eileanan

Splaoid gu Stròma – spòrs is Forteana ann an eilean trèigte

Sgrìobh mi bho chionn ghoirid mu liostaichean-lice no bucket-lists. Am measg nan rudan air an liosta agam, bha a bhith a’ dol gu Eilean Stròma, an aon eilean ann an Gallaibh.

Bho sgrìobh mi sin, tha cothrom air a bhith agam a dhol ann!

Ionnsaich mi mun eilean an toiseach air an aon latha ’s a thòisich mi air Gàidhlig ionnsachadh. Bha mi air cùrsa Gàidhlig goirid aig Sabhal Mòr Ostaig ann an 1992 nuair a bha mi nam dheugaire agus bha tè eile sa chlas air an robh Stroma mar ainm.

“Ainm neo-àbhaisteach a tha sin” dh’fhaighnich an t-oide againn “cò às a thàinig e?”

Thuirt i gun robh a sinnsearan à Eilean Stròma agus gum biodh an t-ainm air nigheanan san teaghlach. Dh’ionnsaich mi gur e eilean far costa a tuath na h-Alba a th’ ann agus, coltach ri Hiort, gun robh sluagh ann uair ach gun do dh’fhalbh iad – 30 bliadhna às dèidh nan Hiortach.

Bha ùidh agam san eilean às dèidh sin ach cha robh mi a’ smaoineachadh gum biodh cothrom agam a dhol ann gu bràth. ’S e eilean prìobhaideach a th’ ann a-nis a tha air a chleachdadh mar thuathanas caoraich. Tha e leis an teaghlach Simpson, teaghlach Stròmach fhathast agus cha robh mòran chothroman a dhol ann.

Dh’atharraich sin am-bliadhna.

Tha an teaghlach Simpson air tursan cunbhalach dhan eilean a chur air dòigh, a thòisich aig toiseach an Ògmhios. Bidh cothrom agad a dhol air an eilean agus a dhol timcheall air ann an tractar agus trèilear.

Thòisich an turas agam le turas air loidhne a’ chinn a tuath gu Inbhir Theòrsa far an do chuir mi seachad an oidhche.

Fhuair mi an Johnny Groat Shuttle, seirbheis meanbh-bus ùr air prìs reusanta, gu Taigh-Iain Ghròt far am faighear am bàta. Tha e air a ruith le Colin, fear às an sgìre a tha airson cur ri goireasan luchd-turais Ghallaibh – agus bha mi ag aontachadh ris gu mòr gu bheil Gallaibh underrated agus gum bu chòir barrachd dhaoine a dhol ann.

The Johnny Groat Shuttle, Taigh Iain Ghròt — The Johnny Groat shuttle Taigh Iain Ghrot

Agus leis a sin, bha mi ann an Taigh Iain Ghròt. Bha mi ann an tòiseach air ais ann an 2011 agus bha am baile ann an droch staid. Bha an taigh-òsta air dùnadh sìos agus cha robh air fhàgail ach bùth tat no dhà. Bha beagan oifisean ann a bha HIE air cur air dòigh, ach bha iad uile air dùnadh agus bha feur a’ fàs tro na leacan fiù ’s. Tha e a-nis fada, fada nas fheàrr le barrachd chafaidhean, bhùitean, bùth-leabhraichean agus tòrr a bharrachd. Àiteachan campachaidh, taigh-grùide, taigh-staile….

Ach cha robh tìde agam goireasan a’ bhaile a chur gu feum – bha mi a’ dol dhan chala gus am bàta Stroma Voyager a ghlacadh.

Agus ged a bha aithris na sìde air a ràdh gum biodh droch uige ann, ‘s ann a bha e tropaigeach agus bha agam ri suntan lotion a cheannach sa Cho-op ann an Inbhir Theòrsa air an t-slighe ann. (Agus dà phàidh macaroni cuideachd – bracaist nan gaisgeach!)

Chan eil Stròma fada bho thìr-mòr – tha i dìreach mu 2 km no mar sin air falbh ach leis gu bheil e anns an Linne Arcaich, tha e gu tric a’ faireachdainn nas fhaide! Air an latha seo, ge-tà, bha sinn air tìr san eilean ann an 20 mionaid no mar sin anns a’ chala sgoinneil a chaidh a thogail dìreach beagan bliadhnaichean mus do dh’fhàg a’ choimhearsachd an t-eilean.

Sroma Voyager, Stròma — An Stroma Voyager, Cala Stròma

’S e eilean gu math inntinneach a th’ ann an Stròma agus bha sluagh mòr ann uair – còrr is 350. Tha 59 taighean cloiche làidir san eilean agus ged nach eil duine sam bith air a bhith a’ fuireach annta fad còrr is 60 bliadhna, tha tòrr aca fhathast ann an deagh staid.

Bha tractar agus trèilear a’ feitheimh ruinn – agus is math sin oir tha an rathad bhon chala gu math cas.

An tractar agus trèilear againn ann an Stròma

Chaidh sinn tro dhà bhaile an eilein – Uppertown agus Nethertown agus air adhart gu mullach an eilein far a bheil an taigh-solais.

Tha toglaichean a’ foghorn ann fhathast agus thog mi deagh dhealbh ann. Saoilidh mi gum biodh e gu math freagarrach airson còmhdach LP prog!

Conacag ceòtha, Stroma — Còmhdach an LP pròg ùr agam “A mournful sound in B”!

Dh’ionnsaich mi tòrr mun taigh-solais às dèidh làimh. Tha dà leabhar ann mun eilean ach tha an dà chuid a-mach à clò agus gu math daor – còrr is £50 gach fear. Às dèidh làimh, ge-tà, lorg mi leabhar eile a chaidh a sgrìobhadh le Margaret Aitken “Twelve Light Years”, tè a bha pòsta aig neach-glèidhidh taigh-solais agus a bha ann an Stròma aig meadhan nan 1950an. Bha i fhèin agus a duine Jimmy ann aig àm fìor inntinneach dhan eilean. Nuair a bha iad ann an tòiseach, bha coimhearsnachd ann, ged a bha i air crìonadh, le bùth is eaglais is sgoil fhathast ann. Nuair a dh’fhalbh i tràth sna 1960an, bha dìreach aon teaghlach air fhàgail agus bha e follaiseach nach biodh sluagh air an eilean fada. Gheibh sinn blasad san leabhar mu bheatha làitheil agus cur seachadan an eilein.

Taigh-solais is pad heileacoptair Stròma — Taigh-solais Stròma

Ged nach robh coimhearsnachd ann tuilleadh, bha beagan dhaoine a’ fuireach san taigh-solais gu deireadh nan 1990an ach a-nis tha e fèin-obrachail.

Rud a bhuail orm air costa a tuath an eilein, ’s e cho trang sa tha an linn Arcaich. Chunnaic sinn longan-bathair, aiseagan agus bàtaichean-cruise uile san àm a bha sinn ann, nam measg bàta a bha a’ giùlan cruinn-gaoithe.

Seann is ùr! Taigh trèigte agus bàta le crann-gaoite — Seann is ùr – taigh trèige agus bàta a’ giùlan cruinn-gaoithe

Chaidh sinn an uair sin dhan Ghloup toll mòr ann am meadhan an eilein. Bhoidh na Stròmaich a’ falach uisge-beatha bho na gàidsearan uair a rèir beul aithris an eilein.

Mus deach sinn air ais dhan chala, bha cothrom ann air barrachd Forteana! Chaidh sinn gu taigh-adhlacaidh nan Ceannadach far an robh mumaidhean Stròma uair, a bha a’ còrdadh gu mòr ri luchd-turais san ochdamh linn deug! Seo an sgeulachd:

Stròma - taigh-adhlacaidh — An taigh-adhlacaidh far an robh na mumaidhean uair!

’S e àite snog a th’ ann agus saoilidh mi gum biodh sluagh agus coimhearsnachd beothail fhathast ann mur a robh e san Linn Arcaich, far a bheil a’ mhuir uamhasach fhèin fiadhaich. Nuair a bha sluagh fhathast air an eilean, bha na daoine gu tric stuicte ann fad seachdainean sa Gheamhradh mar thoradh air droch thìde. Saoilidh mi gum biodh e coltach ri Cumaradh no Easdal no Cearrara no eilean eile mar sin le coimhearsnachd bheothail nam biodh e ann an àite le muir rud beag nas socaire.

Mholainn turas ann gu mòr!

Alasdair

Eaglais agus Mansa Stròma, Gallaibh — Eaglais, mansa agus bogsa fòn Stròma

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Liosta na lice – na tursan rèile is eile a tha mi airson dèanamh mus fhàigh mi bàs

Le alasdairmaccaluim

Fad iomadh bliadhna tha mi air a bhith a’ sgrìobhadh liosta-bucaid airson turasan rèile a tha mi airson dèanamh.

Tha mi dìreach air smaoineachadh gum biodh “liosta-lice” math mar Ghàidhig air bucket list – leis gur e liosta a th’ ann de na rudan a tha thu airson dèanamh mus teid thu fon leac!

Tha mi air a bhith a’ smaoineachadh air mo liosta-lice barrachd sna beagan bhliadhnaichean mu dheireadh. Sa chiad dol a-mach, tha mi a’ fàs sean agus tha e a’ fàs nas fhollaisiche is nas fhollaisiche dhomh nach bi an tìde no an t-airgead agam gus a h-uile rud a dhèanamh a bu toil leam.

A bharrachd air mo shaoghal fhèin, mar chuideigin a dh’fhàs suas sna 80an, tha mi a’ faireachdainn a-rithist gur dòcha nach eil deireadh an t-saoghail cho fada air falbh le atharrachadh luath na gnàth-shìde agus cogaidhean gun fheum gun adhbhar san àird an ear. Agus fiù ’s mura faigh sin uile bàs, le bubble an AI gu bhith a’ spreidheadh uair sam bith agus a’ tòiseachadh seargadh mòr san eaconamaidh, tha deagh sheansa nach bi peinnsean agam aig a’ cheann thall co-dhiù!

Mar sin, chan eil fhios agam am bu chòir dhomh smaoineachadh gu cruaidh air na tha mi airson dèanamh agus a bhith faiceallach le airgead is planadh airson an àm ri teachd – no am bu chòir dhomh m’ airgead agus mo thìde a chosg air rudan a tha a’ còrdadh rium an-dràsta leis gur dòcha nach bi a-màireach ann! Mar a thuirt Neil Young – “it’s better to burn out, ’cause rust never sleeps!” no mar a thuirt Steppenwolf – “Fire all your guns and once and explode into space”!

Co-dhiù, seo na rudan a tha air an liosta-lice siubhail agam. Tha cuid nan tursan trèana, cuid eile, tursan bàta no bus.

Bhiodh e fìor mhath cluinntinn bhuaibh – dè na h-àiteachan a tha air an liosta-lice agad? No an robh thu riamh ann an gin de na h-àiteachan seo?

Sin tòrr rudan ceart gu leòr! Ach fiù ‘s mur a bi e comasach dhomh mòran, no gin aca fhaicinn, chan eil adhbhar gearain agam oir rinn mi tòrr rudan a bha air an liosta cheana:

Eileanan: Hiort, Cumaradh Beag, Colbhasa, Toraigh.

Eilean Mhanainn

Rathaidean-iarainn: Acton Depot, Lunnainn; The Island Line, Isle of Wight, East Anglia Transport Museum, Buckinghamshire Railway Centre, post office railway

Bus-tràilidh Ghlaschu, Taigh-tasgaidh Sandtoft — Bus tràilidh Ghlaschu ann an Linconlnshire – chòrd e rium glan fheuchainn!

Rail challenges: chaidh mi air a h-uile rathad-iarainn ann an Alba agus ann an Èirinn a Tuath agus rinn mi a h-uile loidhne aig an London Overground, Underground agus DLR. (Tha mi ag obair air a’ Chuimrigh a-nis – mu 50% dèante, a’ feuchainn ri Sasainn air fad a dhèanamh cuideachd – ach chan eil sin furasta!). Fhuair mi cothrom a dhol air bus-tràilidh cuideachd, ann an gleidheachas ann an Sasainn (East Anglia agus Sandtoft).

Leig fios an robh thu ann an gin de na h-àiteachan seo no mu àite sam bith far a bheil thu ag iarraidh a dhol.

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Rathad-iarainn ùr ann an Eileanan a’ Chaolais?

Le alasdairmaccaluim

Tha mi gu math dèidheil air dùthchannan beaga, eileanan, rathaidean-iarainn agus mion-chànanan.

Mar sin, tha ùidh mhòr agam ann an Deàrrsaidh – Jersey – no mar a chanas iad ann an cànan an àite, Jèrri agus bha ùidh mhòr agam san naidheachd gu bheil iomairt air tòiseachadh gus rathad-iarainn ath-thogail san Eilean.

Bha rathaidean-iarainn san eilean roimhe mar a chithear sa mhapa gu h-ìosal:

Rathaidean-iarainn Dheàrrsaidh, bho wikimedia commons

Tha plana ann a-nis le iomairt air a bheil Jersey Western Railway gus an loidhne ath-fhosgladh eadar St. Helier agus Corbière le meur-loidhne eile dhan phort-adhair.

Tha mi an dùil is an dòchas gun soirbhich leis na planaichean seo!

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Comataidh a’ sireadh bheachdan air cùram-slàinte ann an sgìrean dùthail is iomallach

Le Oifigear Gàidhlig

Tha Comataidh Slàinte, Cùraim Shòisealta agus Spòrs a’ feuchainn ri faighinn a-mach dè na prìomh cheistean a tha mu choinneamh sheirbheisean cùraim-shlàinte ann an sgìrean iomallach agus dùthchail na h-Alba. Tha a’ Chomataidh airson cluinntinn bhon phoball agus bho luchd-obrach mu na dh’fhiosraich iad de sheirbheisean cùraim-shlàinte iomallach agus dùthchail. Tha iad airson tuigsinn dè … Leugh an corr de

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Aldarnaigh, Eileanan Caolais Shasainn	Tha rathad-iarainn beag snog ann an Alderney ann an Eileanan a’ Chaolais le seann trèana tiùb à Lunnainn! Agus bu toil leam a dhol gu Gearnsaidh is Deàrrsaidh cuideachd fhad ’s a bhios mi ann oir is toil leam dùthchannan beaga le mion-chànanan.
Eilean Lundy, Caolas Bristol, Sasainn	Eilean beag ann an Devon a tha ainmeil bhon Shipping Forecast a bha uair na “mheanbh-nàisean” le uachdaran craicte a bha den bheachd gur e seòrsa Rìgh a bh’ ann a dh’fheuch ris na stampaichean agus an t-airgead fhèin a bhith aige. Agus mas math mo chuimhne, tha fionn-sgeul caran fortean ann mu mar a tha an t-eilean ann an Sasainn seach sa Chuimrigh.
Enys Lannvanagh (Looe Island), A’ Chòrn	An cuala tu riamh an t-òran Jerusalem – òran nàiseanta neo-oifgeil Shasainn? And did those feet in ancient time, Walk upon Englands mountains green: And was the holy Lamb of God, On Englands pleasant pastures seen! Uill, a rèir beul-aithris, ’s e an fhreagairt “no but he was in Cornwall!” agus ’s ann ann an Eilean Looe, Kernow, a bha e an da-rìribh. A rèir an fhionn-sgeòil, bha Seòsamh Arimatia air turas malairt gus meinneadairean fhaicinn sa Chùirn agus bha Iosa ann còmhla ris. Bha na Còrnaich caran garbh is bha Iosa na bhalach òg is mar sin, chaidh Iosa fhàgail air an eilean fhad ’s Seosamh ri barganachadh Chaidh an t-eilean a cheannaich le dà bhoireannach caran craicte anns na 1960an cuideachd agus sgrìobh iad dà leabhar sgoinneil mu am beatha ann. Tha an t-eilean dìreach ri taobh baile Logh/Looe (far am bi iad a’ filmeadh Beyond Paradise agus a’ cumail a-mach gu bheil iad ann an Devon!) agus tha meur-loidhne àlainn ann eadar Logh/Looe agus Lyskerrys/Liskeard. Agus mu dheireadh, tha an t-ainm Enys Lannvanagh gu math coltach ris a’ Ghàidhlig: tha e a’ ciallachadh “Innis Lann-mhanach.”
Syllan – na h-Eileanan Scilly, a’ Chòrn	’S e Kernophile gu cùl a th’ annam agus ged a bha mi air tìr-mòr na Cùirne, cha robh mi riamh sna h-Eileanan Scilly. Tha mi ag iarraidh a dhol ann air an trèana cadail eadar Loundres/Lunnainn agus Pennsans/Penzance agus an uair sin air a’ bhàta. Tha sreath leabhraichean eucoir fìor mhath mu na h-eileanan mu DC Ben Kitto le Kate Rhodes cuideachd.
Sealtainn	Bha mi anns a h-uile siorrachd ann an Alba – ach a-mhàin Sealtainn agus mar sin tha mi airson a dhol ann gus am bi mi air Alba air fad fhaicinn. Bidh a h-uile duine as aithne dhomh ag ràdh “Tha Sealtainn OK, ach tha Arcaibh fada nas fheàrr”. Agus leis an fhìrinn innse, tha sin a’ cur ris a’ mhiann agam Sealtainn fhaicinn! (Agus feumar a ràdh gu bheil Arcaibh air leth fhèin math – agus ma tha e fiù ’s a leth cho math ri Arcaibh, bidh e sgoinneil).
Scilly gu Sealltainn	Ma tha mi a’ dol do na h-eileanan as fhaide a tuath agus as fhaide a deas anns an RA, saoilidh mi gum b’ fhiach e a dhèanamh san aon turas! Is iomadh duine a nì Lands End>Taigh Iain Ghrot ach tha seo nas hardcore! Dhèanainn le còmhdhail phoblach e. Bheireadh e beagan làithean, tòrr mòr obair planaidh agus airgead gu leòr ach ’s ann a bhiodh e sgoinneil.
Diuranais	Tha mi gu mòr airson a dhol air a’ bhus eadar Inbhir Nis agus Diùranais. Cha robh mi riamh ann an Cataibh an ear agus chuala mi gur e seo fear de na tursan bus as fheàrr san t-saoghal. (Agus ged a bha mi air a’ chosta a tuath ann an Inbhir Theòrsa, tha e fhathast doirbh dhomh creidsinn gu bheil costa aig tippy-top na h-Alba!)
San Francisco	Chan eil mi a’ dol a dhol gu na stàitean gus am bi rudan ciallach is sàbhailte an sin a-rithist, ach cò nach biodh airson càraichean càbaill suaicheanta a’ bhaile fhaicinn? Bu toil leam a dhol air turas fada aig Amtrak cuideachd – is dòcha New York gu San Francisco. Carson a tha bratach California ann an Gàidhlig Mhanainn an seo? Leugh am bloga seo.
Stroma	An aon eilean ann an Gallaibh agus bha sluagh a’ fuireach ann gus tòiseach nan 1960an. Tha turasan dhan eilean gu bhith a’ tòiseachadh am-bliadhna fhathast agus is mi a bhios a’ dol ann.
Monaco	Is toil leam “meanbh-stàitean” agus bha mi sa Bhatacan mar-thà. Tha mi ag iarraidh a dhol gu Monaco a-nis – cha toil leam daoine bheartach is càraichean mòra, no gu dearbha, an Grand Pris no casinothan, ach tha an dàrna lìonra rèile as lugha san t-saoghal aig an dùthaich bheag seo (às dèidh a’ Bhatacain). Ma tha tìde no airgead gu leòr agam, bu toil leam a dhol gu Andorra, Liechtenstein is San Marino cuideachd gus am faic mi a h-uile meanbh-stàit Eòrpach!
Rònaigh	Tha a h-uile duine air a bhith ann an Hiort a-nis. Cha mhòr nach e Times Square a th’ ann sna làithean seo!. Mar sin, tha mi ag iarraidh dhol gu eilean tòrr nas iomallaiche – Rònaigh. Leugh mu tòrr mu eachdraidh inntinneach an Eilein. ’S e an aon trioblaid a th’ agam nach eil fios agam ciamar a thèid mi ann. A bheil fhios aig duine? Is toil leam na h-eileanan iomallach anns na h-Eileanan an Iar. Ma bhios cothrom agam, bu toil leam na h-Eileanan Seunta, Na h-Eileanan Flannach, Sùlaisgeir agus fiù ’s Rocal fhaicinn cuideachd. Tha ùidh mhòr air a bhith agam ann an eileanan beagan mar seo fad bhliadhnaichean bho leugh mi The Farthest Hebrides le Alasdair Alpin MacGregor agus St Kilda and Other Hebridean Outliers le Frank Thompson.
Na Blascaodaí	Ma tha An Blascaod Mór math gu leòr do Pheig f***ing Sayers, tha e math gu leòr dhomhsa! Leugh mi na leabhraichean uile mun na Blascaodaí agus tha mi ag iarraidh a dhol ann.
Eilean na Deasghabhalach (Ascension Island)	Eilean beag ann an taobh deas na h-Atlantaig. A bharrachd air eileanan iomallach ann an Alba, tha ùidh mhòr agam ann an St Helena, Tristan da Cunha, South Georgeia, na h-Eileanan Fàlclannach agus Pitcairn am measg eile – ach ‘s e Eilean Deasghabhalach às fheàrr leam! Tha am pleana eadar Sasainn agus na h-eileanan Fàlclannach a’ stad ann air an t-slighe.