A’ Chòrn

Sleepless in Stranraer? – Eachdraidh is aiseirigh nan Trèanaichean Caidil

Sna latha an-diugh, chan eil ach dà sheirbheis trèana-caidil air fhàgail ann am Breatainn – an Night Riviera eadar Pennsans/Penzance agus Lunnainn Paddington agus an Caledonian Sleeper eadar 5 diofar cinn-ùidh ann an Alba agus Lunnainn Euston.

Tha na trèanaichean sin gu math feumail agus a’ toirt seachad seirbheis chudromach, ach an robh fhios agad gum b’ àbhaist tòrr a bharrachd seirbheisean a bhith ann uair?

Gu dearbha, bha lìonra gu math mòr ann.

Seo mapa a rinn BR c tòiseach nan 1980an mus deach an lìonra a ghearradh air ais gu mòr aig deireadh nan 80an/tòiseach nan 1990an.

San latha an-diugh, tha an siostam math airson daoine a tha airson siubhail eadar Alba no a’ Chòrn/Devon agus Lunnainn. Agus tha cadalaiche na Gàidhealtachd aig an Caledonian Sleeper a-nis a’ stad aig Birmingham.

Ach chan eil na trèanaichean caidil a’ frithealadh cuid de na bailtean as motha agus as cudromaiche ann an Shasainn tuilleadh. An-diugh, tha na trèanaichean gu Alba uile a’ dol taobh Prìomh Loidhne a’ Chosta an Iar ach roimhe bhiodh na trèanaichean a’ dol taobh Prìomh Loidhne a’ Chosta an Ear cuideachd le seirbheisean a’ stad aig a’ Chaisteal Nuadh, York, Doncaster agus Leeds. Agus a bharrachd air seo, bha seirbheisean ann gu Manchester is Liverpool cuideachd.

Mas e is gun robh thu airson a dhol a dh’Èirinn, bha trèanaichean caidil ann gu Caergybi/Holyhead (airson Baile Àtha Cliath) agus dhan t-Sròn Reamhair airson Latharna/Beul Feirste.

Agus a bharrachd air na trèanaichean gu Lunnainn, bha tè de na trèanaichean a’ tòiseachadh ann am Bristol agus a’ dol gu Glaschu is Dùn Èideann.

Chan eil trèana caidil sam bith sa Chuimrigh a-nis ach a bharrachd air an trèana gu Caergybi, bha trèana ann an taobh deas na dùthcha cuideachd gu Aberdaugleddau/Milford Haven, agus i a’ stad aig Caerdydd/Cardiff, Abertawe/Swansea agus Caerfyrddin/Carmarthen air an t-slighe.

Chaidh na seirbheisean a ghearradh air ais mean air mhean, gu sònraichte nuair a bhathar ag ullachadh gus na rathaidean-iariann a chur dhan Roinn Phrìobhaidich. Aig an àm sin, bha na trèanaichean a’ call airgid, bha na caraistean a’ fàs aosta agus cha robh fèill cho mòr orra ‘s a bha uair agus patrain siubhai ag atharrachadh – b’ e seo linn nan companaidhean adhair buidseit.

Na trènaichean caidil san latha an-diugh

Ach saoil an atharraich cùisean latha de na làithean?

Tha tòrr daoine den bheachd gu bheil e ro fhada a bhith a’ dol air tursan trèana a tha nas fhaide na, can, 4 uairean a thìde agus tha fiù ’s Riaghaltas na h-Alba ag ràdh sna ro-innleachdan còmhdhail aca gu bheil e mì-reusanta a bhith an dùil gun tèid daoine, eadar Alba agus àiteachan fada air falbh mar Southampton air an trèana. Ach air an làimh eile, ma tha sinn ag iarraidh cur às do thursan-adhair taobh a-staigh na dùthcha agus gus carbon a lùghdachadh, bhiodh barrachd trèanaichean caidil feumail.

Bithear cuideachd a’ bruidhinn air daoine a tha beartach a thaobh airgid ach bochd a thaobh tìde – daoine a tha a’ dèanamh airgead gu leòr ach a tha air leth trang agus aig nach eil cus tìde saor. Bhiodh trèanaichean oidhche math dhaibh gus àm a shàbhaladh. Agus nan robh na prìsean reusanta, dh’fhaodadh iad a bhith freagarrach do dhaoine a tha bochd a thaobh an dà chuid airgead agus tìde cuideachd!

Sna làithean seo nuair a tha na companaidhean adhair cho spìocach is mosach a thaobh rùm airson bagaichean is eile, bhiodh trèanaichean caidil le tòrr mòr spàs do bhagaichean is pramaichean is eile gu math feumail.

Tha e a’ fàs doirbh tursan trèana agus taighean-òsta a cho-òrdanachadh mar thoradh air prìsean a bhios ag atharrachadh a rèir iarrtais no dynamic pricing. Ma tha thu airson trèana AGUS taigh-òsta a chur air dòigh airson turas, tha e coltach ri tàileasg 3D agus gu tric chan fhaighear trèana shaor nuair a tha taighean-òsta saor is an caochladh. Le trèanaichean caidil, chuireadh e ais do chuid den mhì-chinnt.

Tha Prìomh Loidhne a’ Chosta an Ear loma loma làn tron latha a-nis agus chan eil rùm sam bith ann airson trèanaichean a bharrachd. Sin as adhbhar gun robh, agus gu bheil HS2 a dhìth. Leis nach eil a’ phàirt as cudromaiche de HS2 eadar Birmingham agus Manchester a’ dol air adhart tuilleadh, chuireadh trèanaichean caidil air an loidhne beagan a bharrachd capacity rithe.

An till cuid de na slighean seo?

Chan eil fhios agam. Tha aiseirigh air a bhith aig trèanaichean oidhche air tìr-mòr na h-Eòrpa. Tha suidheachadh na h-àrainneachd a’ dol am miosad gu luath agus tha feum air dì-charbonachadh sa bhad. Le trèanaichean oidhche, bhiodh e na b’ fhasa gearradh air ais air seirbheisean adhair eadar bailtean mòra taobh a-staigh na dùthcha.

Leis gu bheil na rathaidean-iarainn ann am Breatainn a’ dol air ais dhan roinn phoblaich, tha a’ ciallachadh nach bi an siostam sgapte eadar na ficheadan de dhiofar chompanaidhean tuilleadh is gun gabh co-òrdanachadh a dhèanamh. Dh’fhaodadh seo a bhith cuideachail gus seirbheisean mar seo ath-bheothachadh.

Ma bhios GBR, a’ chompanaidh rèile ùr, agus na riaghaltasan a’ faicinn rathaidean-iarainn mar rud a tha cudromach dhan àrainneachd agus dhan chomann sòisealta, dh’fhaodte gum faic sinn adhartas. Air an làimh eile, ge-tà, tha feallsanachd air a bhith ann san RA bho chionn fhada gur e “tasgadh” no “inbheastadh” a nithear ann an rathaidean ach gur e “subsadaidh” a th’ anns an airgead a thoirear do na rathaidean-iarainn agus tha cuideam cha mhòr daonnan a bhith air sàbhaladh airgid seach air a bhith a’ brosnachadh gluasad-modh no modal-shift.

Inbhir Theòrsa – nach biodh e math trèana caidil ann!

Nan robh mi fhèin os cionn nan seirbheisean rèile, chuirinn seirbheis eile air dòigh: trèana oidhche eadar meadhan na h-Alba agus Inbhir Thèorsa/Inbhir Ùige taobh Inbhir Nis air am biodh “An t-Arcach” a bhiodh a’ ceangail ris a’ bhàta gu Arcaibh.

Dè do bheachd fhèin? Dè na slighean trèana caidil a bu toil leat fhaicinn agus a bheil an dùil gun tèid an lìonra a lùghdachadh?

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Marc Bolan agus sùgh nan Zombie!

Le alasdairmaccaluim

Bho chionn ghoirid, bha mi ann an Lunnainn airson taistealachd roc is rèile – le beagan fortea cuideachd!

Às dèidh dhomh tadhal air Sràid nan Càball, rinn mi air Stèisean Aldgate an Ear gus an Underground a ghlacadh agus stad mi air an t-slighe aig comharra ionadail suaicheanta – the Aldgate Pump.

Gu h-eachdraidheil, bha am pumpa air fhaicinn mar a’ chrìoch eadar Cathair Lunnainn agus Lunnainn an Ear. Nas cudromaiche na sin, tha deagh sgeulachd ann mu dheidhinn!

A rèir Wiki:

Served by one of London’s many underground streams, the water was praised for being “bright, sparkling, and cool, and of an agreeable taste”. These qualities were later found to be derived from decaying organic matter from adjoining graveyards, and the leaching of calcium from the bones of the dead in many new cemeteries in north London through which the stream ran from Hampstead

’S ann a bha muinntir an àite ag òl sùgh nan zombie!

Tha ceann madadh-allaidh air a’ phumpa cuideachd oir a rèir beul-aithris, ’s ann an seo a chaidh am madadh-allaidh mu dheireadh ann an Lunnainn a mharbhadh – ged nach eil luchd-eachdraidh a’ smaoineachadh gu bheil seo fìor idir.

Leis a sin bha an t-àm ann a dhol air safari rèile an latha. Tha mi a’ feuchainn ri dhol air gach rathad-iarainn san RA agus a rèir na làraich-lìn viaduct.world, tha mi air 52% den lìona a dhèanamh gu ruige seo (a’ gabhail a-steach Alba agus Èirinn a Tuath air fad agus mu 50% den Chuimrigh). Tha mi a’ feuchainn ris a h-uile rathad-iarainn a dhèanamh ann an Lunnainn a-nis agus tha mi air an Underground agus London Tramlink air fad a dhèanamh agus tha mi a-nis a’ cur crìoch air an Overground.

Chaidh ainmean ùra a chur air na loidhnichean Overground bho chionn ghoirid. Bha mi a’ dol air an loidhne air an robh am far-ainm “The Goblin line” roimhe – Gospel Oak – Barking Line”. A-nis, ‘s e an Suffragette Line a th’ oirre

Bha molaidhean eile agam airson ainmean nan loidhnichean, stèidhichte air a’ Chlash agus Big Audio Dynamite (an còmhla aig Mick Jones às dèidh a’ Chlash) ach cha deach gabhail riuth gu mì-fhortanach!

Bha mi ag èisteachd ris a’ Chlash air an trèana nuair a rinn mi air Gospel Oak gus an trèana Overground a ghlacadh.

Cha robh mi riamh air Loidhne nan Suffragette (no Loidhne Topper Headon mar a th’ agam air) roimhe agus bha ùidh mhòr agam san loidhne leis gun deach a leudachadh bho chionn bliadhna no dhà.

B’ àbhaist dhan loidhne a bhith a’ crìochnachadh ann am Barking, ach chaidh a leudachadh gu stèisean ùr Barking Riverside a dh’fhosgail ann an 2022.

Bha stèisean ùr a dhìth oir thathar a’ togail nam mìltean de thaighean ùra ann, air talamh fàs far an robh stèisean cumhachd Barking uair. Tha an rathad-iarainn ùr uile air drochaid àrd leis gum feum e a dhol thairis air a’ phrìomh rathad-iarainn aig Barking.

Stèisean Barking Riverside air latha fuar, fliuch geamraidh

Trèana Overground aig Barking Riverside deiseil airson a dhol air ais gu Gospel Oak

Bha mi letheach slighe tron latha agus bha mi airson stad airson cofaidh ach a rèir coltais, tha meadhan a’ bhaile piosag air falbh bhon stèisean. Tha soidhnichean mòra air feadh an àite le “A place to be, become and belong” agus tha mi cinnteach gum bi sinn fìor uair no uaireigin ach an-dràsta, tha e a’ faireachdainn nach eil e idir deiseil agus tha e caran coltach ri baile spaideil ùr ann am meadhan Inbhir Ghrèinnse!

Leis gun robh e fuair is fliuch, chaidh mi air ais dhan stèisean agus fhuair mi an trèana gu Gospel Oak, far an do ghlac mi trèana eile gu Clapham Junction agus tè eile gu Barnes.

‘S ann ann am Barnes a chaidh an rionnag roc Marc Bolan a mharbhadh ann an 1977 ann an tubaist càr. Tha carragh-chuimhne a-nis ann far an d’ fhuair am Bolanach bàs agus ’s e “the Bolan Rock Shrine” a chanar ris air na soidhnichean agus air google maps.

Bha mi riamh deidheil air T-Rex, gu h-àraid nuair a bha iad rocmhor! Tha sinn builteach a bhith a’ smaoineachadh air a’ Bholanach mar sgrìobhadair òrain seach mar chluicheadair giotàir ach seall air a’ bhideo seo gus faicinn cho math ‘s a bha e!

’S e àite snog a th’ ann an le tiodhlacan beaga a dh’fhàg luchd-leantainn T-Rex à air feadh an t-saoghail, gu sònraichte ealachan (“Ride a White Swan”) agus losgannan (bhon òran “New York City”: “Did you ever see a woman coming out of New York City/With a frog in her hand?”)

Nis, bidh fios aig daoine a tha a’ leantainn a’ bhloga seo nach eil mi idir air an Kool Aid òl a thaobh AI. Dhearbhaich Marc Bolan fhèin gu bheil mi ceart a bhith amharrasach mu dheidhinn aon uair eile!

Ciamar? Bha an cluicheadair giotàr cliùiteach Peter Green (1946-2020) a stèidhich Peter Green’s Fleetwood Mac mun aon aois ri Bolan, bha an dithis aca à Lunnainn an Ear agus bha an dithis aca nan Iùdhach agus iad an sàs ann an cèol sa bhaile aig an aon àm.

Ghooglaich mi “Did the musicians Marc Bolan and Peter Green know each other”.

Thuirt freagairt AI Google “There is no recorded evidence to suggest that Marc Bolan and Peter Green knew each other but they were involved in the London music scene at the same time so may have known each other”.

Bha trioblaid agam leis a’ choimpiutair is bha agam ri reboot a dhèanamh. Chuir mi an aon cheist a-staigh a-rithist agus thuirt freagairt AI Google:

“Yes, the musicians Marc Bolan and Peter Green did know each other…..” agus bha fiosrachadh a bharrachd ann mun dàimh eadorra.

A-steach dhan mhuir le AI.

Peter Green’s Fleetwood Mac, “Rattlesnake Shake”, 1970

Às dèidh cnuasachadh air Bolan is cho cudromach ’s a bha e dhomh, agus do chomhlain roc air a bheil mi dèidheil, ghlac mi an trèana gu Waterloo airson beagan spòrs mion-chànanach!

Air an t-slighe, fhuair mi an Waterloo and City Line, “an drèana” – loidhne bheag ach brèagha – gu Bank, is choisich mi gu Cannon Street gus an trèana a ghlacadh gu Blackheath. Tha “an drèana” car coltach ri Subway Ghlaschu, beag agus quirky.

Às dèidh dhomh coiseachd eadar Bank agus stèisean Cannon Street, ghlac mi an trèana gu Blackheath.

Carson a bha mi a’ dol an sin? Gus eachdraidh na Cùirne a chomharrachadh!

‘S ann an sin a rinn arm Shasainn a’ chùis air Ar-a-mach Còrnach 1497 agus chaidh plac a chur an àirde gus a chomharrachadh ann an 1997 gus 500 bliadhna a chomharrachadh.

Tha e a’ comharrachadh tachartas bronach ach tha e math Còrnais fhaicinn agus tha e daonnan na bhrosnachadh dhomh cho math ’s a tha ath-bheòthachadh na Còrnais a’ dol.

A’ bruidhinn air mion-chànanan, bha mi airson a dhol gu Twickenham far an do rugadh Dwelly gus dealbh a thogail den taigh san do rugadh e. Cheannaich mi lethbhreac den teisteanas breith aige agus rugadh e ann an Crown Crescent. Gu mì-fhortanach, ge-tà, cha b’ urrainn dhomh a lorg idir. Chan eil e ann tuilleadh a rèir coltais ach cha b’ urrainn dhomh a lorg air seann mhapaichean OS nas motha – ged a tha Crown Street agus taigh-seinnse “the Crown” ann. Feumaidh mi beagan a bharrachd rannsachaidh a dhèanamh!

Choisich mi tro phàirc àlainn Greenwich an uair sin a’ smaoineachadh air Dwelly agus Còranis agus ghlac mi an trèana air ais gu meadhan a’ bhaile airson biadh deochag agus an trèana dhachaigh.

Abair latha is abair turas!

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Tha Loidhne Dartmoor air fosgladh – tha iomairt air tòiseachadh gus a leudachadh dhan Chòrn

Le alasdairmaccaluim

Dh’fhosgail rathad-iarainn ùr ann an Devon Disathairne sa chaidh.⁠⁠
⁠⁠
Seo “Rathad-iarainn Dartmoor” eadar Exeter agus Okehampton ann am Pàirce Nàiseanta Dartmoor. Loidhne a tha 14 mìle a dh’fhaid.⁠⁠
⁠⁠
Chaidh an loidhne a dhùnadh do luchd-siubhail bho chionn cha mhòr 50 bliadhna ach lean seirbheisean bathair gu na 2010an agus bha rathad-iarainn glèidhichte air pàirt den t-slighe cuideachd bho 1997 air adhart.

Bha a’ chomhairle ionadail agus ùghdarras na Pàirce Nàiseanta fada den bheachd gum bu chòir dhan loidhne ath-fhosgladh air adhbharan àrainneachdail agus eaconomach le cho dona ’s a tha an trafaig anns a’ Phàirce Nàiseanta agus mu dheireadh fhuair iad maoineachadh tro iomairt “Reversing Beeching” aig Riaghaltas na RA.

Chaidh an trac agus am bun-structar air fad ùrachadh agus tha an loidhne a cheart cho spaideil ‘s a bha i nuair a dh’fhosgail i an toiseach bho chionn 150 bliadhna.
⁠⁠
Bidh an stèisean ùr gu math goireasach ma tha thu air ùr thighinn a-mach à Broadmoor no ma tha thu a’ teicheadh bho Chù nam Baskerville! Bidh e feumail cuideachd ma tha thu dìreach a’ dol dhan Phàirc Nàiseanta – ach chan eil sin buileach cho inntinneach….
⁠⁠
Bha an loidhne seo mar phàirt de loidhne na b’ fhaide uair – a’ dol cho fada ri Bude air costa a tuath na Cùirne.

An t-seann loidhne eadar Okehampton agus Bude

Tha iomairt a’ dol air adhart gus an loidhne a thoirt air ais fad na slighe gu Bude leis a’ bhuidhinn Connect Bude. Gur math a thèid leotha.

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Tramfordh Kambronn ha Rysrudh! #gàidhlig

Le alasdairmaccaluim

Tha ùidh mhòr air a bhith agam ann an cànan is eachdraidh na Cùirne fad mo bheatha. Tha mi air grunn leabhraichean a leughadh mu rathaidean-iarainn na dùthcha, beag is mòr, fosgailte is dùinte, an lìonra nàiseanta agus loidhnichean glèidhte. A dh’aindeoin seo, cha robh fhios agam gu seachdain no dhà air ais gun robh slighe-trama anns a’ Chòrn uair.

Fhuair mi a-mach mu dheidhinn ann an dòigh inntinneach. Bha mi gu bhith a’ dol air turas gu Pensans/Penzance aig toiseach na mìos seo ach bha agam ri a chur dheth mar thoradh air a’ chorònabhìoras. Bha mi gu math brònach mu dheidhinn agus mar sin, cheannaich mi leabhar mu thramaichean mar phrèasant dhomh fhèin agus mhothaich iomradh air an Cambourne and Redruth Tramway.

Bha mi air mo bheò-ghlacadh agus chan fhada gus an robh mi air leabhar a cheannach mu dheidhinn.

Dh’fhosgail an t-slighe-trama ann an 1902 agus ’s e loidhne caol-ghèidse (narrow gauge) a bh’ innte, le gèidse de 3’6″ a bha 3 mìle dh’fhaid. A bharrachd air a bhith a’ ceangal an dà bhaile ri chèile do luchd-siubhail, bha an loidhne cuideachd a’ giùlan bathar bho mheinnean ionadail gu ionad-leaghaidh meatailt tro na sràidean. Mar sin, bha locothan dealanach aig an loidhne a bhiodh a’ tarraing trèanaichean tro na sràidean.

Coltach ri tòrr loidhnichean trama eile ann am bailtean beaga, cha do mhair i ro fada. Às dèidh a’ Chogaidh Mhòr, dh’fhàs an t-einnsean-losgaidh inntearnail (internal combustion engine) agus an taidhr pneumatach agus bha busaichean tòrr na bu saoire ri ruith na tramaichean.

Dhùin an loidhne do luchd-siubhail ann an 1927 agus do bhathair ann an 1934.

Trèana bathair, Slighe Trama Cambourne is Redruth

Is toil leam seann chairtean-puist mar seo!

Tha mi an dùil is an dòchas gum faigh mi cothrom a dhol dhan Chòrn ann an 2021!

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean