2022 an t-Samhain / Nov. Hydro Ness

Le seaboardgàidhlig

Hydro Ness

Seachdain no dhà air ais, bha cothrom agam rudeigin ann an Inbhir Nis fhaicinn ris an robh mi air fiughair a dhèanamh fad mhiosan – meanbh-sgeama haidro “Hydro Ness”. Cho luath ‘s a thòisich an sgeama air obrachadh, tràth san t-samhradh am bliadhna, bhuannaich e iomadh duais, m.e. aig Duaisean Cumhachd Ath-nuadhachail na Gàidhealtachd is nan Eilean, mar phròiseact ath-nuadhachail as fheàrr air tìr, agus Pròiseact Beag den Bhliadhna (British Construction Industry).  Bhiodh sin drùidhteach gu leòr gun dad eile, ach leis gu bheil an sgeama dìreach air Abhainn Nis, chan ann sna beanntan mar a b’ àbhaist, mar gum biodh anns a’ bhaile fhèin, agus ann an togalach beag fìor tharraingeach (chunnaic mi dealbhan brèagha dheth), bha mi air bhioran fhaicinn mu dheireadh thall.

Tha an sgeama suidhichte air bruach na h-aibhne aig ceann thall Pàirc a’ Chonaisg ri taobh Drochaid Muilleann an Tuilm, àite nàdarrach brèagha. Ged a tha an sgeama fhèin gu tur ùr, tha dà cheangal aige dhan àm a dh’fhalbh. An toiseach, tha e a’ cleachdadh pàirt den bhun-structar a chaidh steidheachadh airson sgeama beag haidro eile sna 1920an. Chaidh an t-aonamh sgeama-haidro deug ann am Breatainn a thogail faisg air seo le bhith a’ leudachadh seann lad Muileann-flùir a’ Bhucht https://www.ambaile.org.uk/asset/11482/ , a’ tarraing uisge às an abhainn ann an seòrsa cùrsa-uisge àrdaichte. Ruith e fad deicheadan gus an deach Inbhir Nis air a’ Ghriod Nàiseanta. Tha am “Powerhouse” ri fhaicinn an-diugh fhathast – sin far a bheil bùth uachdair-reòite as t-samhradh. https://www.geograph.org.uk/photo/6040546

 Agus ‘s e seo an aon lad – air a ghlanadh ‘s a chur an òrdugh a-rithist – a bhios Hydro Ness a’ cleachdadh an-diugh fhèin. Ath-chuairteachadh gu dearbh!

An lad: https://www.flickr.com/photos/conner395/8012801239

Agus an ceangal eile do dh’eachdraidh? Uill, ‘s e rud fada nas sine a th’ anns an fhear seo: tha an dealan ann an Hydro Ness ga dheànamh le sgriubha Archimedes. Sin inneal à linntean àrsaidh, ann an cruth sgriubha mhòir, a tha ag obrachadh air prionnsabal simplidh gus uisge a ghluasad gu eifeachdach agus gun cus saothair (mar as àbhaist do dh’ìre nas àirde). Tha Hydro Ness a’ cleachadh cumhachd uisge na h-aibhne san lad gus an sgriubha a dhràibheadh, coltach ris an t-seann roth-muilinn, agus mar sin còrr is 500,000 kWh de dhealan ath-nuadhachail a chruthachadh gach bliadhna. https://akvopedia.org/wiki/Archimedes_screw

Tha an dealan ga chleachdadh gus cumhachd a sholarachadh do dh’Ionad-Spòrs Inbhir Nis faisg air làimh – 50% den fheumalachd aca. Nuair a smaoinicheas sinn air an dà amar-snàmh mòra aca, agus na goireasan uile eile, aithnichidh sinn gur e caomhnadh gu math mòr a th’ ann, gu h-àraidh le cosgaisean cumhachd a’ sìor dhol an àird a-nis.

Aig an aon àm, ‘s e eisimplir a th’ ann an Hydro Ness – chì sinn dè cho feumail ‘s as urrainn do sgeamaichean beaga, ath-nuadhachail mar seo a bhith dha na sgìrean far a bheil iad, le cumhachd ionadail, gun fheum air pròiseactan einnseinnearachd mòra, daora, agus gun ar lorg carboin a mheudachadh.

Ach tha aon taobh eile aig an sgeama seo – tha e cuideachd airson luchd-tadhail (inbhich is clann-sgoile) a tharraing a-steach is am foghlam a thaobh chuspairean mar àrainneachd is eag-eòlas, obair còmhla ri nàdar, lìontan-bìdh is eag-shiostaman, brosnachadh bith-iomadachd, ath-nuadhachadh na Gàidhealtachd tro lùth uaine, amsaa. Air an adhbhar sin tha an togalach fhèin, slige shimplidh gus dìon a thoirt dhan inneal agus dhan luchd-tadhail, sònraichte tlachdmhor grinn. Tha e ann an cruth armadillo le pleitean meatailt airgeadach, leth-fhosgailte do sholas is do ghaoith. Glacaidh e an t-sùil nuair a dhlùthaicheas tu ris, air cois no air rothair, no ma bhios tu a dràibheadh thairis air an drochaid ri a thaobh. Tha sanasan fiosrachail ann – ma bhios tu airson an leughadh idir – le grafaigean tarraingeach is soilleir (le beagan Gàidhlig orra), anns an t-slige fhèin agus timcheall oirre, air an cruthachadh leis a’ companaidh Mather & Co, agus flùraichean is beingean àlainn à clach gheal. 

Àite sìtheil, brèagha, inntinneach. Carson nach toir sibh fhèin sùil air?

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Hydro Ness

A couple of weeks ago I had the chance to see something in Inverness that I’ve been looking forward to for months – the micro-hydro-electric scheme Hydro Ness. As soon as the scheme was up and running, in early summer this year, it was winning awards, such as the Scottish Highlands & Islands Renewable Energy Award for Best Onshore Renewable Energy Project 2022, and the Best Small Project of the Year 2022 at the British Construction Industry Awards. That would be impressive enough on its own, but with the scheme being directly on the River Ness, not in the mountains as these schemes usually are, but more or less in the town itself, and in a fascinating wee building (I’d seen lovely pictures of it), I couldn’t wait to see it at last.

The scheme is located on the river-bank at the far end of Whin Park, beside the Holm Bridge, a beautiful green spot. Although the scheme is completely new itself, it has two connections to the past. First, it uses part of the infrastructure that was developed for an earlier small-scale hydro project in the 1920s. The 11th hydro-electric station in Britain was built near here using the widened mill-lade of the old Bught Meal Mill https://www.ambaile.org.uk/asset/11482/ , drawing water from the river in a kind of raised watercourse. It ran for several decades until Inverness was connected to the National Grid. Its “Powerhouse” can still be seen today – it houses the ice-cream parlour in the summer. https://www.geograph.org.uk/photo/6040546

And this is the same lade – cleaned and brought back into working order, which Hydro Ness is using today. How’s that for re-cycling! The lade: https://www.flickr.com/photos/conner395/8012801239

And the second link to history? Well, that one goes back a lot further: the electricity produced by Hydro Ness is generated using the Archimedes screw. That’s a device from ancient times in the form of a large screw, which works on a simple principle to move water efficiently and with minimal effort (usually up a level). Hydro Ness uses the power of the river flow in the lade to drive the screw, a bit like the old mill-wheel, which then powers the generator to create more than 500,000 kWh of renewable electricity per year. https://akvopedia.org/wiki/Archimedes_screw

The electricity supplies half the power needed to run the nearby Inverness Leisure Centre, and when you think about the two large swimming pools and all the other facilities there, you realise that represents quite a sizeable saving, especially with fuel costs rising by the minute.

At the same time Hydro Ness acts as an example – we can see just how useful such small-scale renewable schemes can be to the areas where they are, with local power and without the need for large-scale expensive engineering works, and also without increasing our carbon footprint.

But there’s another aspect to this scheme. Hydro Ness also aims to attract and educate visitors (adults and schoolchildren alike) on subjects like environment and ecology, working alongside nature, food-chains and eco-systems, encouraging biodiversity, renewing the Highlands through green energy, and so on. For that reason the building itself – a simple shell to protect the generator and the visitors – is startlingly attractive and elegant. It’s in the shape of an armadillo with silvery metal plates, half-open to light and wind. It catches the eye as you approach it, on foot or by bicycle, or when driving across the bridge beside it. There are informative signs – if indeed you want to read them – with clear, attractive graphics (and a bit of Gaelic), in the shell and around the location, as well as flowers and elegant white stone benches.

It’s a beautiful, peaceful, interesting place – why don’t you go and have a look for yourself?

Barrachd fiosrachaidh / further information:

https://www.highland.gov.uk/info/1210/environment/971/hydro_ness

Na ceanglaichean / the links:

Bught Meal Mill: https://www.ambaile.org.uk/asset/11482/  

The Powerhouse (1929): https://www.geograph.org.uk/photo/6040546

The lade: https://www.flickr.com/photos/conner395/8012801239

Archimedes screw: https://akvopedia.org/wiki/Archimedes_screw


Tadhail air seaboardgàidhlig

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Tha Comataidh @SP_FinancePAC a’ rabhadh gu bheil feum air co-dhùnaidhean duilich mun bhuidseat gus na cunntasan a chothromachadh #gàidhlig

Le Oifigear Gàidhlig

Tha comataidh aig Taigh an Ròid air rabhadh a thoirt seachad mu cho-dhùnaidhean duilich mu chìsean is caiteachas sa bhuidseat ma tha Riaghaltas na h-Alba gu bhith a’ cothromachadh nan cunntasan agus a’ dèiligeadh ris an èiginn cosgais bith-beò agus buaidh Covid san fhad-ùine. Ann an aithisg a chaidh fhoillseachadh an-diugh, tha Comataidh an Ionmhais … Leugh an corr de Fios naidheachd: Tha Comataidh @SP_FinancePAC a’ rabhadh gu bheil feum air co-dhùnaidhean duilich mun bhuidseat gus na cunntasan a chothromachadh #gàidhlig

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: ‘Lèirsgrios’ ionmhasail a’ bagairt air roinn chultarail na h-Alba #gàidhlig #cleachdi

Le Oifigear Gàidhlig

Tha ‘lèirsgrios’ ionmhasail a’ bagairt air roinn chultarail na h-Alba. Seo an rabhadh bho Chomataidh Bun-reachd, Roinn Eòrpa, Cùisean Taobh a-muigh agus Cultair Pàrlamaid na h-Alba. Ann an aithisg a chaidh fhoillseachadh an-diugh, tha a’ Chomataidh a’ coimhead air thoiseach gu buidseat 2023-24 Riaghaltas na h-Alba agus a’ bhuaidh a bhios aig co-dhùnaidhean buidseit air … Leugh an corr de Fios naidheachd: ‘Lèirsgrios’ ionmhasail a’ bagairt air roinn chultarail na h-Alba #gàidhlig #cleachdi

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Buidhne-riochdachaidh Pàrlamaid na h-Alba a’ neartachadh cheanglaichean leis a’ Chomhairle Nòrdaich

Le Oifigear Gàidhlig

Tha Pàrlamaid na h-Alba a’ frithealadh a’ Chomhairle Nòrdaich airson a’ chiad turas. Stiùiridh an t-Oifigear-riaghlaidh Alison Johnstone buidheann-riochdachaidh de thriùir bhall gu Helsinki an t-seachdain seo (1 gu 4 Samhain). Tha am frithealadh mar phàirt de ghluasad cur ri ceanglaichean is co-obrachadh eadar Pàrlamaid na h-Alba agus reachdaireachdan eile.  A’ cur fàilte air a’ … Leugh an corr de Fios naidheachd: Buidhne-riochdachaidh Pàrlamaid na h-Alba a’ neartachadh cheanglaichean leis a’ Chomhairle Nòrdaich

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Maltese Seatrek to “Santa Kilda”

Le Gordon Wells

SantaKildaWe’re deeply indebted to Sharon Pisani, our Maltese “Island Voice”, for the latest addition to our “Other Tongues” collection! This takes up to 22 the number of languages in which we have Island Voices films. Abair ioma-chànanas!

We first came into contact with Sharon through Comann Eachdraidh Uibhist a Tuath, the North Uist Historical Society, for whom she’s doing great work in supporting the “Aire air Sunnd” project.

Based at St Andrews University, where she’s doing doctoral research on augmented reality, she’s somehow also found the time to translate and record a Maltese version of our Series Two Enterprise “Seatrek to St Kilda” film. Apparently, the island theme struck a chord!

And for anyone learning Maltese, or who perhaps just wants to see what it looks like written down, we’ve also created one of our trademark Clilstore units – http://multidict.net/cs/11181 – which combines the video with an online transcript wordlinked to online dictionaries.


Tadhail air Island Voices – Guthan nan Eilean

Powered by WPeMatico

Lìonra nan lìonraidhean sòisealta: Mastodon, PeerTube agus an co-shaoghal

Le

Ma tha thu a’ fàs beagan seachd searbh dhe Facebook is Twitter, tha roghainn eile ann dhut: An co-shaoghal no fediverse sa chànan eile.

Tha an lìonra sòisealta sin fo smachd an luchd-cleachdaidh fhèin seach companaidhean mòra agus ’s urrainn do dhuine sam bith frithealaiche a chur air dòigh.

Gheibh thu barrachd fiosrachaidh air co-shaoghal.net no ’s urrainn dhut ballrachd fhaighinn sa bhad le ceangal cuiridh gu Mastodon a tha coltach ri Twitter. Chruthaich mi frithealaiche PeerTube cuideachd a tha coltach ri YouTube ach chan eil e fosgailte do chlàraidhean aig an àm seo. Tha a’ video gu h-àrd air PeerTube cuideachd.


Tadhail air Fòram na Gàidhlig – Naidheachdan / News

Powered by WPeMatico

Tiùb Phàdraig Post – Mail Rail Lunnainn

Le alasdairmaccaluim

Tha Lunnainn ainmeil airson trèanaichean fo-thalamh – an Tiùb agus a-nis an Elizabeth Line cuideachd. Ach a bharrachd air sin, tha rathad-iarainn fo-thalamh nas lugha ann nach eil buileach cho cliùiteach ach tha a cheart cho inntinneach.

Eadar 1927 agus 2003, bha rathad-iarainn sònraichte fo mheadhan Lunnainn a’ ceangal Stèisean Paddington san Iar agus Stèisean Liverpool Street agus Ionad Puist Whitechapel san Ear. ⁠
⁠⠀
B’ e seo Rathad-iarainn Oifis a’ Phùist, Lunnainn no Mail Rail agus cha bhiodh e a’ giulan luchd-siubhail idir ach litrichean agus parsailean. Chaidh a thogail a chionn ’s gun robh an trafaig rathaid cho dona ann am meadhan a’ bhaile is gun robh e a’ cur maill air a’ phost.⁠⠀

Seo mapa den t-siostam. Gu h-iongantach, tha an t-slighe car coltach ris an Elizabeth Line ùr!

Dhùin an loidhne ann an 2003 mar thoradh air atharrachaidhean anns an t-siostam puist.⁠⠀
⁠⠀
Gu fortanach, ge-tà, tha pàirt den loidhne air ath fhosgladh do luchd-turais agus tha cothrom ann a-nis a dhol air an trèana bheag sgoinneil seo a tha mar phàirt de thaigh-tasgaidh a’ phuist.

steve_w, CC BY 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by/2.0, via Wikimedia Commons

Nuair a bhios mi ann an Lunnainn san Dùbhlachd, tha mi gu bhith a’ dol air an rathad-iarainn beag snog seo. Postaidh mi barrachd fios an seo.

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Talk on Tormod

Le Gordon Wells

1 Title - Guth Thormoid

Island Voices Co-ordinator Gordon Wells was delighted to be invited to speak to the University of Arizona Celtic Linguistics Group recently (14th October) about Island Voices, with specific reference to Norman Maclean’s notable contribution to the project. Gordon’s presentation is available online, and includes lots of Island Voices screenshots with live embedded links so that anyone interested can explore the site further.

Here’s the abstract for the talk:

“Gordon’s presentation samples and contextualises some of the multi-faceted mainly Gaelic contributions by the multi-talented creative icon, Norman Maclean, to the “Guthan nan Eilean/Island Voices” online language capture and curation project. These include Norman’s final “Saoghal Thormoid” (“Norman’s World”) series of videoed conversations, recorded in April 2016, in which Norman spoke reflectively of his memories and impressions of bilingual life in Glasgow and the Hebrides from the middle of the Twentieth Century onwards. In addition to offering a vivid first-person voiced and experiential account of Gaelic life over a tumultuous period for the language, the Island Voices adherence to basic linguistic principles also pays dividends in relation to some initially unpredicted spin-off applications. These are discussed in conclusion.”

And here’s the recording of the talk on YouTube, including follow-up comments and questions from the group. Many thanks to the Celtic Linguists of Arizona!

And in a new departure for Island Voices, if you can’t find the time to watch the video, there is a Twitter thread which you can follow to get a quick slide-by-slide commentary on the main points. These also link back to the online PDF, and so to all the embedded webpages referenced if you want to dig deeper into the material at any point.


Tadhail air Island Voices – Guthan nan Eilean

Powered by WPeMatico

London’s Burning (with boredom now) – turas Lunnainn 2!

Le alasdairmaccaluim

Dh’aithris mi bho chionn ghoirid gu bheil mi air dùbhlan a chur romham – sin a bhith a’ dol dhan a h-uile terminus rèile ann an Lunnainn ann an aon latha – a’ cleachadadh an lìonra rèile nàiseanta (agus mo chasan) a-mhàin.

Tha mi air an clàr agam atharrachadh às dèidh dhomh deagh chomhairle fhaighinn bho anaragan rèile eile.  An àite a bhith a’ dol gu Essex agus Hertfordshire, tha mi a’ dol a dh’fhuaireach taobh a-staigh mapa rèile Lunnainn airson an latha air fad.

Uile gu lèir thug e mu sheachdain dòigh obrachadh a-mach gus tadhal air gach terminus.

Seo mapa den turas agam.

Air m’ fhòn: The Clash – London’s Burning.

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Curstaidh Dhòmhnallach / Kirsty MacDonald

Le comanngaidhligghlaschu

Dùthchas | Home

Tha sinn a’ tilleadh gu Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu am bliadhna seo, Diardaoin, 27mh dhan Dàmhair, 7.30f.  Cha bhith a’ choinneamh seo ri fhaighinn tro Zoom (ach faodaidh gum bi cuid de na òraidean eile ma cheadaicheas an teicneòlas sin dhuinn).

Tha sinn uabhasach toilichte fàilte a chuir air Curstaidh Dòmhnallach, aon de stiùirichean an fhiolm, a bhios a’ cur clàr ùr na bliadhna air a chasan dhuinn le snas – is i a’ tighinn a bhruidhinn mun fhiolm ùr Dùthchas agus chì sinn an fhiolm cuideachd. Tha fiughar mhòr oirnn gus seo fhaicinn agus tha sinn gu mòr an dòchas gun urrainn dhuibh a bhith an làthair.

Bidh sinn a’ sireadh £5 aig an doras – air no faodaidh sibh ballrachd bliadhnail a ghabhail (saor an asgaidh do dh’ oileanaich is sgoilearan).  Tha sinn an dòchas ar faicinn ann an sin!

Àm: 7.30f, Diardaoin 27ᵐʰ dhan Dàmhair
Àite: Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, 147 Sràid Berkeley, Glaschu G3 7HP
Cànan: Beurla

We return to Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu this year and our first meeting, Thursday 27th October, 7.30, will not be on zoom (though subsequent meetings might be, technology permitting).  We are delighted to welcome Kirsty MacDonald, one of the directors of the new film Dùthchas / Home.  There will be a screening of the film (which is subtitled), followed by a Q&A with Kirsty.  There will be a £5 admission charge – or else you can take out an annual membership with Comann Gàidhlig Ghlaschu.  We hope you can make it along to our first face to face meeting – we are looking forward to it and a great way to start our new syllabus!

When: 7.30pm, Thursday 27th October
Where: Glasgow Gaelic School, 147 Berkeley St, Glasgow G3 7HP
Language: English

Tadhail air Comann Gàidhlig Ghlaschu

Powered by WPeMatico