Crashing through the boundries, lunacy has found me, cannot stop the battery! – Trèanaichean bataraidh

Le alasdairmaccaluim

Tha a’ chiad seirbheis rèile le trèana bataraidh san RA gu bhith a’ tòiseachadh ann an Lunnainn a dh’aithghearr.

Bidh trèanaichean bataraidh a’ ruith air meur-loidhne ghoirid Greenford ann an Lunainn an Iar a tha a’ dol bho West Ealing gu Greenford. ’S e pròiseact pìleat a tha seo ach ma bhios e soirbheachail, thèid fheuchainn ann an àiteachan eile.

‘S e naidheachd mhath dha-rìribh a tha seo.

Trèana Bataraidh Clas 230 ann an Glaschu rè COP26.

Tha an t-àm ann cùl a chur ri trèanaichean dìosail air adhbharan àrainneachd ach tha e uamhasach daor dealanachadh os-cionn (overhead line electrification) a chur air dòigh agus tha e a’ toirt ùine mhòr cuideachd. Agus ged a bu chòir dhan mhòr-chuid den lìonra a bhith air a dhealanachadh, tha cuid de loidhnichean ann far nach tachair e gu bràth – mar eisimpleir loidhnichean dùthchail fada gun mòran luchd-cleachdaidh.

Mar sin, bidh pàirt chudromach aig trèanaichean bataraidh agus haidridein ann a bhith a’ dì-chàrbonachadh rathaidean-iarainn.

Ged a tha deuchainnean air a bhith ann, a’ gabhail a-staigh deuchainnean ann am Bo’ ness agus ann an Glaschu rè COP26, seo a’ chiad turas a bhios trèanaichean bataraidh a ruith ann an seirbheisean àbhaisteach le luchd-siubhail.

Chaidh meur-loidhne Greenford a thaghadh airson a’ phìleit seo a chionn’s gu bheil i goirid agus a chionn ’s gur e seotal (shuttle) a th’ ann le trèanaichean a’ dol suas agus sìos an loidhne fad an latha is gun a bhith a’ dèanamh ceangal ris a’ chòrr den lionra. Bidh an trèana a’ tèarrdseadh aig an stèisean eadar seirbheisean.

Meur-loidhne Greenford – West Ealing gu Greenford

‘S e trèana clas 230 a bhios ann – trèana London Underground bhon District Line a chaidh suas-chuairteachadh (upcycled) agus a tha a-nis a’ ruith air bataraidhean.  

Agus a rèir artagal san Scotsman bho chionn ghoirid, thathar an dùil gun òrdaich ScotRail trèanaichean bataraidh ùra ann an ùine nach bi fada.

Alasdair

Mur eil thu a’ tuigsinn cò às a thàinig tiotail a’ bhlog seo, tha e bhon òran Battery le Metallica (anns na làithean nuair a bha iad fhathast math!)


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Na rach seachad air “Toisich” na cruinnich £200… Stèiseanan Monopoly #gàidhlig

Le alasdairmaccaluim

Nuair a bha mi òg, bha mi beò-ghlaichte le leabhar air an robh British Electric Trains in Camera. Chaidh fhoillseachadh aig toiseach nan 1980an agus leugh mi ann am meadhan nan 1980an e nuair a bha mi mu 12 bliadhna a dh’aois no mar sin.

Bha tòrr diofar sheòrsaichean trèana ann agus mar a bhiodh tu an dùil, bha tòrr dhiubh ann an Lunnainn. Agus abair gun robh cuid dhiubh gu math exotic – trèanaichean treas rèile (third rail) nam measg agus tòrr trèanaichean tiùb cuideachd. Agus a bharrachd air seo, chuir e iongnadh orm gun robh an uiread de thermini sa bhaile.

Heathrow Express, Paddingon

Ann an Glaschu, cha robh againn ach Sràid na Banrighinn agus Stèisean a’ Mheadhain (agus gu 1967, St Enoch agus Sràid Bhochannan cuideachd) ach ann an Lunnainn bha còrr is 10 ann.

Bha fios agam air Kings Cross, Liverpool Street, Fenchurch Street agus Marylebone bho Monopoly ach fhuair mi a-mach bho na leabhraichean gun robh tòrr a bharrachd ann! Mar a chithear air a’ mhapa seo, tha co-dhiù 13 ann – agus tha cuid a’ meas Moorgate – stèisean a tha tòrr nas lugha – mar àireamh 14. (Agus bha Stèisean Broad Street ann cuideachd gus an deach a dhùnadh ann an 1986 – faic am post bloga agam an seo).  

Hbf878, OpenStreetMap contributors, CC BY-SA 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0, bho Wikimedia Commons

Nuair a bha mi òg, bha mi airson a dhol air turas gu Lunnainn gus na diofar stèiseanan fhaicinn. Shabhail mi airgead fad 2 no 3 bliadhna ach aig a’ cheann thall, chaill mi m’ ùidh ann an trèanaichean is chleachd mi mo chuid airgead airson clàran roc is geamaichean coimpiutair.

Ach anns na bliadhnaichean mu dheireadh, tha mi air a bhith a’ feuchainn ris na trèanaichean sònraichte agus cuid de h-àiteachan bhon leabhar British Electric Trains in Camara fhaicinn, turas a tha air mo thoirt gu Lunnainn, Coventry, An Caisteal Nuadh, agus Eilean Wight am measg àiteachan eile gu ruige seo.

 Tha mi a-nis a’ beachdachadh air an turas a ghabhail gu Lunnainn nach do rinn mi air ais anns na 1980an. Tha mi air trèanaichean a ghlacadh ann an tòrr de na termini tro na bliadhaichean – Kings Cross is Euston gu sònraichte ach shaoil mi gum biodh e math feuchainn ri dhol thuca uile ann an aon latha. Cha robh mi riamh ann am Fenchurch Street, Charing Cross no Cannon Street agus tha mi gu mòr airson an làn seata de thermini fhaighinn!

Sin an seòrsa rud a bha mi a’ dol a dhèanamh ann an 1986 ach bha mi dìreach an dùil a dhol ann airson coimhead air na trèanaichean anns gach stèisean is dealbh no dhà a thogail. Ann an 2022,  cha dèanadh sin a’ chùis idir. Bhiodh agam ri rudan nas inntinniche is nas motha is nas gòraiche a dhèanamh! Mar sin, shaoil mi gum biodh e math feuchainn ri trèana fhaighinn a-mach no a-steach gu/bho gach terminus ann an aon latha. Bhiodh e furasta gu leòr a dhol eadar na stèiseanan mòra air an Underground ceart gu leòr ach bhiodh sin RO FHURASTA, is mar sin, chuir mi romham a bhith ga dhèanamh gun a bhith a’ dol air an Underground no air busaichean!

Shaoil mi gum biodh e furasta gu leòr. Tha tòrr de na stèiseanan ceangailte ri chèile – air a’ mhapa seo, mar eisimpleir, chithear gu bheil Charing Cross, Cannon Street, Blackfriars, London Bridge, Waterloo (East) agus Euston uile ceangailte ri chèile. Agus tha e furasta a dhol eadar Waterloo agus Victoria cuideachd taobh Clapham Junction.

Ach an uair sin, dh’fhàs rudan na bu dhoirbhe. Bha e meadhanach furasta a dhol eadar gach stèisean – gus an tàinig e gu Paddington is Marylebone. Airson a dhol eadarra, tha e coltach gum biodh agad ri dhol gu Oxford agus air ais air loidhnichean eadar-dhealaichte! Agus tha e doirbh a dhol eadar Marylebone agus stèisean sam bith eile gun a bhith a’ dol air an Underground no bus no co-dhiù a bhith a’ coiseachd.

Aig a’ cheann thall, saoilidh mi gu bheil e do-dhèanta mur a dèan thu co-dhiù beagan coiseachd eadar stèiseanan an siud is an seo. Ach bu toil leam a dhèanamh co-dhiù, fiù’s mur a gabh e dèanamh gun a bhith a’ dol air cois, bus no fo-thalamh!

Dè ur beachd? Am bu chòir dhomh a dhèanamh?

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Turas dhan Aln Valley Railway, Northubria #gàidhlig #gaelic

Le alasdairmaccaluim

Air ais san Iuchair, bha an teaghlach air làithean saora ann an Seahouses ann an Northumberland agus fhad ’s a bha sinn ann, chleachd mi an cothrom a dhol air loidhne glèidhte meadhanach ùr a tha air a bhith air an liosta agam fad beagan bhliadhnaichean a-nis.

A’ chiad rud a chì thu aig Rathad-iarainn Aln Valley

Is e sin an Aln Valley Railway a tha ag amas air an rathad-iarainn ath-fhosgladh eadar Alnmouth, aig a bheil stèisean air Prìomh Loidhne a’ Chosta an Ear, agus baile margaidh Alnwick (‘Annick’), baile a tha gu math mòr-chòrdte do luchd-turais le caisteal is garaidhean is eile.

Airson a dhol ann, bha agam ri bus fhaighinn. Tha stèisean rèile meadhanach faisg air Seahouses aig Chathill, ach chan eil ach dà thrèana ann gach latha – trèana tràth sa mhatainn agus trèana caran anmoch feasgar is mar sin, chan eil cus feum air.

Mar sin, fhuair mi am bus, an X18 a tha a’ ruith eadar Bearaig agus an Caiseal Nuadh. Is e sgìre àlainn a th’ ann agus mar sin, bha mi air mo dhòigh ghlan gur e bus dà-ùrlar a bh’ ann oir fhuair mi fìor dheagh sheallaidhean den àite bho shuas an staidhre – a’ mhuir, achaidhean, callaidean, flùraichean fiadhaich is eile. Chaidh am bus air tòrr rathaidean beaga agus chaidh e gu tòrr mòr bailtean beaga breatha. Bha e sgoinneil dhomh mar neach-turais a bha airson an t-àite fhaicinn, ach thug e uair a thìde an taca ri leth uair a thìde sa chàr – rud nach eil cho freagarrach do mhuinntir an àite. Mar a tha fìor an Alba, tha feum air siostam còmhdhail tòrr nas fheàrr ann an sgìrean dùthchail.

Aig deireadh an turais, bha e caran doirbh an rathad-iarainn a lorg.

B’ àbhaist dhan rathad-iarainn a bhith a’ ruith a-steach gu stèisean mòr àlainn ann am meadhan a’ bhaile gus an do dhùin an loidhne ann an an 1968. Gu mì-fhortanach, chaidh obair leudachaidh mòr a dhèanamh air rathad an A1 bhon uair sin agus bhiodh e uamhasach fhèin doirbh is cosgail a dhol a-steach gu meadhan a’ bhaile a-rithist.

Mar sin, tha an loidhne a’ tìoseachadh ann an stèisean ùr air a bheil “Alnwick Lionheart” ann an ionad gnìomhachais air iomall a’ bhaile.  Tha e doirbh a lorg agus chan eil an turas ann air chois uamhasach snog – ach ma shoirbhicheas leis an loidhne, dh’fhaodte gun tèid seirbheis bus no mini-bus a chur air dòigh dhan loidhne gus am bi e nas fhasa faighinn ann.

Ach nuair a lorgas tu an stèisean, tha e dìreach àlainn agus tha e doirbh creidsinn gur e stèisean gu tur ùr a th’ ann. Tha dà àrd-ùrlar, seada einnsein, cafè agus taigh-tasgaidh beag ann cho math ri bogsa-siognail mòr ùr.

Bha mi air mo dhòigh glan oir ’s e latha diosail a bh’ ann. Agus chan e dìreach trèana dìosail sam bith a bh’ ann ach Pacer!

Pacer ann an Alnwick Lionheart

Mur eil fhios agad dè th’ ann am Pacer, tha e furasta am mìneachadh: bus air chassis trèana! Chaidh an dèanamh le BR a’ cleachdadh busaichean Leyland National air cuibhlichean rèile anns na 80an gus airgeadh a chaomhnadh.

Bha iad saor a dhèanamh is saor a ruith aig àm nuair a bha BR cho falamh ri sporan an Sgìtheanaich agus bha BR comasach air tòrr loidhnichean beaga a chumail a’ dol mar thoradh orra. Ach, cha robh an luchd-siubhail measail orra. Sa chiad dol a-mach, cha robh ach ceithir cuibhle orra an àite ochd (ann an dà bhògaidh) agus mar sin, cha robh iad math air lùban san trac agus rinn iad fuaim uabhasach. Agus a bharrachd air seo, bha seataichean bus ann agus cha robh iad ro chomhartail is bha droch suspension ann. ’S e Nodding Donkeys a bh’ aig daoine orra mar thoradh air seo.

Chaidh an toirt à seirbheis eadar 2019 agus 2021 leis an trèna mu dheireadh a’ ruith air an lìonra nàiseanta san Ògmhios 2021 agus chaidh grunn aca a ghlèidheadh. Bha e caran neònach a bhith a’ ruith air trèana ghlèidhichte a bha dìreach air tighinn à seirbheis bho chionn beagan làithean. Agus dhomhsa, ’s e trèanaichean ùra a th’ annta fhathast oir tha deagh chuimhne agam nuair a chaidh an toirt a-steach sna 1980an.

Ach leis gur e trèana meadhanach ùr a bh’ innte, bha e a’ sealltainn mar a bhiodh cùisean nan robh seirbheisean trèana cunbhalach a’ ruith air an loidhne airson còmhdhail phoblach a-rithist.

Tha an loidhne mu mhìle gu leth a dh’fhaid aig an àm seo agus thathar a’ togail stèisean aig Drochaid Greenrigg a tha mu letheach slighe eadar Alnwick agus Alnmouth.

Bogsa siognail Alnwick

Tha an stèisean cha mhòr deiseil agus nuair a dh’fhosglas e, bidh e comasach coiseachd gu Alnmouth.  Tha mi a’ dèanamh fiughair ris an latha sin!

Tha an loidhne a’ dol tro achaidhean is coilltean a tha gu math àrd agus pìos air falbh bho na rathaidean agus mar sin, ged a tha i goirid, tha i brèagha.

Tha mi air a bhith air iomadh loidhne ghlèidhchte thar nam bliadhnaichean, agus tha na saor-thoilich daonnan laghach ach bha na saor-thoilich seo gu sònraichte laghach air an loidhne seo.

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Chan eil annam ach cowboy….. Turas gu Lunnainn 3

Le alasdairmaccaluim

Air an darna latha agam ann an Lunnainn, dhùisg mi tràth sa mhadainn is mus do dh’fhosgail mi mo shùilean smaoinich mi “a bheil mi ag obair an-diugh? A bheil agam ris a’ chlann a dheisleachadh airson na sgoile?”

Agus an uair sin, chuimnich mi gun robh mi ann an Lunnainn air safari rèile!

B’ e am plana agam a dhol air pàirtean den Underground nach d’rinn mi riamh roimhe. Bha fios agam mar-thà gun robh an District line agus an Hammersmith and City gu bhith dùinte ach nuair a thug mi sùil air app TfL, fhuair mi a-mach gun robh pàirtean de loidhne a’ Phicadilly gu bith dùinte cuideachd.

Mar sin, bha an t-àm ann ann airson cofaidh is planadh.

Chaidh mi gu cafaidh faisg air stèisean tiùb Goodge Street agus bha mi ag òl cofaidh a-muigh agus a’ coimhead air mapaichean.

Ri mo thaobh, bha fear òg a bha a’ smocadh. Stad cailleach gus bruidhinn ris.

“Ah son, I wish I could still smoke. I used to smoke. A lot. But now I’ve got asthma. It’s because I smoked low quality fags.”

Mise, a’ smaoineachadh dhomh fhèin: “Hmm, saoil an e uiread nan toitean bu chòireach seach càileachd nan toitean bu chòireach”.

Às dèidh caffeine agus cluich le aplacaid TfL, cho-dhùin mi gun robh mi a’ dol a chur crìoch air an Northern Line (Edgeware Branch) agus gun robh mi an uair sin a dol a dh’fhaighinn bus gu Stanmore aig deireadh an Jubilee Line.

Agus sin na rinn mi! Sin dà loidhne a tha a-nis dèanta air an liosta agam! Tha Stanmore fìor mhath oir tha tòrr thrèanaichean air an cumail ri taobh an stèisein agus fhuair mi dealbh no dhà.

SSS

Chaidh mi air an tiùb agus air an Overgound an uair sin gu Richmond. Às dèidh cofaidh, chaidh mi air misean cudromach – chaidh mi a lorg an taighe a bh’ aig Phil Lynott nach màireann aig Thin Lizzy!

‘S e Pagoda House an t-ainm a th’ air oir tha e gu math faisg air Kew Gardens agus chithear am pagoda. Thog mi dealbh luath agus dh’èist mi ri beagan Lizzy fhad’s a bha mi a’ feitheimh ris a’ bhus dhachaigh.

Pagoda House - Taigh Phil Lynott, Kew Garden

An uair sin, bha mi airson a dhol gu Tottenham, oir leugh mi gum faicear depot a’ Victoria line an sin – an t-aon àite far am bi na trèanaichean os cionn na talmhainn. Mar sin, fhuair mi an tiùb, trèana, tiùb eile agus bus gu stad bus aonarach air a bheil “Northumberland Park Rail Depot”. Lorg mi drochaid thairis air an rathad-iarainn agus mhothaich mi gun robh mesh ga chuairteachadh. Gu fortanach, b’ urrainn dhomh lionsa an iphone agam faicinn tron mhesh agus fhuair mi dhealbh no dhà!

Agus leis a sin, bha an t-àm ann dèanamh air Glaschu a-rithist – fear de na trèanaichean Azuma spaideil ùr aig LNER.

Abair turas a bh’ agam – 27 tursan trèana, 7 tursan bus agus turas air càr-càbail agus beagan eachdraidh Thin Lizzyach!

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Rathad-iarainn beag Pàirc Kelvingrove

Le alasdairmaccaluim

Thug sinn sùil air Taisbeanadh a h-Ìmpireachd ann am Baile Ùistein ann an 1938 bho chionn ghoirid. Cha b’ e sin a’ chiad taisbeanadh mòr ann an Glaschu, ge-tà, ach an ceathramh fear, às dèidh taisbeanaidhean a chaidh a chumail ann am Pàirce Kelvingrove ann an 1888, 1901 agus 1911.

Bha fios agam gun robh na taisbeanaidhean air a bhith ann ach cha robh fhios agam idir gun robh trèanaichean aca. Fhuair mi a-mach bho chion ghoirid ge-tà, gun robh trèana bheag shònraichte aig taisbeanadh 1901 agus gun robh trèana air leth fhèin neònach aig taisbeanadh 1911.

Seo an rathad-iarainn ann an 1901. ‘S e the American Minature Railway an t-ainm a bh’ air agus bha e sònraichte a chionn ’s gur e a’ chìad mheanbh rathad-iarainn poblach ann am Breatainn a bh’ ann.

“The American Miniature Railway” – Taisbeanadh Eadar-nàiseanta Ghlaschu 1901

Bha an loidhne 160 troigh a dh’fhaide agus bha gèidse de 15″ aice. Chaidh an loco agus an trèana a thogail leis a’ chompanaidh Cagney Brothers ann an New York agus sin as adhbhar gu bheil coltas Ameireaganach air an loco. Bhiodh Cagney Bros a’ dèanamh rathaidean-iarainn beaga a bha car coltach ri “train sets” a bhiodh fèiltean spòrs no pàircean a cheannach mar kit. Bha iad furasta a chur sìos agus a thoirt air falbh.

Làrach na loidhne (a’ cuairteachadh toglaichean na Rùis).
Chithear am mapa air fad aig: https://maps.nls.uk/view/103656955
Seo dealbh eile den trèana – seall cho òg sa tha an dràibhear!

Ged nach robh rathad-iarainn àbhaisteach aig Taisbeanadh 1911 ann an Kelvingrove, bha rathad-iarainn gu math neo-àbhaisteach aca: Hamilton’s Aerial Railway. ‘S e seòrsa càr càbaill a bha seo a bha a’ ruith air rèilichean àrd os cionn na h-Aibhne Ceilbhinn.

Tha coltas caran zombiach air na boireanaich ri aghaidh an deilbh!
Chithear an rathad-iarainn aerial faisg air an Oilthigh

‘S e rud inntinneach mu thaisbeanadh 1911 gun deach a chur air dòigh gus airgead a thogail cus cathair Eachdraidh is Litreachas na h-Alba a stèidheachadh ann an Oilthigh Ghlaschu. Rinn mi ceum ann an Eachdraidh na h-Alba (agus sòiseolas) san Oilthigh mu 85 bliadhna às dèidh an taisbeanaidh agus mar sin, tha mi gum math taingeil gun deach a chumail!

Nuair a bhios an glasadh-sìos deiseil, feumaidh mi a dhol dhan Phàirc airson beagan rannsachaidh a dhèanamh, feuch a bheir rud sam bith air fhàgail a tha a’ sealltainn gun robh na loidhnichean inntineach sin ann uair!

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Ath-ionnsaigh na h-Ìmpireachd?– rathad-iarainn Pàirc Bhaile Ùistein

Le alasdairmaccaluim

(Or – how to decolonise your miniature railway!)

Tron ghlasadh-sìos, bidh mi a’ dol air cuairt cha mhòr gach latha gu Pàirc Bhaile Ùistein (Bellahouston Park) ann an Glaschu a Deas, gu math faisg air an taigh agam.

Tha a’ Phàirc ainmeil airson Taisbeanadh na h-Ìmpireachd a chaidh a chumail sa phàirc air ais ann an 1938. Ged a bha Taisbeanadh na h-Ìmpireachd uabhasach mòr is cudromach, is gann gu bheil rud sam bith air fhàgail dheth sa phàirc san latha an-diugh. Tha am Palace of Arts fhathast ann mar ionad spòrs, ach chaidh a h-uile rud eile a leagail, a’ gabhail a-steach fiù ’s tùr suaicheanta an Taisbeanaidh.

Nuair a bha mi a’ coimhead air seann chairtean-puist de Ghlaschu air ebay bho chionn goirid, chunnaic mi tè de Thaisbeanadh na h-Ìmpaireachd. Ann an oisean na cairte, mhothaich mi rud inntinneach – gun robh trèana bheag ann!

Ged a tha mi air a bhith a’ fuireach an seo fad 15 bliadhna is air a bhith fìor eòlach air a’ phàirc fad cha mhòr 30 bliadhna, cha robh sian a dh’fhios agam gun robh rathad-iarainn beag ann uair!

Bhon uair sin, tha mi air a bhith a’ dèanamh rannsachadh nach beag air an taisbeanadh. Cha robh e furasta faighinn a-mach mun rathad-iarainn – gu sònraichte leis gu bheil na leabharlannan uile dùinte an-dràsta – ach às dèidh tòrr mòr rannsachaidh, lorg mi fiosrachaidh air làrach-lìn sgoinneil Minor Railways aig Peter Scott agus chuir e thugam cuideachd artagal a sgrìobh e mu rathad-iarainn an taisbeanaidh. Chaidh agam air lethbhreac de phrògram agus de leabhran eile mun taisbeanadh fhaighinn air ebay cuideachd.

Mar phàirt den taisbeanadh, bha fèill spòrs air a ruith le Butlins ann an oisean ear-dheas na Pàirce ri taobh Mosspark Boulevard. Bha an rathad-iarainn mar phàirt de seo. Choimisean Billy Butlin dà loco airson na loidhne – dà loco dìosail le coltas locothothan smùid orra. Bha iad stèidhichte air na locothan Royal Princess class aig an LMS. Chuir Butlin ainmean nigheannan an Rìgh orra: Princess Elizabeth agus Princess Margaret Rose. Feumaidh gur e sàr forlock tugger a bh’ ann am Butlin!

Cha toil leam ainmean nan locothan is mar sin, cuiridh mi “John Maclean” agus “James Maxton” orra bho seo a-mach!

Artaigil mu thogail locothan an taisbeanaidh bhon Daily Record

Bha an loidhne 820 slat a dh’fhaide uile gu lèir le lùb aig gach ceann. Dh’fhosgail i air 03.05.38 agus dhùin i air 29/10/38 agus tron àm sin, chaidh leth mhillean duine air an rathad-iarainn bheag seo. Chosg turas air an trèana 6d.

Mapa de rathad-iarainn Bhaile Hùistein, 1938 (NB- ’s e rollercoaster a bh’ anns an “scenic railway”)

Seo làrach an fhèill spòrs/an rathaid-iarainn san latha an-diugh:

Às dèidh an taisbeanaidh, chaidh an trac agus na locothan “James Maxton” agus “John Maclean” gu diofar champaichean làithean-saora aig Butlins – bha grunn rathaidean-iarainn beaga ann an Clacton, Pwllheli, Minehead is eile. Agus thàinig fear de na locothan air ais a dh’Alba eadar 1956 agus 1963 air rathad-iarainn Butlins Inbhir Air. Gheibhear eachdraidh nan rathaidean-iarainn Butlins an seo.

Às dèidh iomadh bliadhna anns na campaichean saor-làithean, chaidh an dà loco a ghlèidheadh anns an Midland Railway Centre ann an Siorrachd Derby.

Fear de na locothan ann an Inbhir Air ann an livery Red Clydeside!

Nis, bhiodh e ceàrr an t-artagal seo a chrìochnachadh gun a bhith a’ toirt iomradh air a’ chòrr den taisbeanadh.

B’ e adhbhar an taisbeanaidh Ìmpaireachd Bhreatainn a bhrosnachadh. Mar chuideigin a tha an aghaidh ìmpireileas de gach seòrsa, rinn mi beagan rannsachaidh feuch an robh daoine a’ cur an aghaidh an taisbeanaidh air adhbharan poilitigeach aig an àm agus lorg mi am post bloga inntinneach seo mun chuspair:

Bha taobh Gàidhealach aig an taisbeanadh cuideachd. Am measg nan nithean as mòr-chòrdte san taisbeanadh, bha baile beag Gàidhealach air an robh “An Clachan” anns an robh lochan, taighean-dubha, Oifis Puist a bha a’ reic leabhraichean Gàidhlig am measg rudan eile, agus taigh-òsta. Bha an Clachan air culaibh Palace of Arts.

Seo an dealbh bhon phògram – loma làn stereotypes!

“With it’s white-walled cottages, its burn flowing under the old bridge, and at night the plaintive songs of the Islanders, An Clachan has brought to Bellahouston the mystic romance and glamour of remote Scotland”

An dòchas gu bheil sibh uile a’ faireachdainn romansachd agus glàmar rùnach Gàidhealtachd iomallach na h-Alba a chàirdean!

Ceart gu leòr bha tòrr stereotypes ann de gach seòrsa….

Colourfully-garbed Continentals? Whoa – racist much??

Agus an e dìreach mise a th’ ann no a bheil an ealain seo car coltach ri rudan a chitheadh tu, ahem, sa Ghearmailt aig an àm sin??!

Agus mur a robh sin dona gu leòr, bha Pàillean Afraga a Deas agus Pàillean Rhodesia a Deas ann cuideachd…. No Pàillean Shealan Nuaidh a bha ag ràdh nach tàinig sìobilteachd dhan dùthaich ach bho chionn 100 bliadhna! Agus chan eil rùm gu leòr fiù ’s airson tòiseachadh air a’ mhisogony uile!!

Rinn mi eachdraidh na h-Alba (agus sòiseòlas) san oilthigh sna 1990an agus choimhead sinn air Taisbeanadh na h-Ìmpireachd mar phàirt de chùrsa fìor mhath a rinn mi air an robh “Scottish Government and the British State” mu Alba san 20mh linn – a’ coimhead air diofar thaobhan de dh’fhèin-aithne agus poileataigs na h-Alba agus bha e fìor math coimhead tro prògraman an taisbeanadh air an adhbhar seo. Tha mi a’ smaoineachadh gu bheil na leugh mi a’ dearbhadh na h-abairt Beurla “’s e dùthaich eadar-dhealaichte a th’ anns an àm a dh’fhalbh” leis a h-uile rud a tha air atharrachadh.

Ach ged a thuiteas Ìmpireachdan (mar as còir!), mairidh trèanaichean beaga gu bràth!  

Alasdair

Mapa den taisbeanadh. Tha an rathad-iarainn aig 97 agus tha An Clachan aig àireamh 9.

Eàrr-ràdh: Às dèidh dhomh am post seo a chrìochnachadh, bha mi air mo chuairt làitheil anns a’ phàirc nuair a lorg mi an graffiti ùr seo an aghaidh colonachd ri taobh carragh-chuimhne turas an Rìgh is na Banrigh dhan taisbeanadh.

“The colonial regime owes its legitimacy to force and at no time does it ever endeavour to to cover up this nature of things”


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Soraidh slàn leis na trèanaichean as sine ann an Sasainn #gàidhlig #islandline

Le alasdairmaccaluim

Tha mi gu math dèidheil air an Island Line

Sin an rathad-iarainn ann an Eilean Wight ann an Sasainn. Tha an loidhne (Ryde Pier Head-Shanklin) na pàirt den lìonra nàiseanta ach chan eil i idir ceangailte ri tìr mòr.⁠⠀

Trèana Class 483 (Stoc 1938), Cidhe Ryde, Eilean Wight

Tha an loidhne na nàdar de Mhecca airson daoine aig a bheil ùidh ann an trèanaichean.

Carson?

Tha seirbheisean rèile an eilein air an ruith le seann thrèanaichean tiùb bho Underground Lunnainn.

⁠Chaidh an loidhne a dhealanachadh ann an 1967 ach a chionn ’s gu bheil tunail gu math ìosail ann an Ryde, cha ghabhadh trèanaichean àbhaisteach a chleachdadh.

Gu tòiseach na bliadhna seo, bha an loidhne ga ruith le trèanaichean tiùb a thogadh 80 bliadhna air ais – “stoc 1938”. Bhiodh daoine a’ dol ann bho air feadh an t-saoghail gus am faicinn.

Chaidh mi fhèin ann gus na trèanaichean fhaicinn air ais ann an 2013. Bha mi an dùil aig an àm nach biodh na trèanaichean ann fada. Bha e follaiseach aig an àm gun robh an dà chuid trèanaichean agus bun-structar na loidhne feumach air ath-nuadhachadh ann an ùine nach biodh fada.

Gu dearbha, bha teagamh ann aig deireadh nan 2010an am maireadh an loidhne idir mar thoradh air an t-suidheachadh seo. Bha an riaghaltas a’ beachdachadh air an loidhne a thoirt a-mach às an lìonra nàiseanta agus a thoirt do dh’urras coimhearsnachd ach bha a’ choimhearsnachd fhèin den bheachd nach biodh sin seasmhach a chionn ’s nach robh dòigh sam bith aca gus an t-airgead a thogail airson trèanaichean ùra is obair ath-nuadhachaidh.

⁠Bhathar cuideachd a’ beachdachadh air tramaichean a chur an àite nan trèanaichean.

Aig a’ cheann-thall, ge-tà, cho-dhùin an riaghaltas gum bu chòir an rathad-iarainn a chumail fosgailte, a sgeadachadh agus trèanaichean ùra fhaighinn – an co-dhùnadh ceart nam bheachd.

Air an adbhar seo, ruith na seann thrèanaichean tiùb airson an turais mu dheireadh air 3 Faoilleach 2021 agus dhùin an loidhne. Gu mì-fhortanach, cha robh cothrom ann gus an suidheachadh seo a chomharrachadh mar bu chòir mar thoradh air a’ Chòrnonabhìoras.

Tha trèanaichean ùra air tighinn dhan eilean agus tha obair sgeadachaidh a’ dol air adhart. Fosglaidh an loidhne as ùr aig tòiseach a’ Ghiblein.

‘S e “D-trains” mar seo a bhios a’ ruith nan trèanaichean ann an Eilean Wight bho seo a-mach. Seo eisimpleir a tha bataraidh-dealanach air deuchainn ann am Bo’ness, Alba. Bidh trèanaichean treas-rèile ann an Eilean Wight.

⁠⠀
Bu chòir dhomh a ràdh nach eil na trèanaichean “ùra” buileach ùr, tha iad ath-chuairtichte – no suas-chuairtichte (up-cycled) bho Underground Lunnainn cuideachd – D-stock bho Loidhne an District ach chaidh an sgeadachadh chun na h-ìre is nach eil mòran air fhàgail den t-seann trèana agus tha iad tòrr na spaideile na bha iad riamh roimhe.⁠⠀

Agus tha na trèanaichean seo nas motha na na trèanaichean a bh’ ann roimhe – ach fhathast comasach air a dhol tron tunail ann an Ryde!

A bharrachd air na trèanaichean ùra, dh’fhaodte gum faigh an t-eilean rathaidean-iarainn ùra cuideachd – tha Riaghaltas na RA air pàigheadh gus sgrùdaidhean comais a dhèanamh mu bhith a’ leudachadh na loidhne a th’ ann mar-thà gu Ventnor agus mu bhith ag ath-fhosgladh na loidhne gu Newport (Casnewydd!!??) , prìomh bhaile an eilein.

Seo mapa:⁠

Agus seo mapa nas sìmplidhe a rinn mi fhèin. Tha na loidhnichean a th’ ann mar-thà ann an cyan agus tha loidhnichean a dh’fhaodadh a bhith ann san àm ri teachd ann an uaine.

Tha mi an dùil is an dòchas gum faigh mi cothrom a dhol ann gus na trèanaichean ùra nuair a bhios zombie apocolypse a’ Chorònabhìorais deiseil!

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Airgead a dhìth air an rathad-iarainn as Cuimriche ann an Sasainn! #gàidhlig

Le alasdairmaccaluim

Chaidh mi gu rathad-iarainn beag snog air a’ chrìch eadar Sasainn is a’ Chuimrigh an-ùiridh. ‘S e an Tanat Valley Light Railway an t-ainm a th’ air. ⁠⠀
⁠⠀
Ged a tha e ann an Shropshire, Sasainn, tha na h-ainmean-àite san sgìre sa Chuimris – Nantmawr is Blodwell is eile.⁠⠀

⁠⠀
Air a’ mhapa, tha an loidhne uaine na pàirt den lìonra nàiseanta. Tha na loidhnichean dubha a’ riochdachadh nam planaichean leudachaidh aig loidhnichean glèidhte: The Cambrian Railway (Oswestry agus Llynclys) agus an Tanat Valley Light Railway. Tha trì loidhnichean beaga fa leth ann aig an àm seo – ann an Nantmawr, Oswestry agus Llynclys ach seo am plana aca san ùine fhada. ⁠⠀
⁠⠀
Tha an Tanat Valley Light Railway air iomairt a thoiseachadh gus airgead a thogail gus òrdugh fhaighinn fo Achd Còmhdhail is Obraichean (Transport and Works Act order) fhaighinn gus am bi cead aca trèanaichean a ruith air an loidhe aca air fad.⁠⠀
⁠⠀
Feumaidh iad £100,000 uile gu lèir airson seo. Ma tha thu airson not no dhà a thoirt dhaibh – mar a thug mi fhèin – faodar sin a dhèanamh air an làraich-lìn aca.

Tanat Valley Light Railway

Alasdair


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Tha an eala bhàn a’ dol fodha! Turas gu Inbhir Garadh #gàidhlig

Le alasdairmaccaluim

Chaidh mi air a’ chiad “safari-rèile” agam bhon Mhàrt bho chionn goirid.

Bha e math faighinn a-mach à Glaschu agus sgrìob a ghabhail dhan Ghàidhealtachd gu fear de na rathaidean-iarainn glèidhte as ùire ann an Alba: Rathad-iarainn Inbhir Garadh agus Chille Chuimein.

Inbhir Garadh

Tha mi gu math deidheil air Rathad-iarainn Inbhir Garadh is Chille Chuimin. Cha robh an rathad-iarainn seo riamh uamhasach soirbheachchail – dh’fhosgail e ann an 1903 agus thàinig seirbheisean do luchd-siubhail gu crìch ann an 1933 agus dhùin an loidhne ann an 1947 mus robh sgeul air an Dr Olc Beeching (Tuiteam gun Èirigh air is Leac air a Bheul).

Ged nach robh beatha uamhasach fada no soirbheachail aig an loidhne, thathar ag ath-bheothachadh pàirt dhìth do luchd-turais ann an Stèisean Inbhir Garadh. Cha chuireadh e iongnadh sam bith orm nan cleachdadh barrachd dhaoine an rathad-iarainn ath-fhosgailte beag san latha an-diugh na chleachd i nuair a bha i fosgailte fad na slighe bho Dhrochaid an Aonachain gu Cille Chuimein.



Chaidh mi air turas dhan loidhne trì bliadhna air ais agus tha tòrr air atharrachadh bho bha mi ann mu dheireadh. Bha trac ri taobh àrd-ùrlar an stèisean ach tha e a-nis a’ dol nas fhaide gu tuath. Tha bothan beag le fiosrachadh mun loidhne le dealbhan agus rudan eachdraidheil. Tha bogsa-siognail air an àrd-ùrlar a-nis cuideachd agus thathar a’ deisealachadh gus barrachd trac a chur sìos cuideachd mar a chithear gu h-ìosal.


Bha an trèana a’ ruith cuideachd. Cha robh e ceadaichte a dhol air mar thoradh air a’ Chorònabhìoras ach bha an loco a’ ruith suas agus sìos an trac agus seo bhidio bheag a rinn mi.

Tha bhana-brèige (brake van) gu bhith a’ tighinn dhan rathad-iarainn air a’ mhìos seo cuideachd agus bi cothrom aig daoine turas trèana fhaighinn ann.

Chaidh mi air cuairt air làrach na seann loidhne às dèidh dhomh an trèana fhaicinn oir tuath air stèisean Inbhir Garadh, tha Slighe Baidsagal Nàiseanta 78 agus Slighe a’ Ghlinne Mhòir air làrach na seann loidhne.

Choisich mi mu thrì mìle air an t-slighe is chunnaic mi deagh sheallaidhean de Loch Omhaich.

Am measg rudan eile, chunnaic mi caisteal Inbhir Garadh agus bàta a bha air a dhol fodha! Fhuair mi a-mach às dèidh làimh gur e seo an Eala Bhàn a chaidh fodha còrr is 10 bliadhna air ais.

Às dèidh dhomh coiseachd air ais dhan stèisean, rinn mi air Cille Chuimein sa chàr gus faicinn an robh rud sam bith air fhàgail den rathad-iarainn. Lorg mi drochaid abhainn Omhaich a bha uair a’ giùlan na loidhne eadar stèisean Chille Chuimein agus stèisean Cidhe Chille Chuimein ri taobh Loch Nis.


An uair sin, bha an t-àm ann a dhràibheadh dhachaigh. Tha mi gu math eòlach air an A82 oir bha mi nam oileanach aig SMO anns na 1990an. Aig an àm sin, ’s e glè bheag de Ghàidhlig a bha air na soidhnichean eadar Glaschu is an t-Eilean Sgitheanach. A’ dràibheadh dhachaigh, ag èisteachd ri roc is blues àrd, agus ag òl cofaidh làidir thug e misneachd dhomh gu bheil an uiread de Ghàidhlig a-nis ri fhaicinn air na soidhnichean rathaid.

Alasdair

Ag èisteachd ri: Peter Green’s Fleetwood Mac* Fleetwood Mac (1968). Sin agad roc blueseach!

*Nuair is e còmhlan blues a bh’ annta seach còmhlan pop caiseach a rinn cuid den cheòl a bu bhoring den 20mh linn!!


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

It’s electric! A’ dì-charbonachadh rathaidean-iarainn na h-Alba #gàidhlig

Le alasdairmaccaluim

Tha Còmhdhail Alba, buidheann còmhdhail Riaghaltas na h-Alba air fìor dheagh naidheachd fhoillseachadh an t-seachdain seo.

Thèid rathaidean-iarainn na h-Alba a dhì-charbonachadh (decarbonised) ro 2035.

Thèid cha mhòr a h-uile loidhne rèile ann an Alba a dhealanachadh (electrified). Thèid an còrr a ruith le trèanaichean bataraidh no haidridein.

Seo mapa de shuidheachadh an latha an-diugh.

Alba 2020

 

Mar a chithear bhon dealbh, tha a’ mhòr-chuid de na loidhnichean ann am meadhan na h-Alba air an dealanachadh ach chan eil iad a’ dol a tuath air Sruighlea aig an àm seo. Tha 75% de na tursan aig luchd-siubhail an Alba air an dèanamh air trèanaichean dealanach mar-thà ach le planaichean an riaghaltais, bhiodh seo fada na b’ àirde – is dòcha mu 95% uile gu lèir.

Seo mar a bhios an suidheachadh ann an 2035 nuair a bhios an dì-charbochadh deiseil ach nuair a bhios obair dealanachaidh fhathast a’ dol air adhart.

Alba 2035

Agus seo mar a bhios cùisean aig a’ cheann thall ann an 2045.

lionra 2045

Cha tèid na loidhnichean fada dùthchail a dhealanachadh – Loidhne a’ Chaoil, Loidhne a Chinn a Tuath, Loidhne na Gàidhealtachd an Iar agus Loidhne na Sròin Reamhair – ach thèid trèanaichean hydrogen no bataraidh a chleachdadh orra a bhios tòrr nas uaine na diosal salach.

Aon rud a tha inntinneach mun Ghàidhealtachd, ’s e gu bheilear a’ moladh gun tèid an loidhne a dhealanachadh cho fada ri Baile Dhubhthaich.

Tha an riaghaltas an dùil mu 130 km de thrac singilte a dhèalanachadh gach bliadhna gus an tèid an targaid a ruighinn.

Bithear a’ tòiseachadh air obair dealanachaidh le Loidhne Chnoc Màiri agus Loidhne Chille Bhrìde an Ear ann am Mòr-sgìre Ghlaschu.

Alasdair

Cò as a thàinig tiotal a’ phuist-bloga seo? Bhon òran sgoinneil aig Diamond Head – rinn Metallica fìor dheagh chover dheth. Seo bhideo de Metallica agus Diamond Head ga cluich còmhla!

Air m’ ipod: Peter Green’s Fleetwood Mac (RIP Peter Green!)


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico