Gàidhealtachd

Wile E. Coyote air a’ Ghàidhealtachd – turas gu Inbhir Garadh II

Chan eil e glic a bhith ro dhèidheil air companaidh no brannd sam bith – dìreach seall air Wile E. Coyote agus Acme – no na daoine bhochda a chur airgead a-steach gu Brewdog nuair a bha iad a’ cumail a-mach gur e companaidh adhartach bheusach uaine a bh’ annta mus do dh’fhàs e follaiseach nach robh ùidh aca ann an rud sam bith ach airgead.

Ach às dèidh dhomh sin a ràdh, tha mi uamhasach dèidheil air a’ chompanaidh bus Ember. Seo companaidh bus Albannach a chaidh a stèidheachadh le daoine bhon roinn teic a tha airson crathadh a thoirt air siostam na còmhdhail.

Tha an àrainneachd gu math cudromach dhaibh agus tha na coidsichean aca uile dealanach. Tha teicneòlas gu math cudromach cuideachd agus tha na tiocaidean air-loidhne a-mhàin agus tha iad a’ cleachdadh teic gus dèanamh cinnteach gu bheil a h-uile rud cho furasta agus cho goireasach ’s a ghabhas agus gu bheil an uiread ’s a ghabhas de dh’fhiosrachadh aig daoine. ’S ann a tha càileachd na seirbheis cudromach dhaibh cuideachd – tha na busaichean spaideil agus cofhurtail agus tha na dràibhearan uile air an trèanadh gu math a thaobh seirbheis custamair.

Bus Ember, Stèisean Bus a' Ghearastain — Coisde Ember anns a’ Ghearastan air seirbheis gu Inbhir Nis

A thaobh teic, tha an làrach aca furasta a chleachdadh. Tha mapa beò de na busaichean uile aca gus an urrainn dhut an tracadh agus cuiridh iad teacsa thugad ma tha am bus agad gu bhith air dheireadh. Ged a dh’fheumas tu booking a dhèanamh airson a’ mhòr-chuid de thursan, tha e furasta a dhèanamh agus furasta atharrachadh/cuir dheth gun dragh – no cosgais – sam bith.

Le Ember, ged a tha tòrr stadan bus ann, airson a’ mhòr-chuid, cha bhi am bus a’ stad ann ach a-mhàin ma tha thu air clàradh ro làimh (feumar clàradh co-dhiù 15 mionaidean ro làimh). Tha seo a’ sàbhaladh tòrr tìde oir tha cuid de na stadan far an rathaid mhòr. Tha iad nas luaithe mar thoradh air seo agus cuideachadh mar thoradh air na busaichean dealanach a tha nas luaithe air rathaidean cas na busaichean dìosail.

Rud eile a tha gu math, ’s e nach bidh na prìsean aca ag atharrachadh a rèir iarrtais. Eu-choltach ris na trèanaichean astar fada, ’s e an aon phrìs a phàigheas tu airson an aon turais uair sam bith agus chan eil e gu diofar an ceannaich thu an tiocaid mìosan ro làimh no 15 mionaid mus falbh am bus. Tha na prìsean gu math reusanta cuideachd.

B’ urrainnear a ràdh gur e “buaireadairean” no disruptors a th’ annta. Aig an àm seo, tha coidsichean gu ìre mhòr ag amas air daoine aig nach eil roghainn sam bith eile no aig nach eil airgead gu leòr airson na trèana agus fiù ’s leis a sin, gu math tric tha na prìsean caran àrd co-dhiù. Le bhith a’ toirt seachad siostam a tha saor, spaideil, ceangailte agus a’ toirt seachad deagh sheirbheis, uaireannan far nach robh seirbheis ann roimhe, tha iad ag amas air daoine a tharraing às na càraichean aca.

A’ tòiseachadh le seirbheisean eadar Dùn Dè agus Dùn Èideann agus Dùn Dè agus Glaschu, tha lìonra aca air feadh taobh tuath agus meadhan na h-Alba a-nis. Agus tha tòrr de na seirbheisean nas trice na na seirbheisean aig na companaidhean coidse àbhaisteach, a’ tòiseachadh nas tràithe agus a’ crìochnachadh nas anmoiche, a tha nas saoire agus tha tòrr aca a’ frithealach àiteachan aig nach robh seirbheis cheart no seirbheis sam bith roimhe, tòrr aca ann an sgìrean dùthchail far a bheil ceangailteachd daonnan dùbhlanach.

Air a’ Ghàidhealtachd cuideachd, tha Ember a’ gabhail pàirt anns an sgeama pìleat far nach cosg faraidhean barrachd na £2.

An turas seo, bha mi a’ dol air an t-seirbheis ùir aca eadar an t-Òban, An Gearasdan agus Inbhir Nis eadar stèisean bus a’ Ghearasdain agus Drochaid-thiondainn an Lagain, faisg air Tobar nan Ceann.

’S e seirbheis cudromach a tha seo a tha a’ ceangail trì de na bailtean as cudromaiche air a’ Ghàidhealtachd ach cha robh mi a’ dol fad na slighe, dìreach fad 20 mìle no mar sin agus air £2 ’s e bargan air leth a bh’ ann.

Chaidh mi gu stèisean bus a’ Ghearasdain, a tha ri taobh an stèisein agus ri taobh Morrisons – cridhe na Gàidhealtachd an Iar! Bha am bus air an uair agus dh’fhalbh e le còignear air bòrd. Bha dithis a’ dèanamh air Drochaid an Aonachain le dithis a’ dol nas fhaide a tuath. Cha do thog sinn duine sam bith a bharrachd air an t-slighe.

Gu h-inntinneach, bha mi a’ dol ann gus stèisean fhaicinn air rathad-iarainn a bha ann gu ìre mhòr ann gus ceangal den aon seòrsa a dhèanamh nach robh idir soirbheachail! B’ e seo rathad-iarainn Inbhir Garadh is Chille Chuimean, eadar Drochaid an Aonchain agus Cille Chuimein a chaidh a thogail mar phàirt de dh’iomairt nach robh soirbheachail aig a’ cheann thall gus Loidhne na Gàidhealtachd an Iar a leudachadh gu Inbhir Nis. Cha deach an loidhne dad nas fhaide na Cille Chuimein aig a’ cheann thall agus cha robh trafaig gu leòr ann riamh gus prothaid a dhèanamh agus cha do mhair an loidhne ro fhada. Mar sin, is math gu bheil Ember agus seirbheisean coidse eile ann!

Bha an turas luath agus goireasach is bha am bus blàth is cofhurtail le teàirrdsear airson fònaichean air gach suidheachan. Leis gur e bus dealain a th’ ann, tha e gu math gu math sàmhach cuideachd. Cha do chur an rathad fìor chas a-mach à drochaid an Aonachain dragh sam bith air nas otha.

Leugh mun turas agam dhan rathad-iarainn an seo.

Às dèidh mo thruas dhan rathad-iarainn, bha an t-sìde air a dhol gu math mosach le uisge gu leòr. Fhuair mi teacsa ag ràdh gun robh am bus 5 mionaidean air dheireadh. B’ urrainn dhomh fuireach ann an àite tioram blàth gus an robh am bus gu bhith ann agus sùil a chumail air an tracadair.

Chaidh mi ann ann an deagh àm gus am bus a ghlacadh is chaidh mi air bòrd far an robh e blàth is seasgair. Stad am bus aig an dà stad eile anns an Lagain agus thog e dà bhuidhinn de luchd-coiseachd a bha gu math fliuch. Saoilidh mi gun robh iad air Slighe a’ Ghlinne Mhòir ach gun robh e fada ro fliuch airson cumail orra – agus bha an sneachd dìreach air tòiseachadh cuideachd!

Chan fhada gus an robh mi air ais anns a’ Ghearsdan. Cha do chosg an turas agam ach £4 – dà not ann agus dà not air ais. Abair bargan!

Mholainn Ember gu mòr.

Mar a thuirt mi ge-tà, chan eil e glic a bhith ro dhèidheil air brannd sam bith agus tha beagan draghan orm.

’S a chiad dol a-mach, ged a tha mi air an cleachdadh meadhanach tric, chan eil seirbheis sam bith air an robh mi uabhasach trang. Tha mi an dòchas gun atharraich seo agus gun cleachd barrachd is barrachd dhaoine an cuid sheirbheisean gus an cumail a’ dol mar lìonra, gu sònraichte leis gu bheil iad a’ cur cheanglaichean an comas nach robh ann roimhe agus a’ toirt seachad seirbheis nas fheàrr is nas uaine na coidsichean àbhaisteach.

Agus le tech bros, tha an cunnart daonnan ann gun tèid iad dhan taobh dorcha no gun tèid a’ chompanaidh a cheannaich le daoine aig nach eil an aon fheallsanachd a thaobh prìsean no a thaobh na h-àireannachd ach aig an ìre seo, tha Ember a’ dèanamh obair air leth.

Dùbhlan do na rathaidean-iarainn?

Agus tha trioblaidean eile ann ma bhios iad soirbheachail! Ged is e deagh rud a th’ ann gu bheil faraidhean £2 ann air a’ Ghàidhealtachd, tha seo a’ ciallachadh gu bheil turas bus a’ cosg £2 eadar Inbhir Nis agus Inbhir Ùige/Inbhir Thèorsa, rud a tha gu math cunnartach do Rathad-iarainn a’ Chinn a Tuath far a bheil faraidhean nas àirde airson turas a tha a’ toirt nas fhaide. Tha mi an dòchas gun gabh an Riaghaltas ceumannan gus Loidhne a’ Chinn a Tuath a dhèanamh nas tarraingiche agus nas saoire – faraidhean nas saoire, trèanaichean ùra agus barrachd lùban seachnaidh air an loidhne, mar eisimpleir.

Dh’fhaodte gun toir iad droch bhuaidh air seirbheisean trèana eile far am feum thu tiocaid fhaighinn seachdainean ro làimh ma tha thu airson faradh reusanta fhaighinn, mar eismpleir Glaschu no D.È gu Inbhir Nis. Dhomhsa, ge-tà, bidh mi daonnan a’ dol air an trèana ma tha rathad-iarainn agus a’ cumail a’ bhus airson turasan far nach eil trèana idir ann!

Alasdair

STOP PRESS!
Eadar dhomh seo a sgrìobhadh agus fhoillseachadh, tha dà rud air tachart! Sa chiad dol a-mach, bha tubaist aig bus Ember faisg air an Agaidh Mhòr. Tha mi an dòchas nach toir seo buaidh ro mhòr air cliù is fàs na companaidh.

Nas cudromaiche, tha manifesto an SNP air gealltainn gun tèid cap £2 a chur air tursan bus air feadh na h-Alba ma thèid an taghadh. A rèir coltais, mar a tha fìor leis a’ phileat air a’ Ghàidhealtachd, bidh seo a’ gabhail a-steach seirbheisean coidse eadar-bhaiteil a bharrachd air seirbheisean bus ionadail. Ma thachras seo, bhiodh e inntinneach faicinn an toireadh e buaidh air ìrean cleachdaidh nan rathaidean-iarainn agus air fàs Ember (oir ma tha an aon chosgais ann airson a h-uile companaidh bus, bhiodh e nas doirbhe a bhith a’ dèanamh co-fharpais air pris – ach air an làimh eile, dh’fhaoidte gum biodh barrachd luchd-siubhail aig a h-uile companaidh bus mar thoradh air a’ phrìs ìosail. Chì sinn!)

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Fios: Comataidh Thaigh an Ròid a’ tadhal air coimhearsnachdan croitearachd air an Eilean Sgitheanach

Le Oifigear Gàidhlig

Thadhail buill de Chomataidh Chùisean Dùthchail is Eileanan Thaigh an Ròid air ceithir croitean anns an Eilean Sgitheanach air an deireadh-sheachdain mar phàirt den sgrùdadh aca air Bile na Croitearachd is Cùirt an Fhearainn. Bha a’ Chomataidh airson bruidhinn gu dìreach ri croitearan mu mar a bheireadh molaidhean a’ Bhile buaidh air coimhearsnachdan croitearachd. Thadhail … Leugh an corr de

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Some Good News for Gaelic

Le Bella Caledonia Editor

More on the #ScottishCensus2022. Some good news for Gaelic. The census shows us that: 2.5% of people aged 3+ had some skills in Gaelic in 2022. This is an increase of 43,100 since 2011. The percentage of 3 to 15 year olds with Gaelic skills doubled from 1.3% to 2.9%. Small changes sure, but an […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Port-adhair Inbhir Nis taobh Stepford

Le alasdairmaccaluim

Bha mi ann an Inbhir Nis bho chionn ghoirid airson a’ chiad turas ann an trì bliadhna is còrr. Bha e fìor mhath a bhith air ais ann am prìomh bhaile na Gàidhealtachd.

Bha coinneamh obrach agam ach bha tìde agam às dèidh na coinneimh airson a dhol air safari rèile beag.

Bha mi airson stèisean ùr Phort-adhair Inbhir Nis fhaicinn. Thathar air a bhith a’ bruidhinn air an stèisean seo bho chionn fhada agus tha e sgoinneil gun deach fhosgladh mu dheireadh thall.

Cha robh trèana ann aig àm freagarrach is mar sin, chaidh mi dhan stèisean air a’ bhus. B’ e bus dealanach a bh’ ann mar a tha fìor chumanta ann an Inbhir Nis a-nis – am Baile Mòr Dealanach – mar as còir!

Bha triùir bhalach aig cùl a’ bhus agam agus chuala mi fear aca ag ràdh “people are always going on about New York, but is there really anything there that you don’t get in Inverness?”

Ceist mhòr dhuinn uile!

Chòrd an turas rium glan agus cha b’ fhada gus an robh sinn a-mach às a’ bhaile, ann am pàirc nam bùithtean agus an uair sin a-mach air an dùthaich gus an do ràinig sinn baile ùr Tòrr na Grèine a tha dìreach mu choinneimh a’ phuirt-adhair.

Nis, chuala mi rud beag mu dheidhinn Tòrr na Grèine air Radio nan Gàidheal tro na bliadhnaichean ach cha robh eòlas sam bith agam mun chùis ach a-mhàin gun robh baile ùr gu bhith ann eadar Inbhir Nis is Inbhir Narann. Cha chuala mi dad a bharrachd mu dheidhinn agus mar sin, bha mi an dùil gum biodh e coltach ri fear de na sgeamaichean taigheadais ùr air iomaill bailtean mòra – taighean mòra grod gun anam do dhaoine le tòrr airgid ach gun taste sam bith – tòrr chàraichean, gun bhùithtean sam bith agus gun mòran àite uaine ann is gun ghoireasan sam bith.

Chan ann mar seo a tha Tòrr na Grèine idir.

Ged a tha càraichean gu leòr ann, tha iad air an cumail far an rathaid seach a bhith aig cridhe gach rud agus tha tòrr àite ùine ann am meadhan a’ bhaile. Tha lotaichean ann agus pàirc agus talla-coimhearsnachd agus a h-uile rud ann nach fhaigheadh tu ann an sgeama taigheadais mar seo mar as trice. Tha bùth ann cuideachd rud a tha gu math feumail oir mar as trice ann an àite mar seo, tha agad ri dhol air draibh 15 mionaidean gus pinnt bainne a cheannach.

Agus an rud eile a tha cur orm mu sgeamaichean thaighean ùra, ’s e nach eil iad a’ leantainn traidiseanan ailtearachd Albannach sam bith. Shaoil mi gun robh iad dìreach grod is gun a bhith coltach ri taighean nas traidiseanta an àite sam bith, ach an uair sin, chaidh mi air turas gu Norfolk agus mhothaich mi gun robh iad car coltach ri taighean ann an Sasainn a Deas.

Ann an Tòrr na Grèine, ge-tà, tha coltas Albannach air na taighean, car coltach ri taighean a chitheadh tu ann am Fìobha no Lodainn an Ear – taighean geala le uinneagan dubha is similearan.

Nan sgrìobhainn manifesto airson cò ris a bu chòir taigheadas ùr a bhith coltach, bhiodh e car coltach ri Tòrr na Grèine – àite uaine le goireasan coimhearsnachd agus taighean le coltas snog agus coltas Albannach agus faisg air stèisean rèile. Agus tha na soidhnichean dà-chànanach cuideachd!

Ach….. ’s e an rud inntinneach gun robh e a’ faireachdainn uamhasach fhèin fuadain. Thug e dhomh faireachdainn “uncanny valley” uamhasach làidir! Ann an dòigh tha e a’ faireachdainn caran coltach ri film set no Center Parcs no fiù’s Stepford bho Stepford Wives.

Is dòcha gun atharraich am faireachdainn sin le tìde ge-tà.

HST agus 158, Port-adhair Inbhir Nis — 158 agus HST ann an Stèisean Phort-adhair Inbhir Nis

Às dèidh dhuinn Tòrr na Grèine fhàgail, chaidh am bus tarsainn air an A96 agus bha sinn ann an àrainn a’ Phuirt-adhair agus cha b’ fhada gun d’ ràinig sinn an stèisean as ùire ann an Alba.

Tha daoine air a bhith a’ gearan gu bheil am Port-adhair caran fad air falbh bhon stèisean. Tha sin fìor gu ìre. Cha bhiodh duilgheadas agad mur eil baga mòr agad agus tha mi cinnteach gun coisich thu astar nas fhaide taobh a-staigh Port-adhair Ghlaschu no Dhùn Èideann airson cuid de na seirbheisean adhair. Ach can ma tha clann agus bagaichean mòra agad, cha bhiodh e a cheart cho furasta.

‘S e an rud a chur dragh orm nach robh an t-slighe coiseachd eadar an stèisean agus am Port-adhair idir soilleir. Agus tha fhios agad cò ris a tha e coltach aig Port-adhair – ma thèid thu an taobh ceàrr, bidh feansa mòr ann ag ràdh “Na rach seachad air seo no thèid do chur gu bàs air adhbharan tèarainteachd / gus an dùthaich a dhìon an aghaidh rabies” no rudeigin mar sin!

Bha mi airson a dhol dhan Phort-adhair airson srùbag ach cha robh tìde agam is mar sin, dh’fhuirich mi aig an stèisean is thug mi deagh shùil air. Tha dà àrd-ùrlar agus drochaid ann. Ann an dòigh, tha e caran identikit leis na stèiseanan uile a chaidh a thogail an Alba bho chionn ghoirid – Robroyston, Reston agus Linton an Ear (a tha gu bhith a’ fosgladh a dh’aithghearr).

Ann an dòigh, tha mi a’ faireachdainn gu bheil stèiseanan ùra caran overengineered, gu sònraichte leis na drochaidean is lioftaichean mòra a th’ aca. Tha fhios agam gu bheil iad ann seo mar thoradh air an DDA – ach feumaidh gu bheil dòigh ann air ruigsinneachd a thoirt seachad dhan a h-uile duine air prìs nas ìsle?

Nuair a bha BR ann, dh’fhaodadh iad stèisean sìmplidh ùr a thogail air eadar cairteil is leth mhillean not ach san latha a th’ ann tha mar as trice a’ cosg £12M no barrachd – cosgais tòrr nas motha fiù ’s le atmhorachd. Saoilidh mi gum bu chòir dha a bhith na phrìomhachas dhan ghnìomhachas cosgaisean nan stèiseanan ùra ìsleachadh gus an gabh tòrr a bharrachd a thogail.

Ach chan eil mi airson gearan mun stèisean idir – tha e sgoinneil. Tha e mòr le dà àrd-ùrlar agus rùm airson trèanaichean fada.

Tha e air a fhrithealadh le trèanaichean matha cuideachd – fhuair mi Intercity 125/HST air ais. San latha a th’ ann, tha cus thrèanaichean le seataichean nach eil comhfhurtail agus gun rùm gu leòr. Nì tòrr de na h-aonadan dìosail cus fuaim cuideachd. Ann an HST, tha air-con math ann, tha suidheachan comfy agad agus rùm gu leòr airson do chasan agus do chuid bhagaichean. Dè eile a dh’iarradh tu?

Chan eil an stèisean ach 10 mìle air falbh air an trèana, tòrr nas luaithe na bus no càr leis cho fìor dhona sa tha an trafaig daonnan ann an Inbhir Nis. Agus ’s e turas brèagha a th’ ann cuideachd le seallaidhean àlainn de Linn Mhoireibh agus Drochaid Cheasaig.

Chan fhada gus an robh mi air ais ann an Inbhir Nis gus HST eile a ghlacadh air ais a Ghlaschu. Bha deagh thuras agam agus chòrd stèisean Port-adhair Inbhir Nis rium fìor mhath, agus tha e a’ togail na ceist – aon uair eile – cuine a bhios rathad-iarainn/trama ann gu Port-adhair Ghlaschu?

Alasdair

Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Gaelic Promotion as Social Justice, Part 5: What You Can Do for Gaelic and the Gaels

Le Bella Caledonia Editor

In the last four articles in this series, I explained that Scottish Gaelic is the endangered language of the highly minoritized Scottish Gaelic community, especially the ethnic group known as the Scottish Gaels; that the Gaels, over the course of the last millennium, have endured terrible and continuous injustice at the hands of the state […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Bithidh coma – stop being so polite

Le Bella Caledonia Editor

Uill, a’ Ghàidhlig chòir. Tòrr smuaintean a dol aig a h-uile duine, seo beagan meòrachadh bhuam fhìn [A few thoughts on the present situation about Gaelic. This is a very important juncture for Gaelic. English below]. Tha naidheachd mun rannsachadh ùr seo air eagal a chuir air grùnnd dhaoine. Tha tòrr ag radh air na […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Smuaintean, fo Ghlasadh-Sluaigh

Le Bella Caledonia Editor

In this piece Fiona MacIsaac explores the impact that the lockdown has had on her mental health. Isolated in a way in which is multi-layered, from friends and events on the mainland, the sense of loneliness is only heightened. Time has lost its rigidity and seems to stretch into one infinite day. Current events […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

On Gaelic, Language and Identity

Le Bella Caledonia Editor

Scotland is evolving as a country, as a cultural entity, as a place that knows itself. * The contradictory and dividing myths we’ve told ourselves (and been told) are falling apart. One of the enduring mythologies is that of the “divided self” – from the “double and divided” Scottish self in literature including Hogg’s The […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Education and the colonisation of the Gàidhlig mind … 2

Le Bella Caledonia Editor

Part two of Iain MacKinnon’s exploration of colonisation and education in the Scottish and global context – see part one here. In the nineteenth century fairly direct forms of oppressive violence and terror appear to have been used in efforts to frighten young Gaels into abandoning their language. That physical force and forms of psychological […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Education and the colonisation of the Gàidhlig mind

Le Bella Caledonia Editor

In 1755 the Scottish Enlightenment historian and future rector of Edinburgh University, Reverend William Robertson, delivered a sermon on the role of ‘the divine wisdom, in the government of the world’. Robertson was convinced that Christianity’s role in history was to redeem the vices and perfect the virtues of all human societies, and his sermon […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia