Fios naidheachd: Rannsachadh comataidh air maoineachadh Riaghaltas na h-Alba gus a’ bheàrn coileanaidh a dhùnadh #gàidhlig

Le Oifigear Gàidhlig

Is e maoineachadh a chuidicheas sgoiltean is comhairlean gus a’ bheàrn ann an coileanadh a dhùnadh an cuspair aig rannsachadh ùr le Pàrlamaid na h-Alba. Nì Comataidh Foghlaim, Cloinne agus Òigridh sgrùdadh air èifeachdachd Dùbhlan Coileanaidh na h-Alba gus coileanadh cloinne à teaghlaichean a tha fo ana-cothrom àrdachadh. Tha raon de phrògraman foghlaim gan cuideachadh tron … Leugh an corr de Fios naidheachd: Rannsachadh comataidh air maoineachadh Riaghaltas na h-Alba gus a’ bheàrn coileanaidh a dhùnadh #gàidhlig

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Dr Danielle Fatzinger

Le comanngaidhligghlaschu

Mr Lachlan Campbell (c.1690×1707): Gaelic glossaries, lost material and the Republic of Letters

Tha sinn a’ cur fàilte air Dr Danielle Fatzinger, Oilthigh Ghlaschu, air a’ mhìos seo. Bidh i a’ bruidhinn air a cheann a chithear gu h-àrd, Mgr Lachlann Caimbeul.  Tha sinn an dòchas gun urrainn dhuibh a bhith còmhla ruinn agus òraid air leth inntinneach againn air fàire.

Àm: 7.30f, Diardaoin 20ᵐʰ dhan Fhaoilleach
Àite: Coinneamh tro mheadhan Zoom. Facal-faire: ri thighinn ron choinneamh.
Cànan: Beurla

We are looking forward to our first talk of the New Year. This month our guest-speaker is Dr Danielle Fatzinger, University of Glasgow, talking, on the heading above, Thursday 20th January at 7.30pm.  We hope you can join us for what will be a fascinating and informative talk.

When: 7.30pm, Thursday 20th January
Where: Via Zoom meeting. Password: will be posted before the event.
Language: English

Tadhail air Comann Gàidhlig Ghlaschu

Powered by WPeMatico

Gaelic Jorni

Le Gordon Wells

Jorni3“Winta jos a ton ina spring ina di Outer Hebrides, we de pan Scotland wes kuos. Di priti plies dem mek yu memba se dem ailan ya suun fulop a piipl we lef dem yaad an kom pan alidie ina di at mont dem we suun riich, bot rait ya nou wan gruup a luokal piipl a go pan a chrip pan di Naatwes kuos a Ireland. Bak ina di diez,  dem wuda chavl bai waata an wuda go fram ailan tu ailan ina dis lang schring a komyuuniti we piipl ongl chat Gaelic. Bot nou-a-diez Benbecula ierpuot gi piipl wan iiziya an muo komfatebl wie fi go bout dem bizniz…” (Jamiekan)

“Mu dheireadh thall tha sinn a’ cur ar cul ris a’ Gheamhradh anns na h-Eileanan Siar, sa chuan pìos a-mach à taobh an iar na h-Alba. Tha na seallaidhean àlainn gar cuimhneachadh gum bi luchd-turais gu leòr a’ tighinn ann am mìosan blàth an t-samhraidh. Ach an-diugh fhèin tha sgioba de dh’Eileanaich a’ dèanamh an slìghe gu taobh an iar-thuath na h-Èirinn. Aig aon àm, b’ e bàta a bhiodh aca, a’ leum bho eilean gu eilean ann an sreath slàn de choimhearsnachdan Gàidhlig, ach tha port-adhair Bheinn na Faoghla a’ dèanamh gnothaichean nas fhasa dhaibh an-diugh…” (Gàidhlig)

Jorni2“Tá an tEarrach ag teacht sna hOileáin Siar amach ó chósta thiar na hAlban. Cuireann na radharcanna áille i gcuimhne dúinn go mbeidh neart turasóirí ag triall ar na hoileáin seo sna míonna teo atá le teacht. Ach san am i láthair tá buíon oileánach ag imeacht ar thuras go cósta Iarthuaiscirt na hÉireann. Blianta ó shin is turas farraige a bheadh ann, ag imeacht ó oileán go hoileán i slabhra de phobail Ghaeltachta. Ach anois cuireann Aerfort Bheinn A Faoghla modh níos áisiúla taistil ar fail…” (Gaeilge)

“Winter is just turning to spring in the Outer Hebrides, off the west coast of Scotland. Picturesque scenes are a reminder that these islands will host a steady stream of holidaymakers in the warmer months to come, but right now a team of islanders is heading off on a trip to the Northwest coast of Ireland. In earlier times the journey would have been by sea, hopping from island to island in an unbroken string of Gaelic-speaking communities. But now, Benbecula airport offers a more convenient means of travel…” (English)

Following his work on the Tobar an Dualchais Dijitaizieshan Senta, Hugh Campbell of the University of the West Indies Jamaican Language Unit has kindly voiced another Island Voices film – the “Gaelic Jorni” documenting the seminal linkage with Irish language speakers in Donegal.

As with his first film, this is part of the transnational “Mediating Multilingualism” project linking Scottish, Indian, and Jamaican universities. Congratulations also to the UHI IT team for adding Jamaican to the growing list of languages in which the university’s webpages are now available!


Tadhail air Island Voices – Guthan nan Eilean

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: BPA a’ nochdadh plana-gnìomha airson ath-leasachaidhean èiginneach thar Roinn a’ Cheartais #gàidhlig

Le Oifigear Gàidhlig

Ann an aithisg ùr a chaidh fhoillseachadh an-diugh, tha Comataidh Ceartas Eucorach Pàrlamaid na h-Alba ag innse cuid de na h-atharrachaidhean geàrr-ùine agus fad-ùine a tha iad airson gun tèid a dhèanamh ann an roinn ceartas na h-Alba.Às dèidh sreath de dh’èisteachdan air cùisean ceartais a’ gabhail a-steach: – buaidh COVID air an roinn,– cùirtean,– … Leugh an corr de Fios naidheachd: BPA a’ nochdadh plana-gnìomha airson ath-leasachaidhean èiginneach thar Roinn a’ Cheartais #gàidhlig

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Rathaidean-iarainn san t-saoghal ùr 7: Astràlia

Le alasdairmaccaluim

Bho chionn fhada, thug mi sùil air na lìonraidhean rèile anns na Stàitean Aonaichte (tìr-mòr, Alaska, Hawaiʻi  agus Puerto Rico), Canada agus Sealadh Nuadh sa bhloga seo ann an sreath air an robh Rathaidean-iarainn san t-saoghal ùr.

Choimhead mi air bhidio bho chionn ghoirid mun reifreann ann an 1967 gus a’ bhòt a thoirt do Thùsanaich ann an Astràlia agus tha mi air grunn leabhraichean a leughadh mu shuidheachadh nan Tùsanach agus cuideachd mu Eileanan Caolas Thorres cuideachd bhon uair sin.

Thug sinn orm cuimhneachadh nach tug mi sùil air rathaidean-iarainn Astràlia fhathast agus gun robh làn àm ann sin a chur ceart!

Seo mapa de na loidhichean uile do luchd-siubhail san dùthaich:

Seirbheisean Rèile do luchd-siubhail ann an Astràlia
By Lencer – Own workGMT and SRTM3V2OpenStreetMapPassenger-Rail-Australia-Map.png by User:MagpieShooter, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=41121915

Tha na rathaidean-iarainn ann an Astràlia car coltach ris an fheadhainn ann an Ameireagaidh is Canada – tha tòrr siostaman rèile ionadail is trama ann taobh a-staigh nan cathair-bhailtean ach chan eil an uiread de sheirbheisean ann do luchd-siubhail eadar na cathair-bhailtean leis cho fada air falbh bho chèile ’s a tha iad. Gu ìre mhòr, ’s ann do bhathair seach luchd-siubhail a tha na rathaidean-iarainn fada eadar-chathrach.

’S e dùthaich mhòr mhòr a th’ ann an Astràlia le cathair-bhailtean air a’ chosta ach gun mòran dhaoine a’ fuireach eadarra! Tha Astràlia na dùthaich gu math bailteil cuideachd le 71% den t-sluagh a’ fuireach sna cathair-bhailtean. Tha Sydney agus Melbourne nam mega-chathair-bhailtean le 5 mìllean luchd-còmhnaidh an urra le còrr is 2 mhìllean an urra ann am Brisbane agus Peairt agus 1.6 millean ann an Adelaide. Tha Canberra, prìomh bhaile na dùthcha mun aon mheud ri Dùn Èideann agus tha 145,000 a’ fuireach ann an Darwin, prìomh bhaile na Roinne a Tuath.

Seo clàr den astar eadar na diofar bhailtean – ’s ann bho mhapa rathaid a tha seo ach tha e a’ toirt dhuinn dealbh air cho fada ’s a tha na tursan rèile cuideachd.

Chì sinn gu bheil Melbourne agus Adelaide mun aon astar air falbh bho cheile ri Glaschu is Lunnainn mar eisimpleir, agus tha Adelaide gu Sydney mun aon astar ri Inbhir Theòrsa gu Penzance. Agus mur a robh sin fada gu leòr, tha Brisbane gu Peairt mun aon astar ri Glaschu gu Ankara san Tuirc. Mar sin, tha sinn a’ bruidhinn air astaran mòra.

Chan eil trèanaichean eadar-chathrach uabhasach pailt. Thug mi sùil air Australia by Rail le Colin Taylor agus the Man in Seat 61 agus chan eil ach 2 thrèana san latha eadar Sydney is Melbourne, 2 san latha eadar Sydney agus Brisbane agus trì san latha eadar Sydney is Canberra mar eisimpleir. Agus chan eil ach dà thrèana san t-seachdain eadar Melbourne agus Adelaide – rud a tha doirbh a chreidsinn nuair a smaoineachas tu gu bheil Glaschu is Lunnainn 400 mìle bho chèile agus gu bheil còrr is 40 trèanaichean dìreach eadarra gach latha!

A bharrachd air an astar eadar na prìomh bhailtean – trioblaid a th’ aig na Stàitean Aonaichte agus Canada cuideachd, tha trioblaidean eile aig na seirbheisean rèile ann an Astràlia nach eil aig na dùthchannan sin.

Sa chiad dol a-mach, tha diofar ghèidseachan ann. Cha deach Astràlia aonachadh mar dhùthaich gu 1901 agus roimhe sin, bha diofar cholonaidhean san dùthaich agus bha iad a’ cleachdadh diofar ghèidseachan. Bha cuid de na loidhnichean a’ cleachdadh gèidse choitcheann (standard gauge – 4’8½”) agus cuid a’ cleachdadh gèidse na h-Èireann (5’3”) agus tòrr eile a’ cleachdadh caol-ghèidse (mar as trice 3’6” ann an Astràlia – ‘gèidse nan colonaidhean’). Tha seo fhathast na dhùbhlan an-diugh, ged a tha gèide choitcheann air a bhith a’ fàs mean air mhean.

A bharrachd air seo, tha na stàitean fhathast uabhasach cudromach ann a bhith a’ ruith seirbheisean rèile agus tha dìth co-òrdanachaidh nàiseanta ann – chan eil companaidh nàiseanta ann coltach ri Amtrak (an companaidh nàiseanta do luchd-siubhail sna Stàitean Aonaichte) gus seirbheisean rèile fìor fhada a ruith.

By Roderick Eime from Australia – The Ghan, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=66107221

Tha na seirbheisean air na loidhnichean fada tar-Astràlianach leithid an Indian Pacific agus an Ghan air an ruith le companaidhean prìobhaideach mar trèanaichean luxury do luchd-turais agus chan eil seirbheis àbhaisteach ann dhan phoball. Chan ann mar seo a tha cùisean sna Stàitean Aonaichte far a bheil e meadhananch saor a dhol bho New York gu LA le Amtrak, mar eisimpleir ach nan robh thu ag iarraidh a dhol bho Adelaide gu Perth no bho Adelaide gu Darwin, chosgadh e airgead gun chiall. Tha na prìsean air a’ Ghan bho Adelaide gu Darwin a’ tòiseachadh aig c£2,000 mar eisimpleir agus cosgaidh an Indian Pacific eadar Sydney is Peairt c£1,300 no c£900 eadar Adelaide is Peairt.. Mar sin, chan eil na trèanaichean astar fìor fhada farpaiseach le plèanaichean a thaobh prìs idir.  

Ach, ged nach eil seirbheisean eadar-chathrach math gu leòr aig an ìre seo, tha rathaidean-iarainn glèidhte uabhasach pailt san dùthaich. Agus eu-choltach ris na loidhnichean san RA far a bheil a’ mhòr chuid gu math goirid (eadar 1 is 10 mìle mar as trice), tha tòrr aca gu math fada – tha cuid aca còrr is 20 mìle a dh’fhaid agus ann an sgìrean le fìor dheagh sheallaidhean, tursan a chòrdas ri luchd-turais san fharsaingeachd agus chan ann a-mhàin le trainspotters.

Seo clàr le fiosrachadh mu na rathaidean-iarainn anns gach stàit/roinn ann an Astràlia.

Chan eil fhios agam am bi tìde no airgead gu leòr agam a-chaoidh airson a dhol a dh’Astràlia – ach tha e air an liosta-bhucaid agam co-dhiù!

Alasdair

p.s – seo beagan ceòl Astràlianach dhuibh! Bho Friday 13th – Part V, Pseudo Echo le His Eyes.


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

From mighty Okes….. Iomairtean rèile ann an Kernow agus Devon

Le alasdairmaccaluim

Dh’aithris mi bho chionn ghoirid air ath-fhosgladh rathad-iarainn Dartmoor bho Exeter gu Okehampton. Chaidh seo a mhaoineachadh tro phrògram “ath-thionndadh Beeching” aig Riaghaltas na RA.

Ach gu h-eachdraidheil, chùm an loidhne a’ dol dhan iar-thuath gu Porthbud (Bude) anns a’ Chùirn agus gu deas gu Tivertson agus Plymouth ann an Devon.

Seo mapa de chùisean mar a tha iad a-nis:

Agus seo mapa le cùid de na molaidhean leudachaidh.

(Ainmean Còrnais an toiseach sa Chùirn, ainmean Beurla an toiseach ann an Sasainn_

Tha deagh sheansa gun tèid an loidhne gu Tiverton ath-fhosgladh sa mheadhan-ùine. Tha taic na comhairle ris agus tha iad an dùil airgead fhaighinn bho luchd-leasachaidh thaighean ùr air a shon. Cuideachd, chan eil loidhne ro fhada a bhios innte – dìreach 5.5 mìle.

Chosgadh e tòrr a bharrachd an loidhne bho Thiverton gu Okehampton ath-fhosgladh ach dh’fhaodte gum feumar fhosgladh a-rithist latha de na làithean mar thoradh air atharrachadh na gnàth-shìde.

Aig an àm seo, feumaidh trèanaichean eadar Exeter agus Plymouth a dhol air an Dawlish Wall, far a bheil an loidhne air balla an cois na cladaich. Chaidh a sgrìos ann an stoirm ann an 2014 agus thug e mìosan mòra ath thogail. A bharrachd air seo, ’s ann tric a bhios an loidhne dùinte nuair a tha a’ mhuir àrd. San fhad ùine ma tha, tha a h-uile coltas gum bi feum air loidhne Okehampton-Tiverton-Plymouth mar diversion oir tha fios gum bi a’ mhòr-loidhne dùinte nas trice san àm ri teachd.

A bharrachd air na loidhnichean seo ann an Sasainn, tha iomairt ann gus loidhne Okehampton ath-fhosgladh gu seann cheann na loidhne ann am Porthbud/Bude anns a’ Chòrn. ‘S e pròiseact mòr cosgail a bhiodh seo – rathad-iarainn de mu 20 mìle a dh’fhaide. Chosgadh seo na ceudan de mhìltean agus chan eil ach 10,000 duine a’ fuireach ann am Bude fhèin (agus 2,500 air an aon stèisean eile air an loidhne – Holsworthy) is mar sin, ‘s e “iarraidh mòr” a th’ ann mar a chanas iad.

Ach chan eil sin a’ cur dragh air Connect Bude, an iomairt airson ath-fhosgladh. Chan eil a’ Chòrn a Tuath air an lìonra rèile a tuath aig an àm seo agus bhiodh seo air leth feumail airson ceann a tuath na dùthcha san fharsaingeachd. Nam biodh Seanadh Còrnach ann – mar a tha tòrr dhaoine ag iarraidh, tha fios gum biodh seo àrd air an liosta de leasachaidhean bun-structar.

Nollaig Chridheil a h-uile duine!

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Eugsamhlachd ann an Saoghal na Gàidhlig

Le lasairdhubh

Tha e soilleir gu bheil an deasbad ann an iomairt na Gàidhlig air a dhol a dh’àite gu math dorcha o chionn greis. Tha sealladh agus modh conaltraidh air èiridh nar n-iomairt a nì, ma leigeas sinn leotha, fada a bharrachd cron na feum. Mar sin, gus sealladh agus modh conaltraidh nas cothromaichte agus nas ion-ghabhalta a bhrosnachadh, tha mi fhìn is cuid dhem cho-obraichean air an seiminear shìos a chur air dòigh:

Anns an t-seiminear, bithear a-mach air ceithir ceistean co-cheangailte:

  • Dè tha ag obair ann an iomairt na Gàidhlig an-dràsta, agus ciamar a thèid togail air an t-soirbheas seo anns an àm ri teachd?
  • Ciamar a thig sinn còmhla gus na diofar choimhearsnachdan Gàidhlig againn uile a neartachadh?
  • Ciamar a thogas sinn iomairt airson na Gàidhlig a bhios an dà chuid fosgailte agus eugsamhail?

Gu pearsanta, tha mi gu sònraichte draghail gu bheil an tuigse ùr, dhorcha seo air sgaraidhean a chruthachadh ann an saoghal na Gàidheal a bhios an dà chuid a’ lagachadh èifeachd ar n-iomairt mar ghluasad sòisealta, bonn-a-nìos, ach cuideachd, a’ dùnadh a-mach cuid a Ghàidheil o mheadhan na h-iomairt a rèir fheartan pearsanta mar àite-fuirich, cinneadh is gineil. Tha mi a’ creidsinn gum b’ e dosgainn mhòr a bhiodh ann dhan iomairt againn nan gabhamaid ris na sgaraidhean seo.

Chan eil brìgh sam bith anns an t-sealladh ‘suim-neoni’ a tha air fàs cho bitheanta nar measg o chionn greis, am beachd gun dèan leasachadh anns an dàrna coimhearsnachd cron no dìmeas air coimhearsnachdan eile ann an dòigh air choreigin. Chan ann mar sin a bhios gluasadan sòisealta ag obair idir.

’S e neart a th’ ann eugsamhlachd. Mar a thuirt iomairtiche cànain rium corra sheachdain air ais: cha bu chòir dhuinn uile a bhith a’ sabaid an aghaidh a chèile airson slis nas motha dhen phaidh; bu chòir dhuinn a bhith a’ sabaid còmhla, ri guaillibh a chèile, airson paidh nas motha dhuinn uile.

Thigibh ann!


Tadhail air Air Cuan Dubh Drilseach

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Comataidh air rannsachadh a chur air bhog mu àrdachadh air ìre nam bhàsan a bharrachd

Le Oifigear Gàidhlig

Tha Comataidh Ath-shlànachadh COVID-19 air rannsachadh a chur air bhog mun àrdachadh air an ìre de bhàsan a bharrachd (excess deaths) ann an Alba bho thoiseach a’ ghalair mhòir-sgaoilte. Tha fios a chaidh fhoillseachadh le Riaghaltas na h-Alba a’ leigeil fhaicinn gu bheil an ìre de bhàsan ann an Alba 11% seachad air a’ chuibheas … Leugh an corr de Fios naidheachd: Comataidh air rannsachadh a chur air bhog mu àrdachadh air ìre nam bhàsan a bharrachd

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Seanchas le Magaidh Smith

Le Gordon Wells

Maggie (2)“Bhuail e mi nach eil cruinneachadh de sheanchas a tha a’ buntainn ri Sgìre nan Loch an àite sam bith, is gum bu chòir dhomh cuid aca a thoirt cruinn agus mar a bha sa chleachdadh bho chionn fhada an aithris. ‘S e bha nam amharc gum biodh iad ri làimh dha daoine òga a tha ag iarraidh an aithris aig a’ Mhòd, no aig a bheil ùidh ann am beatha anns an sgìre bho chionn fhada”.

Magaidh Smith explains how the need for a collection of traditional tales from the Lochs district motivated her to record some in the old style. They might be useful for young people entering the Mòd, or who are interested in the traditional life of the area. We’re delighted that she offered them to Island Voices to place online. They will also contribute to the Stòras Beò collection.

Here she retells the story of Calum Bàn, Tacksman of Laxay, from her own knowledge of oral tradition.

You can access a wordlinked transcript on Clilstore with the video embedded here: https://multidict.net/cs/10037

Here she brings back to Gaelic life a story from William Cummings’ edited collection “Family Traditions: John Macleod, 11 Melbost”.

You can access a wordlinked transcript on Clilstore with the video embedded here: https://multidict.net/cs/10036


Tadhail air Island Voices – Guthan nan Eilean

Powered by WPeMatico

Catrìona Mhoireach

Le comanngaidhligghlaschu

Murchadh MacPhàrlain, Bàrd Mhealboist

Bi an ath choinneamh de Chomann Gàidhlig Ghlaschu againn oidhche Dhiardaoin sa tighinn, 7.30f.  Bidh Catrìona Mhoireach a’ tighinn thugainn a bhruidhinn air Murchadh MacPhàrlain: Bàrd Mhealboist. Tha sinn a’ dèanamh fiughair mhòr ris an oidhche seo agus tha sinn an dòchas gun urrainn dhuibh a bhith ann. Chithear fiosrachadh, gu h-ìosal mu ciamar a cheanglas sibh ris a’ Zoom.

Àm: 7.30f, Diardaoin 16ᵐʰ dhan Dùbhlachd
Àite: Coinneamh tro mheadhan Zoom. Facal-faire: 540424
Cànan: Gàidhlig

Our next lecture, this coming Thursday, will be from Catriona Mhoireach on Bàrd Mhealboist. This lecture will be in Gaelic and we hope you can make it along. Zoom joining details follow below.

When: 7.30pm, Thursday 16th December
Where: Via Zoom meeting. Password: 540424
Language: Gaelic

Tadhail air Comann Gàidhlig Ghlaschu

Powered by WPeMatico