Ceòl ùr-nòsach Basgach an Alba

Le Unknown



Bha mi a-riamh den bheachd gu bheil ceòl na Gàidhlig san là an-diugh fada ro fhad’ air ais. Mar eisimpleir, chunnacas bho chionn ghoirid farpais ‘Nòs Ùr’ ga shanasachadh. Bhiodh seo math ach tha e coltach gur ann fon sgèith ‘trad’ a bhios e.  Mar sin dheth, ‘s dòcha gum faigh sinn fonn ùr no dhà ach sann san aon cheòl sean-nòsach sa bhios e.


Chan eil cnapan-starra mar sin fainear nam Basgach. Coltach gu bheil taic aca bhon riaghaltas airson ceòl de gach seòrsa a chruthachadh. Thèid seo a thaisbeanadh air prògraman ciùil air telebhisean Bhasgais.  Tha prògraman ann de uair no dhà a dh’fhaid is iad làn de cheòl roc, punk, ska, reggae, pop, indie, rap is eile le gach òran sa Bhasgais. Cha tèid an seann chultar an diochuimhn ge-tà agus chìthear e a’ nochdadh air ùrlar ùr ann cuid de bhideothan aca, mar aig Itziarren Semeak an-seo.

Bidh Itziarren Semeak a’ tadhal air Alba airson a’ chiad turas agus cluichidh iad an Dùn Eideann air Didomhnaich 27 Màirt. Coltach gu bheil an cuirm saor san-asgaidh cuideachd. S math as fhiach e uair no dhà den oidhche agad.




Tadhail air Taigh na Croiche

Powered by WPeMatico

Strì nam Poblachdach

Le tearlach61


Tha co-labhairt nam Poblachadh ann an Nevada dìreach air tighinn gu crìoch ’s tha coltas ann gur e Trump a bhuanaich a’ chuid as motha. Ged a tha iad fhathst a’cunntadh ann an Nevada, tha coltas ann gun do bhuannaich an 42% cuid de na bhotaidhean ’s gum faigh e 14 riochdairean de na 30 a bha ri fhaighinn ann an Nevada.

Gu ruige seo, tha Trump air 80 riochdairean bhuanachadh. Aig a’cheart àm tha an càch air 52 riochdairean bhuanachadh. Tha Trump fad air thoiseach gu h-àraidh air sgàth gun do bhuannaich e a’ cuid gu lèir de na 50 riochdairean as a’Charolina a Deas.

Ged a tha a h-uile coltas ann gur ann le Trump a tha làmh an uachdair, ’s e cuid glè bheag de riochdairean a chaidh a thaghadh gu ruige seo. ‘S e còrr ’s 2,000 riochdairean a tha ri chunntadh ann fhathast. An t-seachdainn sa tighinn tha suas ri 500 riochdairean ri thaghadh am meag 13 stàitean ’s stàit agam fhìn nam measg (Alaska).

Airson bhuanachadh gu bhith na thagraiche nam Poblachdach, chan e a’chuid as motha a dh’fheumas Trump ri bhuanachadh ach a’ mhòr chuid. An rud a tha ri fhaicinn an t-seachdain neo dhà a tha ri tighinn ’s e an e an duine a-mhàin a tha fhathast na sheasamh an aghaidh Trump neo triùir neo dithis? Gu ruige meadhain a’mhàirt, thèid a mhòr chuid de riochdairean a roinn a rèir chuid de bhotaidhean a bhuanaicheas gach duine. As dèidh sin, an duine a bhuanaicheas a’chuid as motha ann an stait, fiùs mur a bheil e ach 30% gheibh e a’chuid gu lèir de riochdairean anns an stàit a tha seo. Mar sin, ma s’ann gu bheil thu ag iarraidh duine sam bith eile seach Trump, an rud a tha thu ag iarraidh fhaicinn ’s e aon duine a mhain a tha fhathast na sheasamh an aghaidh Trump. Mas ann gun bheil can triùir ann fhathast, tha e gu math coltach gur e Trump a tha gu bhuannachadh mar thagraiche nam Poblachdach.

Taobhadh agamsa: Ted Cruz.

– Posted using BlogPress from my iPad


Tadhail air An Gaidheal Alascanach

Powered by WPeMatico

Rudan Eibhinn a thàinig à Eirinn

Le tnagblog

1. Tha ‘the shift’ an an aon rud ris ‘the Christmas’

  1. Is ionann ‘the shift’ agus ‘the Christmas’.

2. Chan eil e gu diofar dè cho acrasach sa tha thu, chan eil e ceart gu leòr leumadair ithe

2.  Is cuma cé chomh hocrasach is atá tú, níl sé ceart go leor deilf a ithe.

12544198_10204079117338265_1318891747_o

3. Tha iad a’ toirt spèis don a chlub agus an DJ tro bhith a’ pògadh an làr

3.  Tugann siad ómós don chlub agus don DJ tríd an t-úrlár a phógadh.

12443500_10204079116658248_1839907903_o-2

4. Tha iad nas trìce air an làr na tha iad air an casan fhad ’s a tha iad a’ dannsa

4.  Bíonn siad ar an úrlár níos minice ná mar a bhíonn siad ar a gcosa agus iad ag damhsa.

12562669_10204079143498919_125818_o

5. ’S urrainn do bhalaich deideag ionndrainn cuideachd

5.  Is féidir go mbraitheadh buachaillí bréagáin uathu freisin.

12562602_1030452176978332_2121374802_o

IMG_7553

IMG_7562

6. Tha na h-Eirinnich dìreach cho math air Ballgown Sundays

6. Tá na hÉireannaigh díreach chomh maith céanna ag Ballgown Sundays

7. Tha Gramaphones ann airson a’ bhith ‘g òl às

7.  Tá Gramaphones ann le bheith ag ól astu.

12562614_10207695020032077_548775012_o

8. Tha Scooby Snacks cho dona ris an diabhal fhèin

8.  Tá Scooby Snacks chomh dona leis an diabhal féin.

12545923_10204079327703524_1948008627_o

9. Tha tòrr dealbhan riatanach aig Pàirc Celtic

9.   Tá carn mór griangraf riachtanach ag Páirc Celtic.

12469438_1101380759881376_4866680777884287632_o

10. Tha Inbhir Nis dìreach mìorbhailleach 

10.  Tá Inbhir Nis go hiontach ar fad

11. Tha na h-Albannaich gu math deigheil air ceilidh (leisgeul daoine a bhualadh fhad sa tha Robert Robertson a’ seinn)

11.  Tá na hAlbannaigh tógtha leis na céilithe (leiscéal is ea é daoine a bhualadh a fhad is       a bhíonn Robbie Robertson ag seinnt).

12539908_10204079382864903_473381836_n

12. Tha tuigs’ na Gàidhlig/Gaelige a’ fàs nas fheàrr fhad ‘s a tha an co-mheas eadar deoch-làidir agus d’fhuill ag èirigh.

12.   De réir mar a ardaíonn leibhéal an alcóil san fhuil, is é is fearr a thuigtear an     Ghaeilge/an Ghaidhlig.

12546137_10204079354744200_500353724_o

13. ’S urrainn do sgiathan cearc a bhith nan mìlsean a bharrachd  air cursa-toiseachaidh ann an Alba

13.  Is féidir sciatháin chirce a ithe mar mhilseog chomh maith le cúrsa tosaigh in Albain.

12576367_10204079470227087_753728246_n

 

14. Tha gaol air nigheanan na h-Eireann air Robert Robertson nas laidire nan gaol aig na h-Albannaich air

14.  Tá an grá atá ag na hÉireannaigh do Robert Robertson níos láidre ná an grá atá ag na hAlbannaigh dó.

12562341_10204079366224487_1185806722_o

15. ’S urrainn do dheoch-làidir a bhith mar breacaist, lòn agus dinneir nuair a tha na h-Eirinnich agus na h-Albannaich còmhla

15. Bíonn an deoch mar bhricfeasta, lón agus dinnéar nuair a bhíonn na hÉireannaigh agus na hAlbannaigh le chéile.



16. Feumaidh tu fèineag fhaighinn sa fras

16.  Is féidir féinphic a ghlacadh sa chith.

12528317_10207723203056635_628717122_o

17. Tha cliath-bhogsa leann a’ cumail droch cheann ghoirt air falbh 

17.   Cuireann cliathbhosca beorach na póit díot.

12562852_755115014624379_1106628744_o

18. Ged a tha na h-Eirinnich còltach ri Micheal Flatley….chan fhaigh na h-Albannaich càil ach Micheal Fat Knee.

18.   Chomh fada is atá na hÉireannaigh cosúil le Michael Flatley…. Ní éiríonn leis na hAlbannaigh ach Michael Fat Knee a bhaint amach.

19. Tha alter egos again eadar Eirinn is Alba

19.   Tá alter egos ag Éire agus ag Alba










20. Tha gaol aig Glaschù air na Nollaige

20.   Tá grá ag Glaschú don Nollaig.

12546223_10204079117818277_900965588_o

 


Tadhail air Taigh na Gàidhlig

Powered by WPeMatico

stòiridh : An Caisteil Oillte (le Raibeart MacArtair)

Le puxill

Caibidil a h-Aon: An Triùir Sgrùdairean
duilleag a h-aon

Pharc Rob MacGill’Andrais an baidhsagail aige an taobh a-muigh an dachaigh agus chaidh e a-steach an taigh. Bha a mhathair anns a’ cidsinn. Nuair a chuala i e a dhùnadh an doras dh’èigh i dha.

“A Raibeart, an e thusa?”

” ‘S e mise, a Mhamaidh.” Chaidh e dhan doras a’ chidsinn. Bha a mhathair a’ dhèanamh bonnaich. ‘S i bean chaol dhonn.

“Ciamar a bha cùisean aig an leabhar-lann?” dh’fhaighnich i.

“Ceart gu leòr,” fhreagair e. Bha obair pàirt-ùine aige aig an leabhar-lann mar gille-frithealaidh. Rinn e rudan mar cur an òrdugh leabhraichean a bha thug air ais agus cur iad air an sgeilpean agus cuideachadh leis an catalog agus faidhleadh.”

“Dh’fhòn do charaid Iupatar,” ars’ a mhathair. Bha i a’ fuineadh an taois a-mach fhad ’s a bha i a’ bruidhinn leis. “Dh’fhalbh e teachdaireachd air do shon.”

“Teachdaireachd!” dh’èigh Robh air bhoil leis an iongnadh. “Dè thuirt i?”

“Sgrìobh mi i. Gheibh mi i às mo phocaid nuair bha mi deiseil den taois.”

(seo crìoch duilleag a h-aon)

Tadhail air from puxill

Powered by WPeMatico

Dòmhnall Iain MacÌomhair

Le Acair Books

Chaill Acair, agus saoghal litreachais na Gàidhlig, deagh charaid leis an naidheachd an-dè gun do chaochail Dòmhnall Iain MacÌomhair. 

Bha Dòmhnall Iain ag obair an luib foghlam fad iomadh bliadhna agus thug e còig bliadhna na cheann-suidhe air a’ Chomann Ghàidhealach. Choisinn e Crùn a’ Bhàird aig a’ Mhòd Nàiseanta sa bhliadhna 2000. Tha Acair moiteil gun do nochd leabhar de sgrìobhaidhean Dhòmhnaill Iain, Caogad san Fhàsach, bho chionn bliadhna mar phàirt den t-sreath Aiteal. `S iomadh iris is leabhar anns na nochd na sgrìobhaidhean aig Dòmhnall Iain ach ’s ann mar shàr neach-deasachaidh as motha a chuir e ri obair Acair.

Tha co-fhaireachdainn againn ri bhean, Alice agus a mhac, Morris aig an àm duilich seo. Bidh sinn gad ionndrainn.




Tadhail air An t-Seòlaid

Powered by WPeMatico

Bana-phrionnsa Mako do Shasainn

Le Tacaes Mogaidh

Air 17mh latha den t-Sultainn, tha Bana-phrionnsa Mako air falbh do Shasainn gus museology a rannsachadh sa chùrsa iar-cheumnach ann an Oilthigh Leicester. Tha dùil aice ire a’ mhaighstir fhaighnn.

Bana-phrionnsa Mako

Tha Buidheann-ghnìomha Taigheadais ìmpireil a’ nochdadh gum bi i a’ rannsachadh fad bliadhna ach bidh i a’ dol air ais dhachaigh ann an ceann na bliadhna frithealadh na tachartais rìoghail.

Sankei Online: http://sankei.jp.msn.com/life/news/140920/imp14092007000001-n1.htm
Bana-phrionnsa Mako: http://en.wikipedia.org/wiki/Princess_Mako_of_Akishino


Tadhail air Gàidhlig ann an Iapan

Powered by WPeMatico

Lùnasdal

Le monanicleoid

028a

Cha do sgrìobh mi an seo o chionn fhada, barrachd na mìos gu lèir. Tha liosta bheachdan agam agus corra alt a thòisich mi, ach bha mi trang le rudan eile anns na seachdainean sa chaidh agus cha robh ùine agam crìoch a chur orra agus am foillseachadh. Agus an uair sin bha mi a’ faireachdainn dona mu dheidhinn agus thòisich mi am blog a sheachnadh gu lèir. Tha sin gu math tipigeach na mo bheatha, nuair a tha mi mi-thoilichte le mo chuid dìcheall ann an cuspair air choireigin, gu tric bidh e a’ bualadh mo chogais agus bidh e nas doirbhe is nas doirbhe dhomh tilleadh dhan rud sin agus leantainn orm.

Saoilidh mi gur e leantaileachd am facal a tha cudthromach an seo, agus bha mi an còmhnaidh a’ strì le sin. Gu tric tha mi ag iarraidh leantainn orm le rudeigin, agus cha dèan mi an gnothach air, bidh mi ga dhàileachadh, agus an uair sin tha nàire orm oir tha mi a’ faireachdainn gu bheil mi leisg, agus bidh mi a’ teicheadh bhon rud sin. (Seo as aobhar nach do chuir mi crìoch air a’ cheum agam air an oilthigh fhathast, mar eisimpleir… ^^)

Ach air an làimh eile, bu chòir dhomh aideachadh dhomh fhìn nach eil mi leisg agus gu bheil mi a’ dèanamh an gnothach air iomadh rud. ‘S ann dìreach chionn goirid, nuair a bha mi mi-thoilichte leam fhìn agus a’ faireachdainn neo-choileanta, gun do chuimhnich mi gu h-obann gu bheil mi air corra rud ùr a thòiseachadh anns an leth-bhliadhna sa chaidh, agus gu bheil a’ mhòr-chuid dhaibh a’ dol reusanta math agus a’ toirt tlachd is misneachd dhomh:

Aig deireadh na bliadhna sa chaidh, chuir mi romham trì rudan ùra ionnsachadh: cluich na fideige, an cànan Eabhra, agus snìomhadh le feàrsaid. Beagan mìosan as-dèidh sin, as t-Earrach, thòisich mi trì rudan ùra eile (cha do mhothaich mi sin ach o chionn goirid): am blog seo, lùth-chleasachd gach madainn, agus fàs glasraich air a’ bhalconaidh. Co-cheangailte ris na dà rud mu dheireadh sin, dh’ fheuch mi cuideachd biadh nas fhallaine ithe san fharsaingeachd.

Mar sin, seadh, chan eil an cidsin agam uabhasach sgiobalta, ach tha tomàtothan is cularanan a’ fàs taobh a-muigh doras a’ chidsin. Chan eil mi a’ leantainn orm gu dìcheallach leis a h-uile cànan a dh’ ionnsaich mi a-riamh, ach tha cead agam a bhith moiteil asam fhìn oir tha mi comasach cànan ùr ionnsachadh gu math luath. Chan eil mi air tighinn uabhasach fada leis an fhideig, ach cha robh foghlam ciùil agam riamh roimhe, agus tha mi sona gu leòr leatha. Tha mi fhathast ag ithe cus stuth mi-fhallain, ach tha mo cholann slan is làidir agus bu chòir dhomh a bhith taingeil airson sin.

Agus tha a h-uile rud seo air an aon leasan a theagasg dhomh: thig soirbheas le ceumannan beaga. Agus ma nì mi rudeigin a tha cudthromach dhomh gach latha, bidh e a’ toirt toileachas dhomh fiù ’s mura bheil mi a’ faicinn soirbheas no leasachadh gach latha. Agus ma dhìochuimhnicheas mi e latha air choireigin, no mura bheil tìde agam, chan e aobhar nàire a th’ ann agus faodaidh mi dìreach leantainn orm an ath-latha.

Leugh mi alt brèagha air Féill Lùnasdail air a’ bhlog seo à Éirinn (Beurla). Tha mi ag aontachadh gu bheil e cudthromach gur e féill Tailtiu a th’ ann, chan e féill Lugh. Ann an dualchas cuid de na sgìrean na Gearmailt, ’s e mìos Mhoire a th’ anns an Lùnasdal, co-cheangailte ri beannachd nan lusan is buain an arbhair. Chuir e nam chuimhne gur e seo an t-àm dhen bhliadhna gus urram a chur air na tha a’ toirt dhomh altram is beathachadh: màthair na tìre, mo cholann, caraidean, tidsearan, daoine bhrosnachail is cuideachail, daoine a chruthaicheas rudan àlainn.

Thòisich mi am blog seo leth-bhliadhna air ais, aig Féill Brìghde. Tha e air sonas is brosnachadh is iomadh beachd ùr a thoirt dhomh. Chan eil mi ag iarraidh a dhearmad agus tha mi a’ cur romham cumail orm sgrìobhadh an seo turas no dà gach seachdain.

(Tha mi fhathast ag iarraidh corra alt fhoillseachadh a sgrìobh mi anns na seachdainnean sa chaidh, mar sin cha bhi dad a’ nochdadh le cinn-latha ùra airson greis ach le cinn-latha bhon Òg-mhìos is Iuchar.)


Tadhail air an claidheamh is an fheàrsaid

Powered by WPeMatico

Feòil, feòil, feòil

Le monanicleoid

Leugh mi ann an iris bìdh gun do dh’ ith na Gearmailtich 20 kg feòil circe gach duine sa bhliadhna 2013. Anns na 1950an b’ àbhaist dhaibh 2 kg ithe gach duine gach bliadhna. Àiteigin eile leugh mi gum biodh daoine a’ cosg 1.6 % a’ chosnaidh mhìosail (àbhaistich) airson 1 kg feòil mhuice anns na 1950an, agus 0.28 % ann an 2002.

As-dèidh dhomh tachairt air na h-àireamhan seo, bha mi ag iarraidh barrachd fhiosrachaidh fhaighinn agus rinn mi beagan rannsachaidh. Fhuair mi a-mach gu bheil na Gearmailtich ag ithe 60 kg feòil gu léir gach duine gach bliadhna. Mo chreach sa thàinig, tha sin a’ ciallachadh 5 kg gach mìos, barrachd na cileagram gach seachdain! Agus le mu 5 % nan Gearmailteach nam feòil-sheachnairean, agus gun teagamh daoine eile nach ith ach beagan feòla, feumaidh gu bheil daoine ann a dh’ itheas tòrr air bharrachd.

Chan eil biadh gu leòr airson nam beathaichean sin a’ fàs anns an dùthaich. Feumaidh tuathanaich tòrr arbhair a cheannachd à dùthchannan eile, gu h-àraidh à Aimeireaga a Deas, far an tèid 130.000 km2 a chleachdadh gus biadh fhàs do bheathaichean anns an Roinn-Eòrpa. Cleachdar barrachd air 40% an arbhair air feadh an t-saoghail airson biadh bheathaichean. Bidh tuathanaich ann an Aimeiraga a Deas a’ fàs tòrr phònairean sòighea gus an reic do na dùthchannan beartach an Tuath, agus tha sin gu math dona dhan àrainneachd an sin.

Bhiodh e fada nas fhasa arbhar is glasraich gu leòr fhàs do na daoine ann an dùthchannan bochda mura cleachdte an t-àite airson biadh bheathaichean. Feumar barrachd na 15.000 liotair uisge gus cileagram feòil mairt fhaighinn. Bhiodh sin gu leòr airson a dheich uiread de buntàta no a cheud uiread de curranan! Tha cunnart mòr ann cuideachd bho na cungaidhean a thèid a chleachdadh gus na beathaichean a chumail beò, bhon na puinnseanan a thèid a chleachdadh air na h-achaidhean, agus bhon gin-atharrachadh a tha a’ cosnadh beartas do-chreidinneach do chompanaidhean mar Monsanto agus a’ milleadh structaran tuathanachais dhùthchasaich.

Nise, dè tha mi a-mach air? Chan eil mi ag ràdh gum feum a h-uile duine feòil a sheachnadh. Tha mi a’ tuigsinn gu bheil feòil a’ còrdadh ri mòran daoine, agus tha beagan feòla nas fheàrr na cus aran is rudan milis. Ach nan itheadh daoine anns an Roinn-Eòrpa dìreach, can, leth-chuid an fheòla a tha iad ag ithe an-diugh, bhiodh sin fada nas fheàrr don àrainneachd is do chinne-daonna.


Tadhail air an claidheamh is an fheàrsaid

Powered by WPeMatico

Ath-neartachadh Cànain agus Litreachas

Le liamalastair

The English version of this blog is available here: liamalastair.wordpress.com

ATH-THILLEADH GLUASAD CÀNAIN

Is e aon de na prìomh dhleasdanasan a th’ aig foillseachadh Gàidhlig a bhith a’ cur ri cleachdadh, àbhaisteachadh, agus ath-neartachadh cànain. Sa phost seo, bheir mi sùil air iomairtean Ath-thilleadh Gluasad Cànain agus litreachas – aon ghoireas a tha corra uair air a dhearmad aig luchd-iomairt mhion-chànainean.

Ìre 6 (air tomhas GIDs no Graded Intergenerational Disruption Scale), J. Fishman (1991): gun tèid a’ mhion-chànain a cleachdadh mar dhòigh-chonaltraidh do choimhearsnachd talmhaidh agus gun tachair tar-chur na cànain o ghinealach gu ginealach.

Gu bitheanta, bidh luchd-iomairt mhion-chànainean a’ cur earbsa mòr ann am briathran Fishman sna leabhraichean aige mu dh’ath-bheòthachadh chànainean a tha an an cunnart. San leabhar aige, Reversing Language Shift (1991), chruthaich e griod-tomhais, mar an sgèile Richter, gus na diofar ìrean de bheòthalachd cànain a mheasadh le bhith a’ coimhead air na diofar ìrean de mhì-chothromachadh a bhios mion-chànain a’ fulang.

Chruthaich e ochd ìrean, agus Ìre 6 (cànain choimhearsnachail air a tar-chur o ghinealach gu ginealach) a’ gabhail bunait de gach iomairt ath-bheòthachadh cànain. Agus is e sin an aon ìre a tha sinn an impis a chall air a’ Ghàidhealtachd. Gu dearbha, leis nach eil a’ Ghàidhlig ach aig 52% de dhaoine anns na h-Eileanan Siar ann an 2011 (tuiteam o 2001 agus 1991), tha sinn gu h-ìre mhath air an ìre seo a chall.

ALBA AGUS FOGHLAM TRON GHÀIDHLIG

An aghaidh molaidhean Fishman, tha Alba air na h-oidhirpean ath-bheòthachadh na Gàidhlig a’ cuimseachadh air foghlam (FTG agus clasaichean Gàidhlig). Ged a tha a’ Ghàidhlig ga crìonadh air Ghàidhealtachd, tha i a’ fàs nas làidire air Ghalltachd. ‘S ann mar thoradh do dh’fhoghlam tron Ghàidhlig a tha ag adhbharachadh seo gu h-ìre. Ach air sgàth gainnead na Gàidhlig san taigh, bidh cuid den chlann na bu fhileanta anns a’ Bheurla seach a’ Ghàidhlig. A bharrachd air sin, bidh fèin-aithnean pearsanta agus sòisealta (personal and social identities) na bu mheasgaichte na bha riamh ann.

It appears that a Gaelic-speaking identity is not particularly strong or pervasive amongst many young Gaelic speakers. Gaelic does inform their identities, in different ways, depending on their subjective, social contexts.” (Oliver 2006: 167).

Ann an aithisg J. Oliver (2006) air fèin-aithne am measg oileanaich ann am FTG, mhothaich e sgaradh eadar na sgoilearan anns an Eilean Sgitheanach agus an Glaschu. Anns an Eilean, bha fèin-aithne stèidhichte, sa mhòr-chuid, air dualchas, cultar, agus fearann seach cànain. Ach, an Glaschu, bha cuideam na bu mhò air cànain. Tha buaidh mhòr aig fèin-aithne air cleachdadh-cànain.

“AN GÀIDHEAL ÙR”

Is e na tha sinn a’ mothachadh ach ‘an Gàidheal ùr’, mar a thug an t-Ollamh Coinneach MacFhionghuinn air. Is e sin ach luchd-labhairt na Gàidhlig nach eil a’ buntainn ri coimhearsnachdan tradaiseanta Gàidhealach sam bith.

Tha na Gàidheil ùra air a bhith feumail do leasachadh na cànain. Tha iad air chur ri h-àireamhan luchd-labhairt na Gàidhlig. Cuideachd, bidh iad a’ toirt ri fàs na h-eaconomaidh Gàidhlig, le bhith a’ ceannachd stuthan Gàidhlig (MacCaluim 2006, 2007). Sa bhitheantas, tha iad a’ fuireach air Ghalltachd, sna bailtean mòra agus iad gu math foghlamaichte.

Gu dearbha, tha poileasaidh na Gàidhlig ann an Alba a’ cur cuideam mòr air foghlam mar bhunait. Air an dara làimhe, tha seo a’ fàgail gu bheil Gàidhlig-an-taighe a dhìth air iomadh Gàidheal ùr (a’ gabhail a-steach cloinne). Ach, air an làimh eile, tha e a’ fàgail gu bheil an uiread de luchd-caitheimh litreachais air dhol am meud. Agus sa bhitheantas, ’s ann as àirde a tha do chuid-foghlaim, ’s ann as mò a leughas tu, a rèir coltais.

LEABHRAICHEAN NA GÀIDHLIG AGUS GÀIDHLIG-AN-TAIGHE

Bidh an suidheachadh seo a’ toirt deagh chothroman do litreachas na Gàidhlig san àm ri teachd. Thug mi iomradh mar-thà air mar a chuireas leabhraichean Gàidhlig ri comasan-cainnt an luchd-ionnsachaidh. Mar eisimpleir, carson nach foillsicheamaid leabhraichean a bheireadh Gàidhlig-an-taighe don fheadhainn aig a bheil feum air an leithid? No, nas fhaide air an t-slighe sin, fiù ’s faclan mì-mhodhail! (cf: an leabhar ùr aig M. Newton, The Naughty Little Book of Gaelic, a thèid fhoillseachadh an ceann goirid). Fèill mhath orra agus iad a’ cuideachadh ri ath-neartachadh na cànain le bhith a’ toirt Gàidhlig nàdarra don neach.

Bidh leabhraichean a’ leudachadh coimhearsnachd-cànain. Leigidh iad leat bruidhinn ’s a’ beachdachadh ri tòrr mòr dhaoine (air maireann ’s nach maireann), a’ toirt dhut barrachd beartais-cànain (cf: Kaplan agus Baldauf, Language Planning: 133). Theagamh gun cuidich leabhraichean na beàirn a tha crìonadh na Gàidhealtachd (agus call Ìre 6) a lìonadh nar cleachdadh-cànain. Chan e leighis a th’ annta, ach taic.

Agus leughaidh daoine leabhraichean. Leabhraichean Gàidhlig. Na mo thràchdas fhèin, a-mach air cleachdadh na Gàidhlig am measg Oileanach Fo-cheumnach aig Oilthigh Dhùn Èideann, fhuair oileanaich Cheiltis (aig a bhitheadh ùidh mar-thà anns a’ Ghàidhlig) cuid den chleachdadh a bu bhitheanta bho leabhraichean Gàidhlig (Crouse 2012: 27).

Feumaidh gun cuir sinn romhainn na h-àireamhan seo a leudachadh. Leanaidh an deasbad air mar as urrainn dhuinn sin a dhèanamh na b’ fhaide air aghaidh sa bhlog.

*Taing don Oll. Wilson McLeod airson sùil a thoirt air a’ phost seo.

TÙSAN

Crouse, L., (2012), Cleachdadh na Gàidhlig am measg Oileanach Fo-cheumnach aig Oilthigh Dhùn Èideann, tràchdas fo-cheumanch neo-fhoillsichte.

Fishman, J., (1991), Reversing Language Shift: Theoretical and Empirical Foundations of Assistance to Threatened Languages, Clevedon: Multilingual Matters.

Kaplan, R., & Baldauf, R., (1997), Language Planning From Practice to Theory, Clevedon: Multilingual Matters.

Losonsky, A., (2013), The Gaelic Language: Its Past, Present and Future in Scotland and the Publishing Industry, tràchdas iar-cheumnach neo-fhoillsichte.

MacCaluim, A., (2006), “‘More than Interesting’: a’ Ghàidhlig sa Bhaile Mhòr”, ann an Gàidhealtachdan Ùra, deas. McLeod, td. 19-30.

MacCaluim, A., (2007b), “Air iomall an iomaill? Luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig ann an ath-thilleadh gluasad cànain”, ann an Revitalising Gaelic in Scotland, deas. McLeod, td. 185-198.

Oliver, J., (2006), ‘Where is Gaelic? Revitalisation, language, culture and identity’ ann an Revitalising Gaelic in Scotland, deas. W. McLeod, Dùn Èideann: Dunedin Academic Press, td. 155-68.


Tadhail air Cànain, Clò, is Cleachdadh

Powered by WPeMatico