Tha latha nan dìosalan seachad!

Le alasdairmaccaluim

Ann an 1960, chaidh an trèana smùid mu dheireadh a thogail airson lìonra rèile Bhreatainn – an Evening Star. Ochd bliadhna às dèidh sin, ruith an trèana smùid mu dheireadh aig BR.

Tha linn nan dìosalan a-nis a’ tighinn gu crìch cuideachd. Ann am beagan bhliadhnaichean, tha a h-uile coltas ann nach bi ach trèanaichean dealanach againn.

Saoilidh mi gu bheil sinn a-nis air 1960 a ruigsinn ann an sgeulachdan nan dìosalan agus nach tèid an còrr a thogail, ged a bhios iad againn fad iomadh bliadhna fhathast.

Dh’fhaodte gun tèid beagan trèanaichean dà-mhodhach a thogail fhathast a bhios dealanach agus le einnsein dìosail cuideachd – ach le cho luath ’s a tha an teicneòlas a’ tighinn air adhart, chan eil e idir cinnteach gum bi feum orra ro fhada.

Dh’fhoillsich an Riaghaltas gun deach trèanaichean dealanach dà-mhodhach ùr a cheannach airson Trans Pennine Express bho chionn ghoirid. Seo sgeulachd a’ BhBC mu na trèanaichean ùra. Bidh an dà chuid pantografan agus bataraidhean aig na trèanaichean spaideil ùra seo agus cha bhi einnseanan dìosail aca idir.

Dealbh aig Alstom air a’ choltas a dh’fhaodadh a bhith air na trèanaichean ùra

Tha Riaghaltas na h-Alba agus Riaghaltas Bhreatainn air a bhith ag amas air lìonra beag-carboin fad greis a-nis ach bha aon rud a’ cur bacadh orra – cho daor ’s a tha e uèirean dealain a chur an àird.

Tha iad an dòchas a-nis gun lìon na trèanaichean ùra le bataraidhean na beàrnan far nach eil loidhnichean dealain ann. Togaidh iad iad teàirrds fon na uèirean agus ruithidh iad air na bataraidhean ann an àiteachan eile.

Thathar air deuchainnean a dhèanamh air trèanaichean bataraidh sna beagan bhliadhnaichean mu dheireadh agus tha iad a-nis a’ ruith seirbheisean air pàirt de loidhne a tuath aig Merseyrail, agus meur-loidhne Greenford ann an Lunnainn (GWR). ’S e a th’ annta seo uile, ge-tà ach meur-loidhnichean goirid le trèanaichean gu math slaodach.

Trèana dhealanach dhà-mhodhach, Headbolt Lane, Merseyside

Gu ruige seo, cha robh an teicneòlas math gu leòr airson seirbheisean fada luath air a’ phrìomh loidhne. Tha an teicneòlas a’ sìor dhol am feabhas, ge-tà agus bidh na bataraidhean a’ lìonadh nas sgiobalta agus bidh na trèanaichean a’ dol nas fhaide is nas luaithe na bha agus tha iad a-nis comasach air seirbheisean prìomh loidhne a ruith.

Ged nach do dh’òrdaich ScotRail trèanaichean bataraidh dealanach fhathast, tha Còmhdhail Alba trang a’ dealanachadh loidhnichean ann am Fìobh agus loidhne nan Crìochan air an son. Is e dealanachadh breac no partial electrificaton a chanar ri seo. Thèid uèirichean a chur suas ach cha bhi an loidhne air fad air a dhealanachadh agus bidh na trèanaichean a ruith air bataraidhean eadar na uèirean.

’S e deagh naidheachd a tha seo gun teagamh – ach tha e a’ togail ceist no dhà.

Sa chiad dol a-mach, tha eagal air cuid gun cuir seo bacadh air a bhith a’ cur uèirean dealain suas agus air a bhith a’ lìonadh bheàrnan air an lìonra far am biodh uèirean feumail.

Tha e nas saoire a bhith a’ cleachdadh bhataraidhean an àite a bhith a’ dealanachadh nan loidhnichean ach chan eil e buileach cho uaine; agus nas cudromaiche chan eil bataraidhean freagarrach airson trèanaichean bathair fhathast. Tha trèanaichean bathair gu tric tòrr nas truime agus chan eil bataraidhean air an ìre sin a ruigsinn fhathast. A bharrachd air sin, aig an àm seo co-dhiù, tha trèanaichean bataraidh tòrr nas daoire na trèanaichean a tha a’ cleachdadh uèirean agus às dèidh greis, bidh an Riaghaltas air barrachd a chosg air trèanaichean bataraidh na bhiodh e air cosg gus na uèirean a chur suas agus gus trèanaichean dealanach àbhaisteach a cheannach.

Tha ceist ann cuideachd mu loidhnichean fada a tha fad air falbh bho dhealanachadh sam bith. Seo loidhnichean mar Loidhne na Gàidhealtachd an Iar, Loidhne a’ Chaoil agus Loidhne a’ Chinn a Tuath. Chan eil bataraidhean comasach na seirbheisean seo a ruith fhathast. Agus tha na trèanaichean air na loidhnichean seo uile gu math sean a-nis – chaidh an togail aig meadhan/deireadh nan 80an agus tha iad feumach air ùrachadh ach chan eil planaichean aig an Riaghaltas gus trèanaichean ùra fhaighinn fhathast.

Saoil am bi teicneòlas nam bataraidhean nas fheàrr mus tuit na 156s agus 158s air a’ Ghàidhealtachd às an cèile no am bi aig an riaghaltas ri trèanaichean dà-mhodhach le bataraidhean agus einnsean dìosail a cheannaich san eadar-àma?

Clas 158 aig Georgemas, Loidhne a’ Chinn a Tuath – dè cho fada ’s a mhaireas na seann ghaisgich seo?

Bhathar a’ moladh  trèanaichean haidridein airson nan loidhnichean seo uair, ach ann an deuchainnean tha trèanaichean haidridean air a bhith gu math cosgail agus neo-earbsach agus mar sin, tha a h-uile coltas ann nach tachair sin. Air an làimh eile, ma thèid againn air a h-uile trèana aig ScotRail agus Great British Rail ann an Alba a ghluasad gu dealain, ach a-mhàin an fheadhainn air na loidhnichean fada air a’ Ghàidhealtachd  a dh’ainmich mi gu h-àrd, sin dìreach mu 12 – 20 trèanaichean dealanach san latha agus tha iad a’ cleachdadh nas lugha de dhìosail an urra na làraidhean co-dhiù.  Cha bu chòir dhuinn cus dragh a dhèanamh mu dheidhinn nan eimiseanan sin – chanainn gur e an rud as cudromaiche gum bi trèanaichean tarraingeach, ùr-nodha agus earbsach againn air na loidhnichean sin agus oidhirpean a dhèanamh gus carbon a ghearradh ann an raointean eile.

Ged a b’ fheàrr leam tòrr a bharrachd loidhnichean làn-dhealanach a bhith ann, ’s e adhartas mòr a th’ anns na trèanaichean bataraidh agus tha mi a’ cur fàilte orra. Tha mu 76% de na tursan rèile ann an Alba nan tursan dealanach agus nuair a bhios Cearcall Fìobh agus Loidhne na Crìochan dealanach, feumaidh gun cuir sin na figearan pìos nas àirde na 80%.

Bha an turas rèile smùid mu dheireadh ann an 1968. Saoil cuine a bhios an turas dìosail mu dheireadh ann am Breatainn – 2038 airson trèanaichean dìosal? 2058 airson trèanaichean dà-mhodhach le dìosal is dealain? Chì sinn!

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Fios naidheachd: Farpais trusaidh ga cur air bhog gus a’ chiad Choimiseanair Luchd-fulaing is Luchd-fianais a chur an dreuchd

Le Oifigear Gàidhlig

Tha farpais trusaidh ga cur air bhog gus a’ chiad Choimiseanair Luchd-fulaing is Luchd-fianais a chur an dreuchd. Bidh an dreuchd a’ cur air adhart agus a’ toirt taic do chòraichean is leas luchd-fulaing agus luchd-fianais ann an Alba. Bidh iad cuideachd a’ brosnachadh a’ chleachdaidh as fheàrr agus a’ cur air adhart modh-obrach a … Leugh an corr de Fios naidheachd: Farpais trusaidh ga cur air bhog gus a’ chiad Choimiseanair Luchd-fulaing is Luchd-fianais a chur an dreuchd

Powered by WPeMatico


Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

OH!CON 2026

Le lasairdhubh

Ma bhios sibh faisg air Steòrnabhagh air Disathairne an treasamh latha dhen Dàmhair, tha mi a’ dol a bhith a’ bruidhinn anns an t-seisean Ghàidhlig aig OH!CON 2026. Nach tig sibh ann! Cha robh mi a-riamh aig a’ cho-labhairt seo, agus tha mi a’ dèanamh fiughair mhòr rithe. Chan eil mi buileach cinnteach fhathast dè seòrsa cruth a bhios air an t-seisean againn, ach ’s e an tiotal aige:“’S iomadh aon a mheall mi don bhrugh le binneas mo chiùil”: A’ cruthachadh sgeulachdan tuairmeasach Gàidhlig dhan 21mh linn, agus saoilidh mi gu bheil e a’ dol a bhith aibheiseach math!

Powered by WPeMatico


Tadhail air Air Cuan Dubh Drilseach

A car in the fridge, a fridge in the car? Lìonra Motorail

Le alasdairmaccaluim

Bha mi a’ bruidhinn ri co-obraiche Fionlannach san oifis an-diugh. Bha e ag innse dhomh mun trèana motorail san Fhionnlainn.

Dè th’ ann am motorail?

’S e a th’ ann ach seirbheis trèana far am bi do chàr a’ dol air an trèana còmhla rut. Tha seirbheisean mar seo gu math goireasach ma tha thu a’ dol air turas fada is nach eil thu airson dràibheadh, ach nuair a tha càr a dhìth ort aig do cheann-uidhe.

Seo an lìonra motorail san Fhionnlainn.

Ach an robh fhios agad gun robh lìonra mòr againn ann am Breatainn uair? Chithear mapa gu h-ìosal den lìonra agus abair gun robh e coileanta – bha e a’ frithealadh a h-uile prìomh bhaile agus tha e follaiseach gun robh làithean-saora cudromach oir a bharrachd air bailtean-mòra, tha seirbheisean ann dhan Chùirn, Devon agus do Bhrockenhurst (airson an New Forest agus Eilean Wight). Bha ceanglaichean ann ri Èirinn cuideachd, taobh Abergwaun (Fishguard) agus ri tìr mòr na h-Eòrpa taobh Dover.

Thòisich an t-seirbheis ann an 1955 agus mhair e gu 1995. Thòisich e aig àm nuair a bha càraichean a’ sìor fhàs nas cumanta ach nach robh na rathaidean – no na càraichean fhèin – uamhasach freagarrach airson turasan fada.

Bha an t-seirbheis gu math goireasach is feumail ach chrìon àireamhan an luchd-chleachdaidh mean air mhean nuair a thàinig fàs air lìonra nam Mòr-rathaidean agus piseach air càileachd nan càraichean.

B’ e prìobhaideachadh an rud a chur às dhan t-seirbheis aig a’ cheann thall. Bha e a’ call airgid agus cha robh e uamhasach soilleir dè am francise anns am bu chòir dha a bhith. Mar sin, chaidh cur às dhan t-seirbheis nuair a bhathar ag ullachadh gus na rathaidean-iarainn a chur san roinn phrìobhaidich. 

Is bochd nach eil e againn tuilleadh ach chan eil e idir coltach gun till an t-seirbheis oir bhiodh tòrr bun-structar a dhìth air agus is dòcha gum biodh na prìsean ro àrd airson dràibhearan an latha an-diugh, gu h-àraid le seirbheisean trèana nas luaithe, mòr-rathaidean nas fheàrr, càraichean màil saora agus EasyJet is Ryanair a-nis ann.

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Fios naidheachd: BPA bho Chomataidh nan Cùisean Dùthchail a’ tadhal air Loch Àlainn

Le Oifigear Gàidhlig

Tuigse nas fheàrr air cuid de na cothroman is dùbhlain a tha mu choinneimh choimhearsnachdan dùthchail: ’s e sin a fhuair Comataidh nan Cùisean Dùthchail an dèidh dhaibh tadhal air trì pròiseactan ann am baile Loch Àlainn air a’ Ghàidhealtachd aig deireadh an Lùnastail. Rè an cuairtean do Choille Coimhearsnachd na Morbhairne, do dh’Oighreachd Àird … Leugh an corr de Fios naidheachd: BPA bho Chomataidh nan Cùisean Dùthchail a’ tadhal air Loch Àlainn

Powered by WPeMatico


Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

An dàrna cofaidh as miosa ann an Èirinn – Turas gu Rathad-iarainn Dhùn Phàdraig agus an Dùin

Le alasdairmaccaluim

Thòisich an latha agam gu math gu math tràth le tagsaidh aig 03:40. Bha mi a’ dol dhan phort-adhair ach an àite a bhith a’ dol ann gu direach, dh’obraich mi a-mach gum biodh e na bu shaoire a dhol gu Stèisean Bus Bhochannan agus am bus fhaighinn a-mach dhan phort-adhair.

Bus puirt-adhairt Ghlaschu

Tha mi seachd sgìth de mar a tha e a’ cosg tòrr a bharrachd a dhol dhan phort-adhair – air modh còmhdhail phoblach sam bith na turas sam bith eile den aon astar. Agus gu dearbha, chan eil e saor a dhol ann sa chàr nas motha!

A rèir Google, tha 5.7 mìle ann eadar an taigh agus stèisean nam bus agus 6.4 mìle eadar an taigh agus am port-adhair. Chosg an tagsaidh gu stèisean nam bus £15 ach bhiodh e air £34 a chosg dhan phort-adhair – eadar-dhealachadh mòr ann an cosgais airson turas dìreach 0.7 mìle nas fhaide! Mar sin, bha e na bu shaoire a dhol cha mhòr 6 mìle an taobh ceàrr gus bus fhaighinn na bhith a’ dol ann gu dìreach.  Le faradh a’ bhus aig £11, chosg e £26 seach £34. Tha an t-àm ann rudeigin a dhèanamh mu na companaidhean puirt-adhair prìobhaideach agus an sgiùradh prìs (price gouging) aca.

Nuair a ràinig mi stèisean nam bus, bha e loma-làn daoine a bha air tighinn a-mach às na clubaichean oidhche agus bu mhise cha mhòr an t-aon duine a bha sòbarrach agus air an robh aodach gu leòr. Fhuair mi bus luath 500 dhan phort-adhair aig 04:00, a tha a-nis air a ruith le busaichean dealanach spaideil ùra.

Cha b’ fhada gus an robh mi sa phort-adhair le cofaidh agus leabhar (Bho Pheairt gu Hiort le Iain Mac an Tàilleir – abair leabhair!) Dh’fhalbh an plèana agam air an uair aig 06:05. Bha sinn uile air bòrd gu math tràth ach bha am pìleat a’ gearan mu luchd-obrach Smachd Trafaig Adhair ann an Cathair Bheul Feirste air an intercom – “cha bhi iad a’ tòiseachadh gu 06:30 agus ma bhios sinn ann tràth, bheir iad oirnn a dhol timcheall is timcheall uair is uair gus am bi iad deiseil ar leigeil sìos!“

A’ dol air bòrd

Ri mo thaobh bha buidheann de bhoireannaich a bha air splaoid. Cheannaich iad dà bhotal beag de phrosecco an urra. Leis nach robh iad a’ reic rudan gus an robh am plèana aig àirde cruising, cha robh ach mu 10 mìonaid aca gus an òl – ach ’s ann a rinn iad a’ chùis aig a’ cheann thall!

Mar a bha e, bha sinn os cionn a’ phuirt-adhair aig mu 06:30 agus thug Smachd Trafaig Adhair Bheul Feirste oirnn a dhol timcheall co-dhiù agus bha am pìleat a’ gearan mu dheidhinn sin cuideachd!

Nis, tha dà dhòigh ann airson a dhol eadar Port-adhair Bheul Feirste agus meadhan a’ bhaile air còmhdhail phoblach. Tha bus ann gu meadhan a’ bhaile agus tha trèana ann bho Stèisean Shuideanam (Sydenham) faisg air làimh.

Tha meanbh-bus an-asgaidh ann eadar doras a’ phuirt-adhair agus an drochaid thairis air Seach-rathad Shuideanam ri taobh an stèisean. Gus a ghairm, tha putan ann aig stad a’ bhus. Phut mi e thuirt an duine gum biodh e ann taobh a-staigh 5 mionaidean – agus is e a bha.

Stèisean Sydenham, Beal Feirste, 29/12/19
Stèisean Shuideanam – thog mi an dealbh air ais ann an 2019

Tha mi toilichte gu bheil am bus sin ann oir tha e doirbh do slighe a lorg ann – chan eil an t-slighe coiseachd uamhasach fhèin furasta ri lorg no snog. Tha i air a chuairteachadh le feansaichean cuideachd le soidhnichean rabhaidh orra (“na rach thairis air seo no thèid do chur an greim mar cheannairceach”, “cunnart rabies” is mar sin air adhart!)

Is dòcha nach bi an trioblaid seo ann fada, ge-tà, oir mar phàirt de sgeama gus am port-adhair a leudachadh is a sgeadachadh, tha planaichean ann gus stèisean ùr a thogail aig a’ phort-adhair fhèin, mu 1km air falbh bho stèisean Shuideanam.

Bha sinn ri taobh na drochaid aig 07:06 agus bha mo thrèana gu bhith ann aig 07:07. Ruith mi thairis air an drochaid aig peilear mo bheatha is ghlac mi an trèana – dìreach! Beagan mhionaidean às dèidh sinn, bha an trèana a’ tighinn a-steach gu Mórstáisiún Lárnach Bhéal Feirste no Belfast Grand Central.

Seo stèisean spaideil mòr ùr a dh’fhosgail ann an 2024. Chaidh e an àite Stèisean Mòr-shràid Bhictoria agus an Eorpa Bus Centre. Tha co-òrdanachadh nas fheàrr ann eadar bus agus trèana agus tha barrachd àrd-ùrlaran bus agus trèana ann. Tha 26 àrd-ùrlaran bus agus 8 àrd-ùrlaran rèile ann uile gu lèir. Bidh na trèanaichean eadar Beul Feirste agus Baile Atha Cliath a-nis a’ cleachdadh Grand Central ann am meadhan a’ bhaile seach a bhith a’ cleachdadh Lanyon Place (air an robh Belfast Central roimhe) a tha caran iomallach.

C3k, Beul Feirste Grand Central
Clas C3K, Grand Central

Ciamar a bha mi a’ pàigheadh airson seo uile?  Le cairt iLink  Zone 4 “Freedom of Northern Ireland” is urrainn dhut a dhol air a h-uile seirbheis còmhdhail phoblach ann an Èirinn a Tuath air fad. Fhuair mi cairt airson Èirinn a Tuath air fad airson latha – ach gheibhear iad airson diofar shònaichean no diofar amannan. Chosg e £19 agus leis a sin, chaidh mi air 4 tursan bus agus 4 tursan trèana. Mar sin, chanainn gur e bargan a th’ bh’ ann.

Carson a bha mi ann an Èirinn? Airson a dhol gu Gala nan Dìosailean aig Iarnród Dhún Pádraig agus Chontae an Dúin. Ach leis nach robh an tachartas gu bhith a’ tòiseachadh gu 11:30, bha mi airson beagan a bharrachd den dùthaich fhaicinn.

Cha robh mi riamh san Iúr (Beurla: Newry) is mar sin, chuir mi romham a dhol ann air an trèana agus an uair sin, bus fhaighinn eadar an An Iúr agus Dùn Pàdraig.

Ghabh mi an trèana eadar Beul Feirste agus Baile Ath Cliath aig Grand Central agus bha i gu math làn. Aig  Port an Dúnáin thàinig tòrr dhaoine eile air bòrd agus nuair a ràinig sinn an tIùr fhèin, chaidh tòrr a bharrachd dhaoine eile air bòrd.

Tha stèisean an rathad-iarainn pìos a-mach às an Iùr fhèin agus tha an rathad dhan bhaile caran cas is mar sin, tha bus shuttle an-asgaidh aig Translink a bhios a’ dol eadar stèisean nam bus ann am meadhan a’ bhaile agus an stèisean rèile gus coinneachdh le gach trèana. Tha an aon rud fior ann an Doire cuideachd far a bheil bus an-asgaidh ann bho stèisean nam bus agus an stèisean rèile a tha pìos air falbh. Bhiodh busaichean mar seo air an taobh seo den mhuir math cuideachd. Gu tric, nì daoine turas fada ann an càr an àite còmhdhail phoblach mar thoradh air mìle aig deireadh na slighe nach eil goireasach le còmhdhail phoblach. Mus tàinig na busaichean Ember air a’ Ghàidhealtachd, mar eisimpleir, bhiodh iomadh duine a’ dràibheadh fad na slighe eadar meadhan na h-Alba agus Arcaibh a chionn ‘s nach robh ceanglaichean bus goireasach ann airson an turas goirid eadar stèisean Inbhir Theòrsa agus port nan aiseagan ann an Sgrabastal.

Bha mi ann an Doire bho chionn ghoirid agus shaoil mi gun robh an tIùr gu math coltach ri Doire na choltas – le toglaichean eachdraidheil brèagha agus abhainn ann am meadhan a’ bhaile. Cha robh gu leòr tìde agam ann gus deagh shùil a thoirt air a’ bhaile, ach chòrd na chunnaic mi rium gu mòr – feumaidh mi a dhol air ais.

Gu tric, nuair a tha daoine a-mach air stèiseanan bus, chan eil ann ach àiteachan pàrcaidh do na busaichean agus fasgaidhean ma tha thu fortanach. Mar as trice, tha iad fuar is fliuch agus chan iad idir tarraingeach. Ann an Èirinn a Tuath, tha iad gu tric nan stèiseanan ceart le toglaichean agus goireasan agus tha sin fior mu Stèisean Bus an Iùir – tha togalach mòr spaideil ann le cafaidh, suidheachain, book swap, taighean-beaga glan, oifis nan tiocaidean agus clàran fiosrachaidh dealanach mu na seirbheisean bus uile. Bha an aon rud fìor ann an Aontroim agus Dùn Phàdraig far an robh mi nas anmoiche air an latha cuideachd. Nam biodh stèiseanan bus ceart mar seo ann am barrachd bhailtean ann an Alba, tha fios gun cleachdadh barrachd dhaoine còmhdhail phoblach.

Bha e a-nis mu 10:30 sa mhadainn agus bha mi air leth feumach air cofaidh. Chaidh mi dhan chafè san stèisean agus feumaidh mi ràdh gur e sin an dàrna cupa cofaidh as miosa a bh’ agam riamh nam bheatha, gu mì-fhortanach. Gu h-iongantach, bha an cupa cofaidh a bu mhìosa agam riamh ann an Èirinn a Tuath cuideachd. Tha deagh chuimhne agam air – bha mi ann am Beul Feirste ann an 2011 agus bha mi a’ dol a ghlacadh trèana ann am Belfast Central. Cheannaich mi cofaidh aig a’ chafaidh san stèisean agus abair thusa gun robh e dona. Bha e coltach ri tì le spent cofaidh grounds ann no rudeigin mar sin. Bhon uair sin, tha ainm an stèisean air atharrachadh bho Bhelfast Central gus Lanyon Place agus nam bheachd, rinn iad sin mar thoradh air mì-chliù a’ chofaidh aca!

Anns an Iùr agus a-mach air an dùthaich faisg air làimh, bhuail e orm cho coltach ris a’ Phoblachd ’s a bha an t-àite a thaobh coltas nan togalaichean, nam feansaichean is a h-uile rud eile. Ann an cuid a dh’àiteachan ann an Èirinn a Tuath, cha bhiodh fios agad gun robh thu ann an Èirinn le cho Breatannach ‘s a tha coltas an àite, ach an seo, bha an caochladh fìor agus bhiodh e furasta dìochuimhneachadh gun robh thu san RA.

Tha tòrr aig Alba is Èirinn sa chumantas, agus am measg sin tha uisge. Bha cuisean tioram gu leòr ann am Beul Feirste ach air an t-slighe a-mach às an Iùr thòisich an t-uisge a’ tuamadh. Bha mi a’ dol gu Dùn Pàdraig an taobh seo gus am biodh cothrom agam a dhol seachad air an Caisleán Nua is Sliabh Dónairt fhaicinn ach bha an t-uisge cho dona ge-tà is nach robh sgeul air na beanntan no air a’ mhuir!

Ràining mi Dùn Phàdraig aig 11m deiseil airson latha de thrèanachas.

Ri leantainn..

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

2026 an t-Sultain:Arcaibh / Sept. Orkney

Le seaboardgàidhlig

Arcaibh

Preasaichean / cupboards

‘S ann o chionn 17 bliadhna a sgrìobh mi mu Arcaibh an seo an uair mu dheireadh – mar sin saoilidh mi nach bi cuimhne aig cus daoine air! Co-dhiù, bha mi ann a-rithist iomadh turas san eadar-àm, a’ gabhail a-steach an t-seachdain sa chaidh, ann an sìde mìorbhaileach, agus bha mi airson beagan a bharrachd a sgrìobhadh a-nis, gu h-àraidh mu bhàrr-phuingean nach eil, ‘s dòcha, ceart cho iomraiteach. 

Bha mi ann còmhla ri caraid à Ameireaga nach robh riamh ann an Arcaibh, mar sin b’ fheudar dhuinn na làraichean arc-eòlais as ainmeil fhaicinn, mar Bhràigh Sgàra – bha sinn a’ fuireach faisg air làimh, aig taigh seann charaid dhomh, is na sean-phàrantan aice nan ciad luchd-glèidhidh den làrach. Bha e inntinneach mothachadh gun robh dreasairean no sgeilpichean cloiche gan cleachdadh tro na linntean, ann am Bràigh Sgàra (3000 BC), ann an Taigh-Tasgaidh Tuathanachais Kirbister (taigh c. 1600-1750), agus fiù ‘s san t-seann taigh thradiseanta (na thobhta) ri taobh taigh nam charaid (c.1850-1900)! Mura h-eil craobhan agad, cleachdaidh tu clach…

Ach tha puing inntinneach eile ri fhaicinn aig làrach Bràigh Sgàra, is sin an House of Skaill – tha an dà chuid air an aon tiocaid. ‘S e taigh mòr eachdraidheil a th’ ann, air a thogail 1620 leis an Easbaig Seòras Greumach, leis an aon teaghlach o chionn 400 bliadhna (na Lairds of Breckness), agus gach fear dhiubh a’ cur rud eile dhan taigh is dhan ghàrradh.  ‘S e an 7mh Laird, William Watt, a lorg am baile fon talamh ann an 1850 às dèidh stoirm-ghainmhich mòir. Mar sin tha an taigh làn eachdraidh – an togalach fhèin, le seòmraichean brèagha soilleir, is seallaidhean àlainn air a’ mhuir, agus cuideachd an àirneis, na dealbhan, am pòrsalan, agus na taisbeanaidhean beaga tarraingeach air feadh an àite. Tha fiù ‘s soithichean-dìnneir aig Captain Cook rim faicinn! Fàg ùine gu leòr airson an taighe nuair a bhios tu air làrach a’ bhaile.

House of Skaill

Tha Cearcall Bhrodgar agus Tursachan Stenness faisg air làimh agus thadhail sinn orra air an t-slighe a Maes Howe (c.3000 BC). Tha e doirbh tiocaidean fhaighinn airson dol a-steach, ach rinn sinn an gnothach an turas seo (bhuc mi mìosan na bu thràithe) agus abair gun robh sin inntinneach, le mìneachadh bho neach-iùil fìor mhath (is àbhachdach). Chan fhaod thu dealbhan-camara a thogail taobh a-staigh na h-uaighe, ach ‘s e àite sònraichte tarraingeach a th’ ann, rud beag mar chaibeal àrd, le graffiti Lochlannach – bhris iad a-steach anns an 12mh linn. Feumaidh tu cromadh sìos gus faighinn tron trannsa dhan bhroinn – sin far a bhios solas na grèine a’ boillsgeadh a-steach air latha leth a’ gheamhraidh. B’ fhiach am bucadh tràth!

Eadar Stromness agus Baile na h-Eaglaise thug sinn an rathad beag air a’ chosta, slighe thaistealach Naoimh Magnus, gus tadhal air Oir Thìr, làrach tobhta eaglais cruinn às an 11mh linn. Chaidh a togail ann an cruth Eaglais an Tuaim Naoimh le Iarla Haakon, às dèidh dha tadhal air Ierusalam. Ri taobh bha “bu”, no talla Lochlannach, ‘s dòcha am fear aig Haakon air an robh iomradh san Orkneyinga Saga (air a bheil taisbeanadh san taigh-tasgaidh bheag ri thaobh, ga ath-uidheamachadh an-dràsda).

Oir Thìr / Orphir

Nuair a ràinig sinn Baile na h-Eaglaise, bha seirbheis tìodhlacaidh anns a’ chathair-eaglais, mar sin thug sinn sùil air tobhta mhòr dhrùidhteach Lùchairt an Iarla agus Lùchairt an Easbaig bho thaobh a-muigh, pairc beag snog eadarra, le seann chraobhan àrda, agus às dèidh sinn thadail sinn air Taigh-tasgaidh Arcaibh ann an Tankerness House, seann taigh marsantach ann am meadhan a’ bhaile. Bha mi air dìochuimhneachadh dìreach cho mòr ‘s cho tarrraingeach a bha e – ri mholadh gu mòr ma bhios tu ann am Baile na h-Eaglaise. An uair sin chaidh sinn a-steach dhan Chathair-eaglais Naoimh Magnus. Tha mi cinnteach gu bheil mòran dhibh eòlach oirre mar-thà, togalach àrd àlainn, mìorbhail às na Meadhan Aoisean (bho c. 1137), ach ma bhios, mholainnse an ath thuras sùil nas mionaidiche a thoirt air na leacan-uaighe eachdraidheil air an cur air fad nam ballachan, mòran le “mementi mori” iongantach orra. Agus na dìochuimhnich an cuimhneachan àlainn marbail air a’ ghaisgeach ionadail is eadar-naiseanta John Rae, taisgealaiche Artaigeach cudromach.  

Agus ma bhios ùine agaibh, tha na tursan tro thaigh-staile Highland Park fìor inntinneach – agus airson na prìs gheibh thu trì dramaichean (neo driver’s pack) agus fiù ‘s glainne ri toirt leat – barrachd is anns na taighean-staile eile!

Caibeal Eadalteach,Bacaidhean Churchill, Òb Maighreid / Italian Chapel,Churchill Barriers, St Margaret’s Hope

Bha sinn air an rathad dhan bhàta-aisaig an uair sin, an t-slighe eadar Òb Maighreid agus Bàgh Ghill,  a tha nas giorra (agus nas saoire) na Stromness- Scrabster. Air an rathad seo bi thu a’ dràibheadh thairis air na Bacaidhean Churchill, leis na longan-briste meirgeach, agus cuideachd seachad air a’ Chaibeal Eadailteach air Lamb Holm, an-còmhnaidh airidh air tadhal – thug e buaidh mhòr oirnn a-rithist. Dhomhsa ‘s e sin an t-slighe as fheàrr gus Arcaibh fhaicinn.

Tha mi an dòchas a-nis gun do bhrosnaich mi sibh uile a dhol ann sibh fhèin – a-rithist, no airson a chiad uair!

+++++++++++++++++++++++++++++++++

Orkney

It’s 17 years since I first wrote about Orkney here, so I imagine most of you have forgotten it! In the meantime I’ve visited Orkney quite a few times, including last week, in beautiful weather, so I thought I’d write about it again, especially highlights that are maybe less well-known.

I was there with an American friend who’d never been before, so of course we had to see all the famous archaological sites, like Skara Brae – we were staying nearby with an old friend of mine whose grandparents were the first wardens of the site. It was interesting to note that stone dressers or shelves were in use across the centuries, in Skara Brae (3000 BC), in Kirbister Farm Museum (farmhouse c. 1600-1750), and in the old ruined cottage next to my friend’s house (c. 1850-1900)! If there are no trees, use stone…

But there’s another point of interest at the Skara Brae site – the House of Skaill, included in the ticket. It’s a historic manor house built in 1620 by Bishop George Graham, owned by the same family (the Lairds of Breckness) for 400 years, each of whom added something to house or garden. It was the 7th laird, William Watt, who found the buried village after a massive sandstorm in 1850. The house is therefore full of history – the building itself, with light-filled rooms and lovely views of the sea, and also the furniture, paintings, china, and fascinating small exhibitions around the house. There’s even Captain Cook’s dinner service on show! So leave plenty of time for the house when you’re visiting the Skara Brae site.

Maes Howe

The Ring of Brodgar and Stones of Stenness are nearby and we visited them on our way to Maes Howe (c. 3000 BC). It’s hard to get tickets to go inside the burial mound, but this time we managed – I booked months in advance. It’s absolutely fascinating, with great explanations from a very good (and humorous) guide. No photography is allowed inside, but it’s an impressive chamber, like a very high chapel, with Viking graffiti – they broke in in the 12th century. You have to duck down to go through the entrance passage – that’s where the sun’s rays shine through at midwinter. Well worth booking early!

Between Stromness and Kirkwall we took the smaller coastal road, the St Magnus Trail, to visit Orphir, with the ruin of a round church from the 11th century. It was built by Earl Haakon in the form of the Church of the Holy Sepulchre after he had visited Jerusalem. Beside it is the site of a “bu”, a Viking hall, possibly Earl Haakon’s, as mentioned in the Orkneyinga Saga (which there’s an exhibition about in the small museum on site, currently being refurbished).

Tankerness House Museum, Highland Park

When we reached Kirkwall there was funeral service on in the cathedral, so we had a look from the outside at the impressive large ruins of the Earl’s Palace  and the Bishop’s Palace, with a lovely wee park between them, with tall old trees. After that we visited the Orkney Museum in Tankerness House, an old merchant’s house in the centre of town. I’d forgotten how large and how fascinating that is – highly recommended if you’re in Kirkwall. Then we finally got into St Magnus Cathedral. I’m sure many of you are familiar with it – the tall, beautiful building, a marvel of the Middle Ages (c. 1137 on), but if you are, I’d recommend for the next time having a closer look at the historic grave slabs arranged around the walls, many with amazing “mementi mori” carvings. And don’t forget the beautiful marble memorial to local and international hero John Rae, the important Arctic explorer.

And if you have time, the tours of Highland Park Distillery are very good indeed; and for the price you get 3 drams to taste (or a driver’s pack) and even a glass to take away with you – more than you get at most other distilleries!

Now we were on our way back to the ferry, the St Margaret’s Hope – Gill’s Bay route, shorter (and cheaper) than Stromness-Scrabster. On the way there you drive over the Churchill Barriers with their rusty old wrecks, and also pass the Italian Chapel on Lamb Holm, always worth a visit – we again found it very moving. For me that’s the best route to see Orkney.

So I hope now that I’ve managed to spur you all on to visit Orkney yourselves – again, or for the first time!

Cathair-Eaglais Naoimh Magnus / St Magnus Cathedral

Powered by WPeMatico


Tadhail air seaboardgàidhlig