2022 am Màrt: Gealagan-làir / March: Snowdrops

Le seaboardgàidhlig

‘S ann anns a’ Ghearran a tha mi a’ sgrìobhadh seo, àm nan gealagan-làir.  Anns na mìosan dubha den gheamhraidh bidh sinn a’ fèitheamh air a’ chiad sealladh dhiubh,  is iadsan comharra an earraich ri teachd, geal mar an sneachd agus deàrrsach mar sholas na maidne. Anns a’ Ghàidhlig tha an t-ainm a’ ciallachadh “rud beag geal an talmhainn”, ach tha ainm eile ann cuideachd, blàth-sneachda –  “flùr den t-sneachd”. Uaireannan bidh iad a’ nochdadh tron t-sneachd fhèin, uaireannan am measg dhuilleagan donn seargte, ach an-còmhnaidh nan samhla di-beathte dòchais.

Mar sin is beag an t-iongnadh gun nochd a‘ ghealag-làir anns a‘ bheul-aithris mar lus sònraichte. Chì sinn aon deagh eisimpleir san uirsgeul Biara, Brìde is Aonghas. B’ e Banrigh a’ Gheamhraidh a bha ann am Biora Dhorcha, boireannach mòr, grannda, cruaidh, agus chùm i Brìde, bana-phrionnsa òg, àlainn, mar phrìosanach, ag obair na tràill. Aon latha thill Brìde air ais bhon allt reòthte far am b’ fheudar dhi clòimh bho chaora dhonn a nighe geal, saothair gun fheum, le bad ghealagan-làir na làimh, agus abair fearg a bha air Biara, is fios aice gum biodh an rìoghachadh aice a tighinn gu crìoch.  Dh’fheuch i a h-uile rud gus an geamhradh a chumail a’ dol, le stoirmean is gaillinn-sneachda air feadh na h-Alba, ach aig a cheann thall chaidh aig a’ Phrionnsa Aonghas nan Òg às an Eilean Uaine (seòrsa Tìr nan Òg) air Brìde a shàbhaladh, agus chaill Biara a cumhachd. Thàinig an t-earrach agus rìoghaich Aonghas is Brìde mar Rìgh is Banrigh an t-Samhraidh – gus an tilleadh cumhachd Biara sa gheamhradh a-rithist.

Tha gealag-làir shònraichte a’ nochdadh ann an sgeulachd eile. Anns an fhiolm ghoirid tarraingeach Foighidinn – the Crimson Snowdrop le Simon David Miller (2005), tha duine òg uasal air an leannan aige a phuinnseanachadh le tuiteamas, agus feumaidh e an aon chungaidh-leigheis san t-saoghal a sireadh – gealag-làir chrò-dhearg, flùr dearg a‘ chridhe, a dh’fhàsadh air mullach nam beann as àirde ach a chaidh bàs o chionn linntean. Ach cumaidh e a‘ dol, fad seachd bliadhna, gun an ruig e an Cuiltheann san Eilean Sgitheanach…. ma bhios sibh ag iarraidh faighinn a-mach dè thachair an uair sin, seo an fhiolm (14 mionaidean): https://vimeo.com/7855573.

Às dèidh dha a bhith soirbheachail le Foighidinn, rinn Miller fiolm fada mar leasachadh den sgeulachd, Seachd – the Inaccessible Pinnacle ann an 2007 – fiolm uabhasach math cuideachd.

Tha gealagan-làir gu math cumanta ann am Breatainn, ged a tha iad nas sgaoilte air feadh a‘ Ghàidhealtachd ’s nan Eileanan, ach chan e lus dùthchail a tha innte. Tha e coltach gun tàinig iad às a‘ mhòr-thìr Eòrpach mar fhlùraichean sgeadachail san t-siathamh linn deug ach cha deach an clàradh mar lusan fiadhaich ach aig deireadh an ochdaimh linn deug. Tha seòrsaichean gu math eadar-dhealaichte ann san eadar-àm, bhon fheadhainn simplidh as fheàrr leamsa, gu cuid eile le coltas dreasaichean dannsairean-ballet. Tha daoine ann air a bheil Galantophiles a tha gu sònraichte measail agus eòlach air gealagan-làir is iad a’ feuchainn an uiread ‘s a ghabhas de sheòrsaichean a lorg ‘s a chlàradh.

Bha mi dìreach aig Caisteal Dùn Robain gus na gealagan-làir ainmeil aca fhaicinn, agus leugh mi air sanas gun do thog an t-àrd-gàirnealair an sin, David Melville, seòrsa ùr de ghalag-làir ann an 1879, Galanthus Melvillei, agus bidh na Galantophiles a’ feuchainn ri eiimpleirean dhi a lorg sna coilltean, agus a’ tadhail air an uaigh aig Melville sa chladh ann an Goillspidh, far a bheil diofair seòrsaichean de ghealag-làir a’ fàs.

Tha na gealagan-làir measail air coilltean agus pàircean, agus gu h-àraidh air cladhan – bidh mòran rim faicinn ann an cladhan na sgìre againne. Agus an robh sibh riamh aig Poyntzfield san Eilean Dubh sa Ghearran? ‘S e sin an làrach as fheàrr leam fhìn air an son. Tha an dà thaobh den cheum suas dhan ghàrradh-lusan loma-làn de ghealagan-làir is winter aconites buidhe. Thèid mi ann gach bliadhna a dh’aona-ghnothach.

Agus chan ann bòidheach a-mhàin a tha gealagan-làir – nì iad feum cuideachd, cuide ri conaisg, dha na seilleanan tràtha, gus an stòr poilein is meala den t-seann bhliadhna a mheudachadh.  Lusan àlainn, feumail is làn dòchais – cò dh’iarradh a bharrachd!

+++++++++++++++++++++++++

I’m writing this in February, snowdrop season. In the dark months of winter we wait for the first sight of them, a sign of the spring to come, white as the snow and shining like the morning light. In Gaelic their usual name means “wee white thing of the ground” but they have another name too, blàth-sneachda – “blossom of the snow”. Sometimes they emerge from the snow itself, sometimes against withered brown leaves, but always a welcome sign of hope.

It’s therefore small wonder that the snowdrop appears in oral tradition and legends as a special plant. One good example is in the old tale of Biara, Angus and Bride. Biara the Dark was the Queen of Winter, a big, ugly, cruel woman, and she kept Bride, a beautiful young princess, a prisoner, working her like a slave. One day Bride returned from the frozen stream where she had to wash a brown sheep’s fleece white – a senseless task – with a bunch of snowdrops in her hand. What a rage Biara was in, knowing that her reign was coming to an end. She tried everything to keep the winter going, with storms and blizzards across Scotland, but in the end Prince Angus the Ever-young, from the Green Isle (a kind of Land of Youth), managed to rescue Bride, and Biara lost her power. The spring came and Angus and Bride ruled as King and Queen of the Summer – until Biara’s power gradually returned again in winter.

A very special snowdrop features in another story. In the gripping short film Foighidinn – the Crimson Snowdrop by Simon Miller (2005), a young nobleman has accidentally poisoned his sweetheart, and has to search for the only cure in the world – the crimson snowdrop, red flower of the heart, which grew on the highest mountain peaks but which had died out centuries ago. But he keeps going, seven years long, until he reaches the Cuillins on the Isle of Skye…. And if you want to find out what happens, you can watch the film here: https://vimeo.com/7855573.

After the success of the short film, Miller made a full-length one as a development of the story in 2007 – Seachd – the Inaccessible Pinnacle. Also a wonderful film

Snowdrops are fairly common in Britain, though more scattered in the Highlands and Islands, but they’re not actually a native plant. It’s likely that they came from the European mainland as an ornamental plant in the 16th century but they were not recorded in the wild until the end of the 18th century. There are many different varieties in the meantime, from the simple ones I prefer to the ones that look like ballet-dancers’ tutus.  There are people called Galantaphiles who are particularly fond of and knowledgeable about snowdrops, and who tray to find and record as many varieties as possible.

I’ve just come back from a visit to Dunrobin Castle to see their famous snowdrops, and I read on a notice that a head-gardener there, David Melville, raised a new variety in 1879, Galanthus Melvillei, and the Galantophiles go looking for it in the castle woods, and visit Melville’s grave in Golspie, which is surrounded by many varieties of snowdrop.

Dunrobin

Snowdrops are fond of woods and parks, but especially of graveyards – you can see masses in our own local graveyards. And have you ever been to Poyntzfield on the Black Isle in February? That’s my favourite site for them. Both sides of the path up to the herb-garden are lined with carpets of snowdrops and yellow winter aconites. I go there every year specially.

But they’re not just a pretty face – they’re of use, alongside the whins, to the early bees too, supplementing their diminishing store of pollen and honey from the old year. These snowdrops are beautiful, useful, and full of hope – what more could anyone ask for!

Taing do / Thanks to Anne MacInnes (Logie Wester images) agus Allan Bremner (Oldmeldrum).


Tadhail air seaboardgàidhlig

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Comataidh aig Taigh an Ròid a’ gairm rannsachadh air Frèam-obrach Coileanaidh Nàiseanta Riaghaltas na h-Alba

Le Oifigear Gàidhlig

01-03-2022 Tha Frèam-obrach Coileanaidh Nàiseanta Riaghaltas na h-Alba gu bhith na chuspair air rannsachadh ùr – Bho Àrd-mhiann gu Gnìomh – le Comataidh an Ionmhais agus Rianachd Phoblaich aig Taigh an Ròid. Air a thoirt a-steach an toiseach ann an 2007, tha am frèam-obrach a’ mìneachadh rùintean an riaghaltais airson a’ chomainn-shòisealta agus ‘dè seòrsa … Leugh an corr de Fios naidheachd: Comataidh aig Taigh an Ròid a’ gairm rannsachadh air Frèam-obrach Coileanaidh Nàiseanta Riaghaltas na h-Alba

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Tha Pàrlamaid na h-Alba a’ comharrachadh soirbheachas ‘cheannardan a’ cinneachadh’ bho na mion-choimhearsnachdan eitnigeach

Le Oifigear Gàidhlig

23-02-2022 Chaidh trì-deug ‘ceannardan a’ cinneachadh’ (‘emerging leaders’) bho luchd-obrach Seirbheis Pàrlamaid na h-Alba (SPS) aithneachadh an-diugh aig tachartas teisteanais air a chumail leis an Oifigear Riaghlaidh. B’ iad an luchd-obrach a’ chiad bhuidheann a fhritheil cùrsa ùr a chruthaich Colaiste Dhùn Èideann agus Comann Luchd-foghlaim Mion-chinnidh na h-Alba (SAMEE). Bidh an cùrsa a’ toirt … Leugh an corr de Fios naidheachd: Tha Pàrlamaid na h-Alba a’ comharrachadh soirbheachas ‘cheannardan a’ cinneachadh’ bho na mion-choimhearsnachdan eitnigeach

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

2022 an Gearran: Èisg bhig / Feb. Wee fish

Le seaboardgàidhlig

Seo òran beag simplidh do chloinn, air cuspair freagarrach dhan Seaboard! Tha e ag obrachadh san aon dòigh ‘s a chunnaic sinn leis an òran Uiseag Bheag Dhearg, a sgrìobh mi mu dheidhinn o chionn greis. Tha gille òg a’ cur cheistean air iasg beag agus an t-iasg a’ freagairt. Dh’fhaodadh seo a bhith na gheama, le còmhradh eadar pàrant is pàiste, no dithis chloinne, no ann an clas sgoile, le ceòl is cleas. Tha clàradh le facail agus fonn ri chluinntinn air làrach-lìn Urras Leabhraichean na h-Alba. An dòchas gun còrd e ribh!

Èisg bhig

Èisg bhig, èisg bhig,
nach tu tha math air snàmh!

Gu dearbha feumaidh mise sin
oir bidh mi snàmh gu bràth.

Èisg bhig, èisg bhig,
am fairich thusa fuachd?

Chan fhairich idir, ‘ille chòir,
ged tha mi measg nan stuadh
.

Èisg bhig, èisg bhig,
a bheil thu idir sgìth?

O chan eil, chan eil, chan eil,
cha toigh leam bhith air tìr.

Èisg bhig, èisg bhig,
a leig thu idir d’ anail?

Is math a dh’fhaodas mise sin
a-staigh am measg an fheamainn
.

Èisg bhig, èisg bhig,
dè dh’ith thu an-diugh?

Lugaichean is boiteagan,
is smodal anns an t-sruth.

Èisg bhig, èisg bhig,
càite bheil do dhachaigh?

Tha mo dhachaigh anns a’ chuan
mìle mach on chladach
.

+++++++++++++++++

Here’s a simple wee song for children, on an appropriate subject for the Seaboard! It works in the same way as the song Uiseag Bheag Dearg / Little Red Lark, that I wrote about a while ago. A young lad is asking a wee fish questions, and the fish is answering. This could be done as a game, with a conversation between parent and child, or two children, or in a school class, with actions. There’s a recording with words and tune on the website of the Scottish Book Trust. Hope you enjoy it!  (I’ve written the English translation so that the rhythms are the same as the Gaelic, so it can be sung to the same tune.)

Wee fish

Wee fish, wee fish, you’re awful good at swimming!  

I certainly have to be – I have to swim forever!

Wee fish, wee fish, do you ever feel the cold?

I don’t at all, dear laddie, though I’m in among the waves.

Wee fish, wee fish, are you ever tired?

No, I’m never, never, I’ve no wish to be on land!

Wee fish, wee fish, do you ever take a breather?

I may well do that, when I’m in among the seaweed.

Wee fish, wee fish, what did you eat today?

Lugworms and grub-worms and morsels in the stream.

Wee fish, wee fish, what do you call home?

My home is in the ocean, a mile out from the shore.

Fonn / tune (taing do/thanks to The Scottish Book Trust):

(All pictures Wikimedia Creative Commons)


Tadhail air seaboardgàidhlig

Powered by WPeMatico

Gaelic Word of the Week Blog – Cù – dog #gàidhlig

Le Oifigear Gàidhlig

Each week we publish the text of our Gaelic Word of the Week podcast here with added facts, figures and photos for Gaelic learners who want to learn a little about the language and about the Scottish Parliament – Pàrlamaid na h-Alba. This week our word is dog – cù. This week we’ll be looking at … Leugh an corr de Gaelic Word of the Week Blog – Cù – dog #gàidhlig

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Community of Contested Discourse in the Gaelic Development Debate

Le Bella Caledonia Editor

The editor of Bella Caledonia contacted me at the end of last week about a vigorous debate around “Gaelic” in relation to the Gàidhealtachd, and with the Gàidhealtachd referring to the grounding in which the Gaelic language – and a great deal more – might be said to live, and move, and have its being. […]

Tadhail air Ghetto na Gàidhlig – Bella Caledonia

Powered by WPeMatico

Gaelic Cheat sheet for International Mother Language day #gàidhlig #idml2022

Le Oifigear Gàidhlig

This week we have a special guest blog for International Mother Language Day from our new and multilingual colleague Wacera Kamonji who has created a Gaelic cheat sheet for those wishing to learn a little Gaelic for International Mother Language Day. Hello, my name is Wacera Kamonji and I have recently joined the Scottish parliamentary … Leugh an corr de Gaelic Cheat sheet for International Mother Language day #gàidhlig #idml2022

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Molaidhean gus bacadh a chur air cleasan-teine gu bhith gan sgrùdadh le Buill

Le Oifigear Gàidhlig

11.02.2022 Thèid planaichean a nochd Riaghaltas na h-Alba gus bacadh a chur air cleachdadh chleasan-teine leis a’ phoball a bheachdachadh le Comataidh Ceartais Eucoraich Pàrlamaid na h-Alba. Tha gairm airson bheachdan ga cur air bhog an-diugh gus beachdan a thional mu na molaidhean bhon phoball agus bho luchd-ùidhe. Thèid toraidhean na h-obrach seo a chur … Leugh an corr de Fios naidheachd: Molaidhean gus bacadh a chur air cleasan-teine gu bhith gan sgrùdadh le Buill

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico

Fios naidheachd: Pàrlamaid do na h-Uile

Le Oifigear Gàidhlig

11.02.2022 Tha an t-Oifigear Riaghlaidh aig Taigh an Ròid air sgrùdadh a chur air bhog a nì ath-bhreithneachadh air riochdachadh agus com-pàirteachadh bhoireannach ann am Pàrlamaid na h-Alba. Stèidhichte air obair a chaidh a leasachadh an dà chuid leis an Aonadh Eadar-Phàrlamaid agus Comann Pàrlamaideach a’ Cho-fhlaitheis, bidh na pàrtaidhean aig Taigh an Ròid air … Leugh an corr de Fios naidheachd: Pàrlamaid do na h-Uile

Tadhail air Blog Pàrlamaid na h-Alba

Powered by WPeMatico