An dàrna cofaidh as miosa ann an Èirinn – Turas gu Rathad-iarainn Dhùn Phàdraig agus an Dùin

Le alasdairmaccaluim

Thòisich an latha agam gu math gu math tràth le tagsaidh aig 03:40. Bha mi a’ dol dhan phort-adhair ach an àite a bhith a’ dol ann gu direach, dh’obraich mi a-mach gum biodh e na bu shaoire a dhol gu Stèisean Bus Bhochannan agus am bus fhaighinn a-mach dhan phort-adhair.

Bus puirt-adhairt Ghlaschu

Tha mi seachd sgìth de mar a tha e a’ cosg tòrr a bharrachd a dhol dhan phort-adhair – air modh còmhdhail phoblach sam bith na turas sam bith eile den aon astar. Agus gu dearbha, chan eil e saor a dhol ann sa chàr nas motha!

A rèir Google, tha 5.7 mìle ann eadar an taigh agus stèisean nam bus agus 6.4 mìle eadar an taigh agus am port-adhair. Chosg an tagsaidh gu stèisean nam bus £15 ach bhiodh e air £34 a chosg dhan phort-adhair – eadar-dhealachadh mòr ann an cosgais airson turas dìreach 0.7 mìle nas fhaide! Mar sin, bha e na bu shaoire a dhol cha mhòr 6 mìle an taobh ceàrr gus bus fhaighinn na bhith a’ dol ann gu dìreach.  Le faradh a’ bhus aig £11, chosg e £26 seach £34. Tha an t-àm ann rudeigin a dhèanamh mu na companaidhean puirt-adhair prìobhaideach agus an sgiùradh prìs (price gouging) aca.

Nuair a ràinig mi stèisean nam bus, bha e loma-làn daoine a bha air tighinn a-mach às na clubaichean oidhche agus bu mhise cha mhòr an t-aon duine a bha sòbarrach agus air an robh aodach gu leòr. Fhuair mi bus luath 500 dhan phort-adhair aig 04:00, a tha a-nis air a ruith le busaichean dealanach spaideil ùra.

Cha b’ fhada gus an robh mi sa phort-adhair le cofaidh agus leabhar (Bho Pheairt gu Hiort le Iain Mac an Tàilleir – abair leabhair!) Dh’fhalbh an plèana agam air an uair aig 06:05. Bha sinn uile air bòrd gu math tràth ach bha am pìleat a’ gearan mu luchd-obrach Smachd Trafaig Adhair ann an Cathair Bheul Feirste air an intercom – “cha bhi iad a’ tòiseachadh gu 06:30 agus ma bhios sinn ann tràth, bheir iad oirnn a dhol timcheall is timcheall uair is uair gus am bi iad deiseil ar leigeil sìos!“

A’ dol air bòrd

Ri mo thaobh bha buidheann de bhoireannaich a bha air splaoid. Cheannaich iad dà bhotal beag de phrosecco an urra. Leis nach robh iad a’ reic rudan gus an robh am plèana aig àirde cruising, cha robh ach mu 10 mìonaid aca gus an òl – ach ’s ann a rinn iad a’ chùis aig a’ cheann thall!

Mar a bha e, bha sinn os cionn a’ phuirt-adhair aig mu 06:30 agus thug Smachd Trafaig Adhair Bheul Feirste oirnn a dhol timcheall co-dhiù agus bha am pìleat a’ gearan mu dheidhinn sin cuideachd!

Nis, tha dà dhòigh ann airson a dhol eadar Port-adhair Bheul Feirste agus meadhan a’ bhaile air còmhdhail phoblach. Tha bus ann gu meadhan a’ bhaile agus tha trèana ann bho Stèisean Shuideanam (Sydenham) faisg air làimh.

Tha meanbh-bus an-asgaidh ann eadar doras a’ phuirt-adhair agus an drochaid thairis air Seach-rathad Shuideanam ri taobh an stèisean. Gus a ghairm, tha putan ann aig stad a’ bhus. Phut mi e thuirt an duine gum biodh e ann taobh a-staigh 5 mionaidean – agus is e a bha.

Stèisean Sydenham, Beal Feirste, 29/12/19
Stèisean Shuideanam – thog mi an dealbh air ais ann an 2019

Tha mi toilichte gu bheil am bus sin ann oir tha e doirbh do slighe a lorg ann – chan eil an t-slighe coiseachd uamhasach fhèin furasta ri lorg no snog. Tha i air a chuairteachadh le feansaichean cuideachd le soidhnichean rabhaidh orra (“na rach thairis air seo no thèid do chur an greim mar cheannairceach”, “cunnart rabies” is mar sin air adhart!)

Is dòcha nach bi an trioblaid seo ann fada, ge-tà, oir mar phàirt de sgeama gus am port-adhair a leudachadh is a sgeadachadh, tha planaichean ann gus stèisean ùr a thogail aig a’ phort-adhair fhèin, mu 1km air falbh bho stèisean Shuideanam.

Bha sinn ri taobh na drochaid aig 07:06 agus bha mo thrèana gu bhith ann aig 07:07. Ruith mi thairis air an drochaid aig peilear mo bheatha is ghlac mi an trèana – dìreach! Beagan mhionaidean às dèidh sinn, bha an trèana a’ tighinn a-steach gu Mórstáisiún Lárnach Bhéal Feirste no Belfast Grand Central.

Seo stèisean spaideil mòr ùr a dh’fhosgail ann an 2024. Chaidh e an àite Stèisean Mòr-shràid Bhictoria agus an Eorpa Bus Centre. Tha co-òrdanachadh nas fheàrr ann eadar bus agus trèana agus tha barrachd àrd-ùrlaran bus agus trèana ann. Tha 26 àrd-ùrlaran bus agus 8 àrd-ùrlaran rèile ann uile gu lèir. Bidh na trèanaichean eadar Beul Feirste agus Baile Atha Cliath a-nis a’ cleachdadh Grand Central ann am meadhan a’ bhaile seach a bhith a’ cleachdadh Lanyon Place (air an robh Belfast Central roimhe) a tha caran iomallach.

C3k, Beul Feirste Grand Central
Clas C3K, Grand Central

Ciamar a bha mi a’ pàigheadh airson seo uile?  Le cairt iLink  Zone 4 “Freedom of Northern Ireland” is urrainn dhut a dhol air a h-uile seirbheis còmhdhail phoblach ann an Èirinn a Tuath air fad. Fhuair mi cairt airson Èirinn a Tuath air fad airson latha – ach gheibhear iad airson diofar shònaichean no diofar amannan. Chosg e £19 agus leis a sin, chaidh mi air 4 tursan bus agus 4 tursan trèana. Mar sin, chanainn gur e bargan a th’ bh’ ann.

Carson a bha mi ann an Èirinn? Airson a dhol gu Gala nan Dìosailean aig Iarnród Dhún Pádraig agus Chontae an Dúin. Ach leis nach robh an tachartas gu bhith a’ tòiseachadh gu 11:30, bha mi airson beagan a bharrachd den dùthaich fhaicinn.

Cha robh mi riamh san Iúr (Beurla: Newry) is mar sin, chuir mi romham a dhol ann air an trèana agus an uair sin, bus fhaighinn eadar an An Iúr agus Dùn Pàdraig.

Ghabh mi an trèana eadar Beul Feirste agus Baile Ath Cliath aig Grand Central agus bha i gu math làn. Aig  Port an Dúnáin thàinig tòrr dhaoine eile air bòrd agus nuair a ràinig sinn an tIùr fhèin, chaidh tòrr a bharrachd dhaoine eile air bòrd.

Tha stèisean an rathad-iarainn pìos a-mach às an Iùr fhèin agus tha an rathad dhan bhaile caran cas is mar sin, tha bus shuttle an-asgaidh aig Translink a bhios a’ dol eadar stèisean nam bus ann am meadhan a’ bhaile agus an stèisean rèile gus coinneachdh le gach trèana. Tha an aon rud fior ann an Doire cuideachd far a bheil bus an-asgaidh ann bho stèisean nam bus agus an stèisean rèile a tha pìos air falbh. Bhiodh busaichean mar seo air an taobh seo den mhuir math cuideachd. Gu tric, nì daoine turas fada ann an càr an àite còmhdhail phoblach mar thoradh air mìle aig deireadh na slighe nach eil goireasach le còmhdhail phoblach. Mus tàinig na busaichean Ember air a’ Ghàidhealtachd, mar eisimpleir, bhiodh iomadh duine a’ dràibheadh fad na slighe eadar meadhan na h-Alba agus Arcaibh a chionn ‘s nach robh ceanglaichean bus goireasach ann airson an turas goirid eadar stèisean Inbhir Theòrsa agus port nan aiseagan ann an Sgrabastal.

Bha mi ann an Doire bho chionn ghoirid agus shaoil mi gun robh an tIùr gu math coltach ri Doire na choltas – le toglaichean eachdraidheil brèagha agus abhainn ann am meadhan a’ bhaile. Cha robh gu leòr tìde agam ann gus deagh shùil a thoirt air a’ bhaile, ach chòrd na chunnaic mi rium gu mòr – feumaidh mi a dhol air ais.

Gu tric, nuair a tha daoine a-mach air stèiseanan bus, chan eil ann ach àiteachan pàrcaidh do na busaichean agus fasgaidhean ma tha thu fortanach. Mar as trice, tha iad fuar is fliuch agus chan iad idir tarraingeach. Ann an Èirinn a Tuath, tha iad gu tric nan stèiseanan ceart le toglaichean agus goireasan agus tha sin fior mu Stèisean Bus an Iùir – tha togalach mòr spaideil ann le cafaidh, suidheachain, book swap, taighean-beaga glan, oifis nan tiocaidean agus clàran fiosrachaidh dealanach mu na seirbheisean bus uile. Bha an aon rud fìor ann an Aontroim agus Dùn Phàdraig far an robh mi nas anmoiche air an latha cuideachd. Nam biodh stèiseanan bus ceart mar seo ann am barrachd bhailtean ann an Alba, tha fios gun cleachdadh barrachd dhaoine còmhdhail phoblach.

Bha e a-nis mu 10:30 sa mhadainn agus bha mi air leth feumach air cofaidh. Chaidh mi dhan chafè san stèisean agus feumaidh mi ràdh gur e sin an dàrna cupa cofaidh as miosa a bh’ agam riamh nam bheatha, gu mì-fhortanach. Gu h-iongantach, bha an cupa cofaidh a bu mhìosa agam riamh ann an Èirinn a Tuath cuideachd. Tha deagh chuimhne agam air – bha mi ann am Beul Feirste ann an 2011 agus bha mi a’ dol a ghlacadh trèana ann am Belfast Central. Cheannaich mi cofaidh aig a’ chafaidh san stèisean agus abair thusa gun robh e dona. Bha e coltach ri tì le spent cofaidh grounds ann no rudeigin mar sin. Bhon uair sin, tha ainm an stèisean air atharrachadh bho Bhelfast Central gus Lanyon Place agus nam bheachd, rinn iad sin mar thoradh air mì-chliù a’ chofaidh aca!

Anns an Iùr agus a-mach air an dùthaich faisg air làimh, bhuail e orm cho coltach ris a’ Phoblachd ’s a bha an t-àite a thaobh coltas nan togalaichean, nam feansaichean is a h-uile rud eile. Ann an cuid a dh’àiteachan ann an Èirinn a Tuath, cha bhiodh fios agad gun robh thu ann an Èirinn le cho Breatannach ‘s a tha coltas an àite, ach an seo, bha an caochladh fìor agus bhiodh e furasta dìochuimhneachadh gun robh thu san RA.

Tha tòrr aig Alba is Èirinn sa chumantas, agus am measg sin tha uisge. Bha cuisean tioram gu leòr ann am Beul Feirste ach air an t-slighe a-mach às an Iùr thòisich an t-uisge a’ tuamadh. Bha mi a’ dol gu Dùn Pàdraig an taobh seo gus am biodh cothrom agam a dhol seachad air an Caisleán Nua is Sliabh Dónairt fhaicinn ach bha an t-uisge cho dona ge-tà is nach robh sgeul air na beanntan no air a’ mhuir!

Ràining mi Dùn Phàdraig aig 11m deiseil airson latha de thrèanachas.

Ri leantainn..

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Aplacaidean Anaragach X – Rathaidean-iarainn Èireann a Tuath

Le alasdairmaccaluim

Tha bùithtean air-loidhne cunnartach, nach eil? Dh’òl mi beagan fìona an latha roimhe agus dh’òrdaich mi leabhar mu thrèanaichean ann an Èirinn a Tuath agus an uair sin, dhìochuimhnich mi mu dheidhinn buileach glan gus an do nochd an leabhar tron doras! Is math nach robh e daor!

Co-dhiù, tha mi beò glaicte le rathaidean-iarainn Ultach aig an àm seo agus tha mi a’ dol dhan ghala dìosail aig Rathad-iarainn Dhùn Phàdraig san Lùnastal – rathad-iarainn glèidhte snog ann an taobh a-deas Contae an Dùin.

Rinn mi beagan rannsachaidh air aplacaidean is làraichean-lìn mu rathaidean-iarainn ann an Èirinn a Tuath agus lorg mi rud sgoinneil no dhà.

Tha NIR Live a’ sealltainn dhut far a bheil a h-uile trèana air lìonra Èireann a Tuath beò.

Ma bhriogas tu air trèana sam bith, gheibh thu fiosrachadh mu deidhinn.

Agus ma tha thu airson coimhead air na loidhnichean a tha ann agus a bha ann riamh, tha https://railsmaps.com/united-kingdom-ni/historical sgoinneil! An seo tha na loidhnichean fosgailte ann an dubh agus tha na loidhnichean dùinte ann an ruadh – mar a chithear bhon mhapa, tha barrachd air dùnadh na tha air fhàgail gu mì-fhortanach.

’S e an aon ghearan a th’ agam nach eil na loidhnichean sa phoblachd a’ nochdadh air – bha tòrr de na seann loidhnichean a’ dol thar na crìch agus chan ei iad rim faighinn air a’ mhapa seo.

Alasdair

Powered by WPeMatico


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Agenda rèile airson Seanadh Èireann a Tuath #gaidhlig

Le alasdairmaccaluim

Tha mi uamhasach fhèin toilichte gu bheil Seanadh Èireann a Tuath air fhosgladh as ùr mu dheireadh thall. Tha mi air mo dhòigh glan gu sònraichte gu bheil reachdas Gaeilge gu bhith ann mu dheireadh thall.

A bharrachd air taic dhan Ghaeilge, tha aon rud eile a bu toil leam fhaicinn gu mòr bhon t-Seanadh san ùine ghoirid – leasachadh air na rathaidean-iarainn.

Tha an lìonra rèile ann an Èirinn a Tuath gu math beag aig an àm seo agus chan eil seirbheisean idir ann gu cuid de na bailtean as motha agus as cudromaiche.

Seanadh Èireann a Tuath, Stormont

Tha fèin-riaghaladh ann an Alba, a’ Chuimrigh agus Èireann a Tuath air na rathaidean-iarainn a leasachadh gu mòr bho dh’fhosgail Pàrlamaid na h-Alba agus Seanaidhean na Cumirigh is Èireann a Tuath.

Ann an Alba agus sa Chuimrigh, chaidh tòrr loidhnichean ath-fhosgladh. Anns a’ Chuimrigh cuideachd, chaidh an dùthaich aonachadh fon aon fhranchise rèile airson a’ chiad turas riamh cuideachd, an àite a bhith air a roinn eadar dìofar franchises Sasannach. Agus ann an Èirinn a Tuath, aig toiseach nan 2000an, chaidh an lìonra rèile a shàbhaladh leis an t-Seanadh ùr.

Bha na rathaidean-iarainn uile aig NIR ann an cunnart dùnadh aig an àm. Cha deach mòran airgid a chosg air an lìonra fad uine mhòr agus aig deireadh an 20mh linn, bha na loidhnichean agus na trèanaichean uile feumach air ùrachadh dhan ìre is gun robh ceistean ann a thaobh sàbhailteachd.

Cho-dhùin an Seanadh ùr gum bu chòir an lìonra a chumail agus gun robh feum air trèanaichean ùra agus tòrr obair leasachaidh. Nam biodh Èirinn a Tuath fhathast air a ruith gu dìreach le Westminster, tha deagh sheansa ann nach biodh loidhne sam bith air mairsinn, ach a-mhàin an t-seirbheis eadar Béal Feirste agus Baile Átha Cliath is dòcha.

Seo an lìonra rèile ann an Èirinn a Tuath mar a tha e aig an àm seo.

NIR sa Ghaeilge

Bho chaidh na rathaidean-iarainn a shàbhaladh is ùrachadh, tha àireamhan an luchd-cleachdaidh air àrdachadh gu mòr. Mus do thuit Riaghaltas Èireann a Tuath, bhathar a’ coimhead air planaichean leasachaidh a’ gabhail a-steach molaidhean gus loidhnichean ath-fhosgladh.

Bhathar a’ coimhead gu sònraichte air trì loidhnichean ath-fhosgladh. Sa chiad dol a-mach, tha Aontroim – Lios na gCearrbhach (Antrim-Lisburn). Tha an loidhne seo fhathast ann ach chan eilear ga cleachdadh aig an àm seo. Tha i a’ dol gu math faisg air Port-adhair Eadar-nàiseanta Bhéal Feirste agus bhiodh stèisean ùr an sin.

Tha dà loidhne eile ann le iomairtean làidir gus an ath-fhosgladh, ’s iad sin Port an Dúnáin (Portadown) gu Ard Mhacha (Armagh) agus Port an Dúnáin gu Dún Geanainn (Dungannon).

Nuair a thuit an Riaghaltas trì bliadhna air ais, chuir e dàil is bacadh air adhartas sam bith leis na rathaidean-iarainn ach leis an t-Seanadh a’ coinneachadh a-rithist, tha cothrom ann piseach a thoirt air cùisean ma bheir iad prìomhachas dhan chuspair.

Seo an lionra a dh’fhaodadh a bhith aig NIR an ceann 10 no 20 bliadhna eile ma bhios Seanadh Èireann a Tuath lèirsinneach agus uaine:

NIR san am ri teachd

Agus tha mi an dùil is an dòchas gum bi na soidhnichean aig stèisean ùr sam bith dà-chànanach mar as còir!

Alasdair

Seo a’ Bheurla na h-ainmean-àite Gaeilge gu h-àrd:

Aontroim Antrim
Ard Mhacha Armagh
Béal Feirste Belfast
Beannchar Bangor
Cúil Rathain Coleraine
Dún Geannain Dungannon
Doire Derry
An tIúr Newry
Latharna Larne
Lios na gCearrbhach Lisburn
Port an Dúnáin Portadown
Port Rois Portrush

 

 


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico

Carson nach eil barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Èirinn? #Gàidhlig #gaelic #cleachdi

Le alasdairmaccaluim

Gach bliadhna eadar an Nollaig agus a’ bhliadhna ùr bidh mi a’ dol air turas rèile sònraichte. Am-bliadhna, bidh mi a’ dol gu Rathad-iarainn Dhún Phádraig agus Chontae an Dúin (the Downpatrick and County Down Railway) ann an Èirinn.

Tha mi uamhasach dèidheil air Èirinn agus rathaidean-iarainn na h-Èireann agus tha mi air a bhith air gach rathad-iarainn ann an lìonra Northern Ireland Railways agus air beagan ann an Lìonra Iarnród Éireann. A-nis, tha mi airson a dhol air an aon rathad-iarainn gèidse-choitcheann (standard gauge) ann an Èirinn air fad.

80 Class Thumper – tha fear aca glèidhte ann an Dún Pádraig a-nis

Tha e caran iongantach nach eil ach aon dhiubh ann an Èirinn. Rinn mi beagan rannsachaidh air àireamh nan rathaidean-iarainn gèidse-chotcheann glèidhte ann am Breatainn is Èirinn agus seo  mar a tha an suidheachadh:

1024px-Flag_of_England.svg Sasainn 68
A;ba bratach Alba

 

7
1200px-Flag_of_Wales_(1959–present).svg A’ Chuimrigh

 

5
800px-Flag_of_Cornwall.svg A’ Chòrn

 

2

Tha sluagh tòrr nas motha ann an Sasainn agus mar sin, bhiodh tu an dùil gum biodh tòrr a bharrachd ann an Sasainn ach tha e daonnan a’ cur iongnadh orm gu bheil nas lugha ann an Èirinn na ann an Alba,  a’ Chuimrigh no fiù ’s a’ Chòrn.

Seo cuid de na h-adhbharan airson seo nam bheachd:

Chaidh tòrr de na rathaidean-iarainn a dhùnadh na bu thràithe ann an Èirinn na ann am Breatainn. Chaidh an sgrios as miosa air rathaidean-iarainn Bhreatainn a dhèanamh eadar meadhan agus deireadh nan 1960an ach chaidh tòrr de na gearraidhean ann an Èirinn a dhèanamh na bu thràithe, gu sònraichte ann an Èirinn a Tuath far nach robh riaghaltas Stormont idir taiceil ris na rathaidean-iarainn. Thachair seo mus robh eisimpleir ann de rathaidean-iarainn glèidhte agus aig àm nuair nach robh cus airgead saor aig daoine ann an Èirinn no Breatainn.

Cha b’ ann gus na 1950an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn glèidhte ann am Breatainn ath-fhosgladh – an Talyllyn sa Chuimrigh – agus b’ e loidhne phrìobhaideach chaol-ghèidse bheag a bha sin. Cha b’ ann gus na 1960an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choitcheann a ghlèidheadh ann am Breatainn. B’ e seo am Bluebell Railway, ann an Sussex, Sasainn. Dh’fhosgail e ann an 1960 – a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choiteann glèidhte san t-saoghal!

Gèidse – tha gèidse-choitcheann na h-Èireann (5’3”) eadar-dhealaichte ri gèidse-coitcheann sa chòrr den t-saoghal (4’8 ½“). Bha sin a’ fàgail nach gabhadh trèanaichean a cheannach bho dhùthchannan eile airson loidhnichean ann an Èirinn.

Cha robh Dai Woodman Èirinneach ann – Nuair a chaidh tòrr de na h-einnseanan smùid san RA a chur a-mach à seirbheis, chaidh tòrr aca a cheannach le gàradh-scrap Dai Woodman anns Y Barri anns a’ Chuimrigh. Cheannaich e na ceudan de locothan agus an uair sin, an àite a bhith gam briseadh sìos, chùm e iad agus dh’fhàg e iad sa ghàrradh aige fad iomadh, iomadh bliadhna. Cheannaich luchd-glèidhteachais iad uile thar nam bliadhnaichean. Bha seo uamhasach cudromach ann am fàs nan rathaidean-iarainn glèidhte ann am Breatainn.

Ann an Èirinn, chaidh cur às do locothan smùid na bu thràithe na ann am Breatainn cuideachd, a’ fàgail nach robh cus locothan smùid rim faighinn airson pròiseactan glèidhteachais.

An NCB – bha tòrr einnseanan smùid aig Bùird Nàiseanta a’ Ghuail ann am Breatainn a bha a’ fàgail gun robh tòrr locothan beaga smùid is diosail rim faighinn air deagh phrìs – cha robh sinn fìor ann an Èirinn far nach eil gual ri lorg.

Tha mi a’ smaoineachadh gur e sin as adhbhar nach eil barrachd loidhnichean glèidhte ann an Èirinn. Tha beagan loidhnichean caol-ghèidse (narrow gauge) ann, ach a-rithist, tha tòrr nas lugha ann na bhiodh tu an dùil bhon lìonra mòr chaol-ghèidse a bh’ ann an Èirinn uair.

A bheil adhbhar eile ann? A bheil mi ceàrr? Dè ur beachd?

Alasdair

 

 


Tadhail air Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean

Powered by WPeMatico