chridhe agus ged a bha an Talla fhèin a’ coimhead gu math spaideil agus snog, ‘s e ceum mòr air ais a bhiodh ann mur a robh ceangail rèile ann tuilleadh. Bha e a’ coimhead mar rudeigin às dèidh Beeching.

"Hogwarts Express", Taigh-tasgaidh na Rèile, York
Tha an trac seo uile air falbh a-nis

Gu fortanach, rinn mi beagan rannsachaidh às dèidh làimh is fhuair mi a-mach gu bheil ceangal rèile ùr gu bhith ann a tha gu bhith a’ tighinn bhon taobh eile agus tha iad an dùil tursan trèana ghoirid a dhèanamh air agus a chleachdadh gus trèanaichean a thoirt a-mach is a-steach dhan taigh-tasgaidh. Bidh gàrradh ann cuideachd le craobhan agus àiteachan picnic. Mar sin, ged a tha an taobh sin den taigh-tasgaidh a’ coimhead caran brònach an-dràsta, èiridh e a-rithist.

Ach ged nach eil ceangal rèile ann an-dràsta, tha an rathad-iarainn beag air ath-fhosgladh. Chòrd e rium glan!

Seo dealbh de mo nighean Ciorstaidh air an trèana bheag san taigh-tasgaidh nuair a bha i beag bìodach – tha i 20 a-nis!

Chaidh mi a-steach dhan Talla-mhòr an toiseach. Sin an t-àite far a bheil tòrr thrèanaichean ainmeil eachdraidheil bho na rathaidean-iarainn as tràithe chun na linn againn fhèin.

Bho na làithean as tràithe, tha dà Stevenson’s Rocket ann! Tha Rocaid fhèin ann agus mac-samhail a rinneadh anns na 1930s. Tha e fìor inntinneach oir tha Rocaid fhèin a’ coimhead dìreach mar a bha e às dèidh 50 bliadhna de dh’obair cruaidh ann an mèinn agus tha am modail dheth a’ coimhead spaideil mar a bha e nuair a bha e ùr.

Tha am Mallard agus Dutchess of Hamilton agus tòrr thrèanaichean cliùiteach ann ach chaidh mi fhèin ann gus cuid de na trèanaichean nas obscure fhaicinn, gu sònraichte an 4-Sub seo!

4-Sub, Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn

Rud a chuir beagan eagal orm is a dh’fhàg mi a’ faireachdainn aosta, ’s e gu bheil co-dhiù dà thrèana anns an taigh-tasgaidh a tha an aon aois rium fhèin! (Sin an Inter City 125 agus an Class 87 – chan e Stevenson’s Rocket no dad mar sin!)

Às dèidh dhomh sùil a thoirt air an togalach air fad, chaidh mi gu taobh eile an rathaid gus Talla an Stèisean fhaicinn gu ceart. Am measg rudan eile, tha trèana rìoghail a bha aig a’ Bhanrigh Bhictoria uair agus aig a ceann tha loco air a bheil Gladstone.

Bha mi a’ smaoineachadh air sin nuair a bha mi a’ gabhail srùbag anns a’ chafaidh àlainn faisg air an trèana sin goirid às dèidh làimh agus mi a’ leughadh leabhar mu eachdraidh na h-Èireann san 19mh linn – anns an robh gu leòr mu dheidhinn Gladstone agus Bhictoria! Bha e inntinneach a bhith ri taobh trèana spaideil Bhictoria – Banrìgh a’ Ghorta Mhòir mar a bh’ aig na h-Èireannaich oirre – fhad ’s a bha mi a’ leughadh mu strì an fhearainn is Parnell is Davitt is eile!

Tron leughadh agam bho chionn ghoirid cuideachd, leugh mi rud no dhà eile mu rathaidean-iarainn Shasainn agus poileataigs na h-Èireann san 19mh linn. Mar eisimpleir, chaidh Michael Davitt a chur an greim leis na polis ann am Paddington ann an 1870 airson a bhith a’ ruith ghunnaichean agus ann an 1884, spreadh na Fíníní boma ann an stèisean Bhictoria!

Bha ceanglaichean ceilteach eile ann – seo Richard Trevithick, an Còrnach a chruthaich a’ chiad trèana do luchd-siùbhail ann an 1808 agus am mapa seo de lìonra rèile na Cùirne – “The Cornish Riviera – England’s National Health and Pleasure resort – maximum of sunshine and equable temperature – winter and summer!”.

Tha Taigh-tasgaidh Nàiseanta nan Rathaidean-iarainn fìor mhath – agus bi e nas fheàrr buileach nuair a bhios an obair leasachaidh deiseil.

Alasdair

Ag èisteachd ri: Morbid Podcast. Eucoir, fortea agus feimineachas!

Air mo Khobo: Katharine O’ Shea, Charles Stewart Parnell: His Love Story and Political Life, 1914, 8/10; Shane Kenna: The Invincibles: The Phoenix Park Assassinations and the Conspiracy that Shook an Empire, 2017, 10/10 (Tha mi a’ dèanamh deep dive air eachdraidh na h-Èireann san 19mh linn an-dràsta!)

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Aplacaidean Anaragach VI: An làrach-lìn rèile as fheàrr san t-saoghal! Viaduct.world

Le alasdairmaccaluim

Tha mi air coimhead air grunn làraichean-lìn is aplacaidean an seo roimhe – cuid airson a bhith a’ clàradh tursan adhair is rèile is bus agus feadhainn eile le mapaichean is bharrachd. Cha robh làrach ann, ge-tà, a dhèanadh mapa dhut den a h-uile rathad-iarainn air an robh thu.

Cha robh gu beagan mhìosan air ais, co-dhiù!

Tha làrach-lìn ann a-nis air a bheil Viaduct.world far am faod thu a h-uile turas trèana a rinn thu a chlàradh agus a nì mapa dhut. Nas fheàrr na sin, tha i eadar-nàiseanta agus mar sin, faodar turas trèana sam bith san t-saoghal a chur ann. Agus tha i an-asgaidh cuideachd!

Cruinnichidh Viaduct.word stats cuideachd. Tha fios agam a-nis, mar eisimpleir, gun do shiubhail mi air 52% de lìonra rèile na RA agus 9% de lìonra na Beilge!

Na rathaidean-iarainn uile a rinn mi san RA

A bharrachd air na rathaidean-iarainn, faodar aiseagan a chur ris cuideachd.

Chithear na rathaidean-iarainn agus cuid de na h-aiseagan a ghabh mi ann an Èirinn is Manainn an seo:

Agus chan e a-mhàin rathaidean-iarainn sna lìonraidhean nàiseanta a ghabhas a chur ris oir tha tòrr de na rathaidean-iarainn glèidhte ann cuideachd.

An seo mar eisimpleir, chithear rathaidean-iarainn glèidhte Srath Spè, Baile nan Dubhach is Baile Chè agus Rathad-iarainn Cailleanbach Breichin.

San fharsaingeachd, chan eil na siostaman meatro no trama ann, leithid Underground Lunnainn no Subway Glaschu, ach tha an Tyne and Wear metro ann.

A bharrachd air loidhnichean, faodar na stèiseanan san robh thu a chlàradh cuideachd. Seo eisimpleir bho Shiorrachd Lannraig.

Chithear cuideachd na companaidhean rathaid-iarainn uile a chleachd thu:

Agus tha combaist ann de na turasan rèile agad:

Ma tha thu ag iarraidh mapa mòr de na tursan agad airson a dhol air a’ bhalla agada, nì iad sin dhut air prìs reusanta cuideachd.

Tha cothrom agad beachdan a chur a-steach air an làraich cuideachd agus tha na daoine leis a bheil Viaduct.world air leth cuideachail is deònach èisteachd ri molaidhean.

Seo làrach-lìn sgoinneil. ‘S e an aon rud a tha dona mu dheidhinn gu bheil e furasta cus tìde a chur seachad air….

Ma tha ùidh agad sna tursan rathad-iarainn agam, faodar am mapa agam fhaicinn an seo.

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

12 an Gearran: Roibeard Ó Maolalaigh: Dealachadh brìgh ann am faclan Gàidhlig agus am facal còisir

Le comanngaidhligghlaschu

Diaordaoin 12 An Gearran 2026, 5.30f, Leabharlann Mitchell / air-loidhne

Roibeard Ó Maolalaigh (Oilthigh Ghlaschu): ‘Dealachadh brìgh ann am faclan Gàidhlig agus am facal còisir’

Fàilte bhlàth air a h-uile duine!

Cuiribh fios gun rùnaire (a_maccoinnich@hotmail.com) a dh’ iarraidh ceangal-lìn. Tha sinn a’ sireadh £5 o aoighean. Tha seo saor an asgaidh do bhuill – is faodar ballrachd-bhliadhnail a ghabhail – £25. Saor an asgaidh do dh’oileanaich.

Powered by WPeMatico


Tadhail air Comann Gàidhlig Ghlaschu

Marc Bolan agus sùgh nan Zombie!

Le alasdairmaccaluim

Bho chionn ghoirid, bha mi ann an Lunnainn airson taistealachd roc is rèile – le beagan fortea cuideachd!

Às dèidh dhomh tadhal air Sràid nan Càball, rinn mi air Stèisean Aldgate an Ear gus an Underground a ghlacadh agus stad mi air an t-slighe aig comharra ionadail suaicheanta – the Aldgate Pump.

Gu h-eachdraidheil, bha am pumpa air fhaicinn mar a’ chrìoch eadar Cathair Lunnainn agus Lunnainn an Ear. Nas cudromaiche na sin, tha deagh sgeulachd ann mu dheidhinn!

A rèir Wiki:

Served by one of London’s many underground streams, the water was praised for being “bright, sparkling, and cool, and of an agreeable taste”. These qualities were later found to be derived from decaying organic matter from adjoining graveyards, and the leaching of calcium from the bones of the dead in many new cemeteries in north London through which the stream ran from Hampstead

’S ann a bha muinntir an àite ag òl sùgh nan zombie!

Tha ceann madadh-allaidh air a’ phumpa cuideachd oir a rèir beul-aithris, ’s ann an seo a chaidh am madadh-allaidh mu dheireadh ann an Lunnainn a mharbhadh – ged nach eil luchd-eachdraidh a’ smaoineachadh gu bheil seo fìor idir.

Leis a sin bha an t-àm ann a dhol air safari rèile an latha. Tha mi a’ feuchainn ri dhol air gach rathad-iarainn san RA agus a rèir na làraich-lìn viaduct.world, tha mi air 52% den lìona a dhèanamh gu ruige seo (a’ gabhail a-steach Alba agus Èirinn a Tuath air fad agus mu 50% den Chuimrigh). Tha mi a’ feuchainn ris a h-uile rathad-iarainn a dhèanamh ann an Lunnainn a-nis agus tha mi air an Underground agus London Tramlink air fad a dhèanamh agus tha mi a-nis a’ cur crìoch air an Overground.

Chaidh ainmean ùra a chur air na loidhnichean Overground bho chionn ghoirid. Bha mi a’ dol air an loidhne air an robh am far-ainm “The Goblin line” roimhe – Gospel Oak – Barking Line”. A-nis, ‘s e an Suffragette Line a th’ oirre

Bha molaidhean eile agam airson ainmean nan loidhnichean, stèidhichte air a’ Chlash agus Big Audio Dynamite (an còmhla aig Mick Jones às dèidh a’ Chlash) ach cha deach gabhail riuth gu mì-fhortanach!

Bha mi ag èisteachd ris a’ Chlash air an trèana nuair a rinn mi air Gospel Oak gus an trèana Overground a ghlacadh.

Cha robh mi riamh air Loidhne nan Suffragette (no Loidhne Topper Headon mar a th’ agam air) roimhe agus bha ùidh mhòr agam san loidhne leis gun deach a leudachadh bho chionn bliadhna no dhà.

B’ àbhaist dhan loidhne a bhith a’ crìochnachadh ann am Barking, ach chaidh a leudachadh gu stèisean ùr Barking Riverside a dh’fhosgail ann an 2022.

Bha stèisean ùr a dhìth oir thathar a’ togail nam mìltean de thaighean ùra ann, air talamh fàs far an robh stèisean cumhachd Barking uair. Tha an rathad-iarainn ùr uile air drochaid àrd leis gum feum e a dhol thairis air a’ phrìomh rathad-iarainn aig Barking.

Trèana Overground aig Barking Riverside deiseil airson a dhol air ais gu Gospel Oak

Bha mi letheach slighe tron latha agus bha mi airson stad airson cofaidh ach a rèir coltais, tha meadhan a’ bhaile piosag air falbh bhon stèisean. Tha soidhnichean mòra air feadh an àite le “A place to be, become and belong” agus tha mi cinnteach gum bi sinn fìor uair no uaireigin ach an-dràsta, tha e a’ faireachdainn nach eil e idir deiseil agus tha e caran coltach ri baile spaideil ùr ann am meadhan Inbhir Ghrèinnse!

Leis gun robh e fuair is fliuch, chaidh mi air ais dhan stèisean agus fhuair mi an trèana gu Gospel Oak, far an do ghlac mi trèana eile gu Clapham Junction agus tè eile gu Barnes.

‘S ann ann am Barnes a chaidh an rionnag roc Marc Bolan a mharbhadh ann an 1977 ann an tubaist càr. Tha carragh-chuimhne a-nis ann far an d’ fhuair am Bolanach bàs agus ’s e “the Bolan Rock Shrine” a chanar ris air na soidhnichean agus air google maps.

Bha mi riamh deidheil air T-Rex, gu h-àraid nuair a bha iad rocmhor! Tha sinn builteach a bhith a’ smaoineachadh air a’ Bholanach mar sgrìobhadair òrain seach mar chluicheadair giotàir ach seall air a’ bhideo seo gus faicinn cho math ‘s a bha e!

’S e àite snog a th’ ann an le tiodhlacan beaga a dh’fhàg luchd-leantainn T-Rex à air feadh an t-saoghail, gu sònraichte ealachan (“Ride a White Swan”) agus losgannan (bhon òran “New York City”: “Did you ever see a woman coming out of New York City/With a frog in her hand?”)

Nis, bidh fios aig daoine a tha a’ leantainn a’ bhloga seo nach eil mi idir air an Kool Aid òl a thaobh AI. Dhearbhaich Marc Bolan fhèin gu bheil mi ceart a bhith amharrasach mu dheidhinn aon uair eile!

Ciamar? Bha an cluicheadair giotàr cliùiteach Peter Green (1946-2020) a stèidhich Peter Green’s Fleetwood Mac mun aon aois ri Bolan, bha an dithis aca à Lunnainn an Ear agus bha an dithis aca nan Iùdhach agus iad an sàs ann an cèol sa bhaile aig an aon àm.

Ghooglaich mi “Did the musicians Marc Bolan and Peter Green know each other”.

Thuirt freagairt AI Google “There is no recorded evidence to suggest that Marc Bolan and Peter Green knew each other but they were involved in the London music scene at the same time so may have known each other”.

Bha trioblaid agam leis a’ choimpiutair is bha agam ri reboot a dhèanamh. Chuir mi an aon cheist a-staigh a-rithist agus thuirt freagairt AI Google:

“Yes, the musicians Marc Bolan and Peter Green did know each other…..” agus bha fiosrachadh a bharrachd ann mun dàimh eadorra.

A-steach dhan mhuir le AI.

Peter Green’s Fleetwood Mac, “Rattlesnake Shake”, 1970

Às dèidh cnuasachadh air Bolan is cho cudromach ’s a bha e dhomh, agus do chomhlain roc air a bheil mi dèidheil, ghlac mi an trèana gu Waterloo airson beagan spòrs mion-chànanach!

Air an t-slighe, fhuair mi an Waterloo and City Line, “an drèana” – loidhne bheag ach brèagha – gu Bank, is choisich mi gu Cannon Street gus an trèana a ghlacadh gu Blackheath. Tha “an drèana” car coltach ri Subway Ghlaschu, beag agus quirky.

Trèana Waterloo and City

Às dèidh dhomh coiseachd eadar Bank agus stèisean Cannon Street, ghlac mi an trèana gu Blackheath.

Carson a bha mi a’ dol an sin? Gus eachdraidh na Cùirne a chomharrachadh!

‘S ann an sin a rinn arm Shasainn a’ chùis air Ar-a-mach Còrnach 1497 agus chaidh plac a chur an àirde gus a chomharrachadh ann an 1997 gus 500 bliadhna a chomharrachadh.

Tha e a’ comharrachadh tachartas bronach ach tha e math Còrnais fhaicinn agus tha e daonnan na bhrosnachadh dhomh cho math ’s a tha ath-bheòthachadh na Còrnais a’ dol.

A’ bruidhinn air mion-chànanan, bha mi airson a dhol gu Twickenham far an do rugadh Dwelly gus dealbh a thogail den taigh san do rugadh e. Cheannaich mi lethbhreac den teisteanas breith aige agus rugadh e ann an Crown Crescent. Gu mì-fhortanach, ge-tà, cha b’ urrainn dhomh a lorg idir. Chan eil e ann tuilleadh a rèir coltais ach cha b’ urrainn dhomh a lorg air seann mhapaichean OS nas motha – ged a tha Crown Street agus taigh-seinnse “the Crown” ann. Feumaidh mi beagan a bharrachd rannsachaidh a dhèanamh!

Choisich mi tro phàirc àlainn Greenwich an uair sin a’ smaoineachadh air Dwelly agus Còranis agus ghlac mi an trèana air ais gu meadhan a’ bhaile airson biadh deochag agus an trèana dhachaigh.

Abair latha is abair turas!

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean